II OSK 927/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant: starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 2126/22 w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 28 lipca 2022 r., nr DL.WIPO.412.432.2019/MMa w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 2126/22, oddalił skargę obywatela Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej D. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 28 lipca 2022 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Ś. z 11 września 2019 r., którą na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1, 9, 10 i 16a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2094 ze zm.) zobowiązano skarżącego do powrotu, orzeczono wobec niego zakaz ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez 5 lat oraz nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Skarżący w skardze kasacyjnej od tego wyroku przytoczył podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W odniesieniu do przepisów postępowania zarzucono naruszenie: 1. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organ drugiej instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, a w szczególności nie dokonał oceny wszystkich istotnych w sprawie dowodów takich jak opinie psychologiczne, zaświadczenie wydane przez S. G. oraz zaświadczenie wydane przez Komitet Przeciwko Torturom, co doprowadziło do niepełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji wydania wadliwej decyzji, 2. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w całości, pomimo że organ administracji nie zgromadził materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a mianowicie aktualnej informacji na temat sytuacji przestrzegania praw człowieka w Rosji w kontekście podnoszonych przez skarżącego indywidualnych obaw związanych z powrotem do kraju pochodzenia, a także w kontekście ryzyka przymusowego wcielenia do armii i wysłania do walki na wojnie w Ukrainie, i poprzestał na ustaleniach poczynionych w innej sprawie w 2017 r., co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji błędną decyzją, 3. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organ drugiej instancji dokonał arbitralnej i niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego materiału dowodowego polegającej na oparciu oceny ryzyka naruszenia praw człowieka wyłącznie na decyzji wydanej w innym postępowaniu administracyjnym sześć lat temu nie uwzględniając zmian w sytuacji faktycznej skarżącego kasacyjnie, a także zmiany sytuacji bezpieczeństwa w Rosji, jak również przez niedokonanie oceny ryzyka ponownego doświadczenia przemocy ze strony funkcjonariuszy publicznych w Rosji, pomimo że okoliczność ta nie została zbadana w toku postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej, a także przez nierozstrzygnięcie wątpliwości w zakresie ryzyka naruszenia praw człowieka skarżącego kasacyjnie w razie powrotu do Rosji na jego korzyść, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że w razie powrotu do kraju skarżący nie jest zagrożony ryzykiem naruszenia jego prawa do bezpieczeństwa oraz zakazu tortur, innego nieludzkiego lub poniżającego traktowania, a w konsekwencji skutkowało wydaniem wadliwej decyzji, 4. art 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organ drugiej instancji nie umożliwił skarżącemu kasacyjnie wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło mu powołanie się na nowe istotne okoliczności sprawy związane m.in. z aktualną sytuacją w Rosji, ryzykiem przymusowego poboru do wojska i udziału w wojnie w Ukrainie, a także uzyskaniem zabezpieczenia tymczasowego wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, a w konsekwencji naruszyło prawo skarżącego kasacyjnie do sprawiedliwego postępowania i czynnego udziału w postępowaniu, 5. art 151 i art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 81, art 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organy administracji oparły istotne w sprawie ustalenia faktyczne na podstawie dokumentów nieznajdujących się w aktach sprawy, a więc decyzji w sprawie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej skarżącemu kasacyjnie oraz zgromadzonego w tym postępowaniu materiału dowodowego, co uniemożliwia skuteczną kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających wyrok decyzji, 6. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 94 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców winien zawiesić postępowanie administracyjne do czasu rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej z dnia 13 sierpnia 2018 r., bowiem w przypadku jego uwzględnienia postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu nie powinno zostać wszczęte, ani się toczyć. W odniesieniu do prawa materialnego zarzucono naruszenie art. 348 pkt 1 i art. 351 pkt 1 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w bezpodstawnym przyjęciu, że w razie powrotu do Rosji skarżący kasacyjnie nie jest zagrożony ryzykiem poddania go przemocy lub przymusowym wcieleniem do armii ze względu na jego pokrewieństwo z bojownikiem ISIS, który zorganizował zamach terrorystyczny w Groznym, publicznie ogłoszoną przez rodziny zmarłych policjantów zemstę krwi, wygnanie z Czeczenii, przymusową deportację z Europy oraz wielokrotne zatrzymywanie i stosowanie przemocy przez struktury siłowe w Rosji, podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanej normy skutkowałoby uznaniem, że skarżącemu winna zostać udzielona zgoda na pobyt humanitarny lub zgoda na pobyt tolerowany. We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznania skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Większość podstaw kasacyjnych dotyczy wadliwej oceny przez Sąd pierwszej instancji przeprowadzonego w postępowaniu administracyjnym postępowania dowodowego (podstawy kasacyjne od pierwszej do piątej). Podstawy te nie są zasadne. Przede wszystkim należy zauważyć, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego może stanowić podstawę uwzględnienia skargi jedynie wówczas, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego pominięcie niektórych dowodów w postępowaniu administracyjnym nie jest równoznaczne z uznaniem, że doszło do naruszenia przepisów postępowania uzasadniającego uwzględnienie skargi na decyzję wydaną w takim postępowaniu. Konieczne jest bowiem wykazanie, że to pominięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że pominięcie przez organ drugiej instancji jako dowodów zaświadczeń wydanych przez S. G. oraz Komitet Przeciwko Torturom nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania. We wskazanych zaświadczeniach ich autorzy opisują zdarzenia dotyczące, ogólnie ujmując, rodziny B. nie wskazując, aby informacje te uzyskali w sposób bezpośredni. W zasadzie opierając się jedynie na praktykowaniu w Czeczenii zemsty rodowej wywodzą istnienie zagrożenia dla skarżącego z faktu zadania śmierci przez krewnego skarżącego grupie ludzi. Treść tych zaświadczeń sprowadza się zatem w istocie do kwestionowania ustaleń poczynionych w zakończonym ostateczną decyzją postępowaniu w sprawie udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej. W postępowaniu tym, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ustalono, że skarżący nie jest zagrożony zemstą rodową. Co istotne, skarżący we właściwym trybie nie zakwestionował poczynionych wówczas ustaleń. W szczególności wniósł co prawda odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji (decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 28 sierpnia 2017 r.), ale następnie wyjechał do Niemiec, co spowodowało umorzenie postępowania przez Radę do Spraw Uchodźców decyzją z 13 sierpnia 2018 r. Istotne jest też, że - jak ustalono w postępowaniu administracyjnym - skarżący złożył kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, co do którego Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z 8 lipca 2020 r. stwierdził jego niedopuszczalność, a skarżący od tej decyzji złożył odwołanie. Nie jest jednak w skardze kasacyjnej podnoszone, aby to odwołanie zostało uwzględnione albo że skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego na negatywną dla niego decyzję organu drugiej instancji. Podobnie w skardze kasacyjnej jedynie twierdzi się, że skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Rady do Spraw Uchodźców z 13 sierpnia 2018 r., ale nie wyjaśnia się, jakie są dalsze losy tej sprawy. To wszystko oznacza, że ustalenia faktyczne poczynione w sprawie dotyczącej udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej są wiążące i nie mogą być w sprawie o zobowiązanie skarżącego do powrotu podważane zaświadczeniami o treści sprzecznej z tymi ustaleniami. Pominięcie tych zaświadczeń przez organ drugiej instancji nie stanowiło zatem uchybienia przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej zarzuca się też, że organ drugiej instancji pominął opinie psychologiczne, przy czym - jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej - chodzi o opinie złożone w postępowaniu w sprawie dotyczącej udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej. Jak stwierdza się w tym uzasadnieniu opinie te są istotne z uwagi na ocenę wiarygodności zeznań skarżącego oraz ryzyka zastosowania wobec niego przemocy w razie powrotu do kraju pochodzenia. W ocenie NSA tak ujęty zarzut sprowadza się do próby ponownej oceny dowodu ocenionego w postępowaniu administracyjnym zakończonym ostateczną decyzją i z tego względu jest niezasadny, gdyż taka ponowna ocena była niedopuszczalna. Odnosząc się do podstaw kasacyjnych, w których kwestionuje się oparcie ustaleń w zakresie odmowy udzielenia skarżącemu zgody na pobyt humanitarny, a co za tym idzie także zgody na pobyt tolerowany na podstawie art. 351 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, na ustaleniach poczynionych w postępowaniu w sprawie udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej NSA stwierdza, że jest to dopuszczalne, gdy prawne podstawy udzielenia zgody na pobyt humanitarny określone w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach miałby się zrealizować poprzez te same fakty, które miały uzasadnić według cudzoziemca udzielenie mu ochrony międzynarodowej. Taka sytuacja w przeważającym zakresie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Skarżący bowiem twierdzi, że udzielenie mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych uzasadnia fakt, iż w razie powrotu do kraju pochodzenia będzie narażony na poważną krzywdę z powodu objęcia go zemstą rodową. Ta sama okoliczność była przez niego wskazywana w postępowaniu o udzielenie mu ochrony międzynarodowej, w którym zostało jednakże ustalone, że takie ryzyko nie zachodzi. W związku z tym w niniejszym postępowaniu trafnie przyjęto, że te same twierdzenia nie mogą obecnie zostać uznane za wiarygodne i tym samym stanowić podstawy udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych. W skardze kasacyjnej podnosi się również, że nie uwzględniono zmian, jakie zaszły w kraju pochodzenia skarżącego od czasu zakończenia postępowania w sprawie udzielenia mu ochrony międzynarodowej, w szczególności ryzyka związanego z możliwością poboru skarżącego do wojska i wysłania na wojnę do Ukrainy. W skardze kasacyjnej nie wskazano jednak jak tego rodzaju ryzyko uzasadniałoby udzielenie zezwolenia na pobyt humanitarny w świetle podstaw takiego zezwolenia określonych w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Sam podnoszony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej fakt wypowiedzenia przez Rosję Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wykluczenie tego kraju z Rady Europy nie stanowi podstawy przyjęcia, że każdy cudzoziemiec powracający do tego kraju będzie zagrożony w sposób określony w powołanym przepisie. Bardzo często przecież zobowiązanie do powrotu dotyczy cudzoziemców pochodzących z krajów, które nie są członkami Rady Europy. Dodatkowo zauważyć też należy, w kontekście zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego nieuwzględnienia zmian, które miały zajść w stanie ochrony praw człowieka w Rosji, że podstawy udzielenia zgody na pobyt humanitarny określone w art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach (a na takie tylko skarżący się powołał, gdyż nie kwestionuje oceny zastosowania art. 348 pkt 2 i 3 powołanej ustawy) są w istocie zbieżne z podstawami udzielenia ochrony uzupełniającej określonymi w art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.). Zatem ewentualna zmiana okoliczności, na którą skarżący się powołuje, mogła być uwzględniona przy rozpoznaniu jego kolejnego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Odnosząc się do podstaw kasacyjnych, w których m.in. zarzucono naruszenie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) NSA stwierdza, że skarżący kasacyjnie nie wykazał, aby to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie powołanego przepisu miało prowadzić do tego, że skarżący nie mógł podnieść okoliczności związanej z udzieleniem mu przez Europejski Trybunał Praw Człowieka zabezpieczenia tymczasowego. W skardze kasacyjnej nie wyjaśnia się jednakże, jakie znaczenie dla sprawy ma wskazane zabezpieczenie. Jak wynika z § 39 Regulaminu Trybunału (Dz.U. nr 61 z 1993 r., poz. 284/1, ze zm.) udzielenie takiego zabezpieczenia nie zależy od wstępnej oceny zasadności skargi. Zabezpieczenie tymczasowe nie ma zatem wpływu na ocenę prawidłowości ustaleń faktycznych. Jeżeli zaś chodzi o jego skutek materialnoprawny to nie może ono mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem decyzji wydanej przed jego zastosowaniem. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. miało ponadto uniemożliwić skarżącemu powołanie się na nowe okoliczności faktyczne związane z sytuacją w jego kraju pochodzenia w tym z ryzykiem powołania do służby wojskowej i wysłania na wojnę w Ukrainie. Te okoliczności jednakże, jak już wskazano, nie miały istotnego znaczenia dla wyniku sprawy. W końcu naruszenie art. 10 k.p.a. powiązano z zarzutem oparcia zaskarżonej decyzji na ustaleniach poczynionych w postępowaniu w sprawie udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej. W szczególności zarzucono, że dokumenty z tego postępowania, zwłaszcza wydana tam decyzja, nie zostały dołączone do akt. Odnosząc się do tak ujętego zarzutu zauważyć należy, że do skargi dołączono kopię decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 28 sierpnia 2017 r., co oznacza, że skarżący oraz jego pełnomocnik mieli do niej dostęp. Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 81a k.p.a. zauważyć należy, że w § 2 pkt 3 tego artykułu stanowi się, iż nie stosuje się go, jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego. W związku z tym zauważyć należy, że jedną z podstaw zobowiązania skarżącego do powrotu jest art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, czyli względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interes Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do ostatniej podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia przepisów postępowania, związanej z niezawieszeniem postępowania z uwagi na złożenie podania o stwierdzenie nieważności decyzji Rady do Spraw Uchodźców z 13 sierpnia 2018 r. zauważyć należy, że organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, iż nie zawiesił postępowania ze wskazanego powodu, gdyż nie zostało potwierdzone, aby taki wniosek został złożony. W skardze kasacyjnej tego stwierdzenia skutecznie nie zakwestionowano. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono żadnej argumentacji dotyczącej omawianej podstawy kasacyjnej. Wobec powyższego NSA uznał, że wszystkie podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania są niezasadne. W konsekwencji niezasadna jest też podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia prawa materialnego. Opiera się bowiem ona na założeniu, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są zasadne. W tym stanie rzeczy NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.