I FZ 310/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. z o.o. w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 375/23 odrzucające skargę M. Sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 16 marca 2023 r. nr 0201-IOV-21.4103.1.2023 w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz kwoty do zwrotu na rachunek bankowy za listopad 2017 r. postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA UZASADNIENIE I FZ 310/23 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 375/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę M. Sp. z o.o. w D. (dalej: spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 16 marca 2023 r. w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz kwoty do zwrotu na rachunek bankowy za listopad 2017 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że pełnomocnik spółki został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, przedłożenie pełnomocnictwa oraz odpisu z KRS spółki, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 24 maja 2023 r., co wynika z UPD. Pismo uzupełniające braki formalne skargi zostało przez pełnomocnika nadane elektronicznie w dniu 1 czerwca 2023 r., co potwierdza UPP. Sąd zaznaczył, że wyznaczony termin upłynął w dniu 31 maja 2023 r. (środa), zatem nadanie pisma w dniu następnym było czynnością dokonaną po terminie. Z tego względu zaszła przesłanka z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) do odrzucenia skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 49 § 1 p.p.s.a., przez zaniechanie wezwania bezpośrednio spółki do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że z orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach wynika, że w takich okolicznościach, jakie wystąpiły w sprawie, sąd powinien był skierować wezwanie do uzupełnienia braków skargi bezpośrednio do spółki będącej stroną postępowania. W tym względzie autor zażalenia przywołał fragmenty uzasadnień orzeczeń NSA z dnia 23 stycznia 2019 r., II OZ 1425/18, z dnia 17 listopada 2016 r., I OSK 203/16, i z dnia 6 października 2015 r., II OSK 2353/15. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim wskazać, że pełnomocnik skarżącej w żaden sposób nie kwestionuje faktu otrzymania wezwania czy jego jednoznaczności, nie podważa też tego, że nie uzupełnił braków skargi w zakreślonym w tym wezwaniu terminie. Argumentacja zażalenia ogranicza się do zaprezentowania poglądu, że sąd powinien był zignorować bezczynność pełnomocnika i wezwać do uzupełnienia braków formalnych bezpośrednio spółkę. Według pełnomocnika zatem nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez pełnomocnika, który złożył skargę, nie wywołuje skutków z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – mimo zawarcia rygoru zastosowania tego przepisu w wezwaniu – lecz wymaga od sądu wystosowania kolejnego wezwania, tym razem bezpośrednio do strony postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny tego stanowiska spółki nie podziela. Autor zażalenia wskazuje, że jego stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, odwołując się do kilku postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dostrzega jednak, że w orzecznictwie tegoż Sądu szeroko reprezentowane jest też stanowisko przeciwne. W tym nurcie orzecznictwa Sąd odwołuje się do przede wszystkim do wykładni językowej art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., (ale również do wykładni systemowej i funkcjonalnej). Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Sformułowanie przepisu wskazuje, że sąd nie ma uprawnienia do odstąpienia od jego zastosowania w sytuacji, gdy zostaną spełnione warunki w tym przepisie wymienione (co nie jest przez autora zażalenia kwestionowane). Skoro bowiem art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek odrzucenia skargi ("Sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, to sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę doradcy podatkowego, niewykazanie umocowania do reprezentowania spółki, niewskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu (por. np. postanowienie NSA z dnia 25 października 2010 r., I FSK 916/10, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013 r., s. 348, nb 6; por. też np. postanowienia NSA z dnia: 13 marca 2012 r., I FSK 628/11; 11 lutego 2014 r., II GSK 138/14; 12 czerwca 2014 r., I FSK 426/14; 14 października 2014 r., II GSK 2009/14; 17 listopada 2014 r., I FSK 1509/14; 17 listopada 2014 r., I FSK 1505/14; 22 kwietnia 2015 r., II OSK 825/15; 11 czerwca 2015 r., I FSK 637/15). Nieuzupełnienie braku formalnego skargi w sytuacji, gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone, obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając mu w tym zakresie żadnego wyboru, w związku z czym stanowisko skarżącej, że sąd pierwszej instancji powinien był zignorować obowiązek odrzucenia skargi, mimo spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. W konsekwencji nie można się zgodzić z tym, że doszło do naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. z uwagi na niewezwanie bezpośrednio skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wymaga zaznaczenia, że odrzucenie skargi bez wezwania spółki do uzupełnienia braków formalnych skargi nie narusza prawa do sądu. Każdy przypadek odrzucenia skargi w istocie uniemożliwia stronie skuteczne skorzystanie z prawa do sądu (powoduje, że sąd administracyjny nie rozpoznaje merytorycznie złożonej skargi), co nie oznacza jednak, że odrzucając skargę – którą to kompetencję i obowiązek sądu ustawodawca przewidział wyraźnie w szeregu przypadków – sąd administracyjny za każdym razem naruszy prawo do sądu. Warto przy tym stwierdzić, że dwukrotne wzywanie do uzupełnienia braków formalnych skargi: najpierw pełnomocnika do złożenia stosownego pełnomocnictwa do działania w imieniu strony (jak też wykazania umocowania osób uprawnionych do reprezentacji spółki oraz wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia), a następnie strony (do osobistego podpisania skargi, a później – jak się zdaje – również do przedłożenia odpisu z KRS i do wskazania wpz), prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych przyczyn nie korzystają. Argumentacja autora zażalenia prowadziłaby do sytuacji, w której w sprawie miałoby dojść do niejako "dwuetapowej" procedury uzupełniania braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia braków przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić samodzielnie braki formalne skargi (brak pełnomocnictwa "przerodziłby się" na brak podpisu pod skargą). Rozwiązanie takie prowadziłoby, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, a więc zasady równości wobec prawa – nie ulega bowiem wątpliwości, że w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów, którym to przywilejem byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia ustawowych przesłanek i wzywanie bezpośrednio strony do uzupełnienia braków, mimo że zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez niego wiedzę i doświadczenie zawodowe, nie zaś dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki w porównaniu z obowiązkami wobec stron, które takiego pełnomocnika nie ustanowiły (por. m.in. postanowienia NSA z dnia: 29 listopada 2023 r., I FZ 248/23; 5 lipca 2022 r., II OZ 403/22; 23 maja 2017 r., II GZ 367/17; 28 lipca 2021 r., II OZ 422/21; 11 czerwca 2015 r., I FSK 637/15; 11 lipca 2023 r., II GZ 236/23). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko przedstawione w powołanym orzecznictwie, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi przez przedłożenie pełnomocnictwa obliguje sąd do odrzucenia skargi (por. też np. postanowienia NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r., I OZ 347/23; 27 lipca 2023 r., III FZ 342/23; 18 stycznia 2023 r., I OZ 635/22; 16 stycznia 2023 r., I FZ 305/22; 26 kwietnia 2022 r., I OZ 128/22; 25 sierpnia 2021 r., I FZ 89/21; 23 marca 2017 r., I FZ 2/17; 22 maja 2014 r., I FSK 490/14; 25 października 2010 r., I FSK 916/10). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tym samym poglądów wyrażonych w przywołanych przez autora zażalenia orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, według których jeżeli osoba, która powołując się na udzielone jej pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę, a pełnomocnictwa tego w wyznaczonym przez sąd terminie nie przedstawiła, to zachodzi sytuacja braku podpisania skargi skutkująca obowiązkiem sądu wezwania strony do podpisania skargi. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Przesłanka zastosowania tego przepisu została w okolicznościach sprawy spełniona – zawierające wszystkie niezbędne elementy wezwanie zostało prawidłowo doręczone, a braki formalne skargi nie zostały w terminie uzupełnione. Przesądza to o zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA