I GSK 762/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Bd 240/20 w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 6 marca 2020 r. nr 0401-IEE.711.39.2020.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: Sąd I instancji lub WSA) wyrokiem z 28 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 240/20 oddalił skargę S. L. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: organ) z dnia 6 marca 2020 r., nr 0401-IEE.711.39.2020.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 151 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że działanie organów administracji publicznej było prawidłowe, nie naruszało przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co uzasadniało oddalenie skargi na czynność egzekucyjną; b) art. 29 w zw. z art. 26 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie skarżący wraz z żoną odpowiada za jej zobowiązania z majątku wspólnego, tym samym zajęcie wspólnego rachunku bankowego było prawidłowe; c) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy odmowa wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego była uzasadniona, tym samy z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte gdy było już w tej samej sprawie przeprowadzone; d) art. 54 § 1 i 7 zd. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że skarga złożona w sprawie nie była uzasadniona i brak było podstaw do wstrzymania postępowania ponieważ sprawa ze skargi skarżącego była już uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia, w konsekwencji nie doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy w niniejszym postępowaniu. 2. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie dla pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania jego rzecz i zrzekł się z przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Przed dokonaniem oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaznaczenia wymaga, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Oznacza to, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. W skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy, które zdaniem jej autora zostały naruszone oraz uzasadnić na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także – co istotne – wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Rozpoznawana skarga nie spełnia wskazanych wymogów. Wskazać należy, że zarzuty zawarte w pkt 1 lit. a) oraz pkt 2 petitum skargi kasacyjnej są wadliwe konstrukcyjnie. W ramach pierwszego z wymienionych zarzutów wskazano na przepisy art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. Przywołane regulacje nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Przepis art. 3 p.p.s.a. w istocie określa zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne. Naruszeniem tego przepisu indywidualnie mogłoby być orzeczenie przez sąd pierwszej instancji w innej sprawie niż należącej do kognicji sądowoadministracyjnej. Z kolei przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter wynikowy i jego zastosowanie jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu (a zatem nie zaistniało naruszenie, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, autor skargi kasacyjnej jest zobowiązany bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów (w tym przypadku: przepisów postępowania), które to naruszenia Sąd I instancji wadliwie zaakceptował. Z kolei zarzut zawarty w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej został określony jako zarzut naruszenia prawa materialnego, gdy tymczasem wskazanie w jego ramach na art. 8 k.p.a. (skądinąd bez wskazania jednostki redakcyjnej) determinuje go jako zarzut procesowy. Nie sprecyzowano przy tym (także w uzasadnieniu skargi) na czym miałoby polegać owo naruszenie, a także nie uprawdopodobniono istotności tegoż na wynik sprawy. Nieskuteczne są pozostałe zarzuty. Przede wszystkim nie zostały one uzasadnione w wymagany sposób (o czym była mowa wstępnie). Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor zgłasza jedynie uwagi polemiczne w stosunku do poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń lub wskazuje na okoliczności, które nie mają związku z niniejszą sprawą, która dotyczy czynności egzekucyjnej (a nie zarzutów w sprawie egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Niezależnie od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny za potrzebne uznał wskazanie, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną (zajęcia wierzytelności). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest czynnością egzekucyjną (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) stanowiącą podstawę zastosowania środków egzekucyjnych (art. 67 § 1 u.p.e.a.). Jest zatem działaniem jednorazowym i dookreślonym według jego daty oraz nadanego numeru. Raz skontrolowane nie może być przedmiotem kolejnego postępowania z art. 54 § 1 u.p.e.a., ponieważ stanowiłoby to prowadzenie postępowania w tożsamej sprawie, w której zapadło już rozstrzygnięcie. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej innym postanowieniem ostatecznym byłoby rozstrzygnięciem nieważnym. Stąd też w przypadku wniesienia do organu ponownej skargi na czynność egzekucyjną, która już uprzednio była przedmiotem kontroli i w której zapadło rozstrzygnięcie - organ powinien odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (postępowanie nie może być wszczęte z powodu uzasadnionej przyczyny, którą jest istnienie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia w tej sprawie). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Przedmiotem skargi wniesionej przez stronę była czynność (to samo zajęcie rachunku bankowego), która była już uprzednio zaskarżona oraz rozpoznana przez WSA. W wyniku tego rozpoznania Sąd I instancji wyrokiem z 28 maja 2019 r. o sygn. I SA/Bd 163/18 oddalił skargę skarżącego. Od wyroku tego złożono skargę kasacyjną, która została odrzucona postanowieniem z 2 lutego 2021 r., I SA/Bd 163/18, a Naczelny Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu zażalenia na to postanowienie - zażalenie to oddalił (postanowienie z 16 kwietnia 2021 r., I GZ 61/21). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącego, który miałby zostać obciążony kosztami postępowania sądowego. O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.