II OZ 1144/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 613/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 613/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. Sąd wskazał, że [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że działalność Spółki obejmuje sprzedaż paliw płynnych i konieczne jest dokonanie kompleksowego remontu stacji paliw w B. polegającego na wymianie zbiorników paliwowych z obecnych na nowe, przebudowie i modernizacji sklepu stacji paliw w związku z wydaną decyzją przez organ nadzoru budowlanego. Stacja paliw w B. jest wyłączona z działalności, za rok 2012 Spółka ma stratę. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5 000 zł, wartość środków trwałych 475 242,60 zł. Na rachunku bankowym Spółka, wedle oświadczenia, nie posiada środków. Zarządzeniem z 5 września 2013 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów, m.in. nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych dokumentujących operacje dokonywane na nich w ciągu ostatnich czterech miesięcy, nadesłanie ewidencji środków trwałych oraz wskazania jakie nieruchomości posiada Spółka, nadesłanie odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za 2011 i 2012 rok (tj. wprowadzenia do sprawozdania finansowego, bilansu, rachunku zysków i strat, ewentualnie zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym, rachunku przepływów pieniężnych, oraz dodatkowych informacji i objaśnień) a także dokumentów obrazujących sytuację finansową sporządzonych na podstawie danych finansowych za 6 miesięcy 2013 r., wskazania ilu pracowników zatrudnia skarżąca wraz z podaniem wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy; wskazania czy wobec Spółki toczy się postępowanie egzekucyjne, czy Spółka ma zaległości w płatnościach; wskazania czy Spółka prowadzi działalność, czy osiąga dochody, czy przedmiotowa stacja benzynowa funkcjonuje; przedłożenia kopii wszystkich zeznań podatkowych złożonych w bieżącym roku. W odpowiedzi na wezwanie Spółka oświadczyła, że nie jest w stanie przedstawić wymaganej dokumentacji z uwagi na fakt wyłączenia z eksploatacji stacji paliw w R. w 2010 r. i stacji paliw w B. w październiku 2012 r. i utraty przedmiotowych dokumentów w wyniku kradzieży w 2011 r. i spaleniu pawilonu w R. Sytuacje komplikuje trwająca od marca 2013 r. kontrola Urzędu Skarbowego w K., która ma się zakończyć w październiku 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy skarżąca Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 5 000 zł oraz środki trwałe o wartości 475 242,60 zł. Ponadto prowadziła aktywnie działalność gospodarczą do roku 2012. W ocenie Sądu bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania skarżącej prawa pomocy był końcowy wynik finansowy za 2012 r., tj. strata na poziomie 279 182,67 zł. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto też, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy skarżącej Spółce, należy odnieść się przede wszystkim do całego posiadanego przez nią majątku. Ponadto z twierdzeń skarżącej Spółki można wywnioskować, iż dysponuje środkami finansowymi jeżeli zamierza dokonać kompleksowego remontu stacji paliw w B. oraz przebudowy i modernizacji sklepu stacji Sąd zaznaczył, że planowany przez stronę sposób przeznaczenia zgromadzonych środków nie może poprzedzać zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu wniesienia sprawy do sądu. Ponieważ Spółka uchyliła się od złożenia dodatkowych dokumentów, które miały zobrazować jej sytuację finansową, a jej wyjaśnienia w tym względzie nie są uwiarygodnione, złożone oświadczenie nie jest wystarczające dla przyznania Spółce prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. Sąd uznał zatem, że wniosek skarżącej Spółki o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wniosła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym może być przyznane – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższy przepis stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeśli oświadczenie to okaże się niewystarczające, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Informacje przedstawione przez Spółkę w złożonym formularzu, gdzie wskazano, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 5000 zł, wysokość środków trwałych wynosi 475 242,60 zł, a za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca poniosła stratę w wysokości 279 182,67 zł, są niewystarczające do dokonania analizy sytuacji finansowej Spółki. Mimo wezwania Sądu skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej. W szczególności Spółka nie złożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, potwierdzających, że rzeczywiście nie posiada bieżących środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Powołane przez Spółkę okoliczności związane z utratą dokumentacji na skutek kradzieży z włamaniem i spalenia pawilonu stacji nie mogły być uznane za mające wpływ na uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych należących do Spółki. Wskazać należy, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, okoliczność, że Spółka zamierza dokonać kompleksowego remontu stacji paliw w B. oraz przebudowy i modernizacji sklepu stacji wskazuje na dysponowanie przez Spółkę pewnymi zasobami pieniężnymi. Planowany przez stronę sposób przeznaczenia zgromadzonych środków nie może mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Mając na względzie powyższe, należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 października 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Z tych przyczyn, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.