VIII SA/Wa 31/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 sierpnia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z 11 czerwca 2021 r. znak: [...] Starosta R. (dalej: Starosta, organ I instancji), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) i art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 ze zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia), orzekł o obowiązku zwrotu przez M. B. (dalej: skarżący, strona) nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego - zasiłku dla bezrobotnych za okres od 18 sierpnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 5.408,20 zł w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Od decyzji Starosty skarżący złożył odwołanie, w którym podniósł, że okres w niej wymieniony przypada w czasie pandemii wirusa COVID-19 i w tamtym czasie informował telefonicznie o swoim zatrudnieniu lub jego utracie. Jednocześnie wskazał, że nie otrzymał żadnych pouczeń lub dyspozycji, a w lutym 2021 r. składał osobiście ustne i pisemne wyjaśnienia w sprawie. Skarżący dodał, że jest osobą samotną, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe, przewlekle choruje, przyjmuje silne leki rozkurczowe i na krążenie, których koszt w miesiącu wynosi 287 zł, porusza się z pomocą kul łokciowych. Strona wniosła o wzięcie pod uwagę okoliczności, że zaniechanie lub zaniedbanie mogło nastąpić z uwagi na pandemię oraz panujące rygory w urzędzie pracy, przez które utraci możliwość egzystencji naturalnej i farmakologicznej. Do odwołania skarżący dołączył kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wojewoda M. (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy, organ II instancji) decyzją z 17 sierpnia 2021 r. Nr [...], po rozpoznaniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżący został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. (dalej: PUP) 6 lipca 2020 r. jako osoba bezrobotna na podstawie decyzji Starosty nr [...]. Od tego dnia przyznano mu również zasiłek dla bezrobotnych na okres 365 dni w wysokości 881,30 zł brutto miesięcznie, a po upływie 90 dni posiadania prawa do zasiłku, tj. od 4 października 2020 r. - 692 zł brutto miesięcznie. W dniu 23 lutego 2021 r. PUP wygenerował z systemu Syriusz raport ZUS-U1 Prawo, z którego wynika, że od 18 sierpnia 2020 r. do 17 listopada 2020 r. skarżący został zgłoszony przez płatnika składek NIP [...] do obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego, wypadkowego i zdrowotnego jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. W związku z tym PUP wystąpił do firmy "A." Security Technology Sp. z o. o. w B. o udzielenie informacji, w jakim okresie i jakiego rodzaju pracę świadczył skarżący oraz czy z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. W odpowiedzi 16 marca 2021 r. do PUP wpłynęło zaświadczenie z ww. firmy, że skarżący był zatrudniony na umowę o pracę na okres próbny od 18 sierpnia 2020 r. do 17 listopada 2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku pracownika ochrony, a zakład pracy odprowadzał składkę na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. W związku z powyższym Starosta zawiadomieniem z 7 kwietnia 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku w 2020 r. i 2021 r. Następnie Starosta decyzją nr [...] z 22 kwietnia 2021 r. orzekł o utracie przez stronę statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 18 sierpnia 2020 r. z powodu podjęcia zatrudnienia. Od tej decyzji skarżący nie wniósł odwołania. W dalszej kolejności organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych, a następnie wydał ww. decyzję z 11 czerwca 2021 r. o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 18 sierpnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania, powołując treść art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, uznał, że przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zgodnie z nimi osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia wyraźnie wskazuje, że aby uznać świadczenie za nienależnie pobrane muszą być spełnione trzy przesłanki: świadczenie musi być wypłacone, muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do jego pobierania, a także należy udowodnić, że osoba bezrobotna pobierająca to świadczenie była pouczona o tych okolicznościach. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący wskutek podjęcia zatrudnienia przestał spełniać jeden z podstawowych warunków uzyskania i posiadania statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Poza tym, rejestrując się w PUP, był pouczony o warunkach posiadania i zachowania statusu osoby bezrobotnej, w tym o obowiązku zawiadomienia PUP w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, czego dowodem jest własnoręczny jego podpis złożony 6 lipca 2020 r. na dokumencie "Informacja dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy/STATUS BEZROBOTNY/". Skarżący otrzymał 6 lipca 2020 r. egzemplarz powyższej Informacji, a więc miał możliwość dokładnie zapoznać się z jej treścią. Dlatego Wojewoda nie uznał argumentu strony, że została wprowadzona w błąd przez pracownika PUP. Z dokumentacji nie wynika, aby skarżący o podjęciu zatrudnienia informował PUP telefonicznie, drogą mailową czy też listownie. W tych okolicznościach obowiązkiem Starosty było orzeczenie o zwrocie przez skarżącego nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych wraz z przekazaną od niego zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 18 sierpnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Od decyzji Wojewody skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponawiając zarzuty i argumenty przedstawione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a., w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a. stanowiąc, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, będącym podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się, w myśl art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, między innymi świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej, polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania, i subiektywnej, polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. Przy czym decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany (zob. wyrok NSA z 25 września 2020 r., I OSK 619/20, Lex nr 3063616, wyrok WSA w Kielcach z 25 października 2022 r., II SA/Ke 460/22, CBOSA). Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Natomiast w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Wskazać trzeba, że jeżeli okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest utrata statusu bezrobotnego, to organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany jest w tym zakresie ostateczną decyzją o odmowie uznania za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku. Ze zgromadzonego w przedmiotowym postępowaniu materiału dowodowego wynika, że skarżący na podstawie decyzji Starosty z 22 kwietnia 2021 r. znak: [...] utracił status bezrobotnego i prawo do zasiłku dla bezrobotnych od 18 sierpnia 2020 r. z powodu podjęcia zatrudnienia w "A." Security Technology Sp. z o.o. z siedzibą w B. na umowę o pracę na okres próbny od 18 sierpnia 2020 r. do 17 listopada 2020 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownika ochrony. Zakład pracy odprowadził za skarżącego składkę na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Od tej decyzji skarżący nie wniósł odwołania w terminie 14 dni od jej doręczenia, co oznacza, że stała się ona ostateczna (k. 39-40 akt administracyjnych). Skarżący przestał więc spełniać przesłanki zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, ponieważ osobą bezrobotną w świetle tego przepisu jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej. Niewątpliwie zatem zasiłek dla bezrobotnych wypłacony pomimo świadczenia pracy przez bezrobotnego zarejestrowanego w PUP jest "świadczeniem nienależnym", tzn. że nie powinien być wypłacony. Jest to okoliczność obiektywna, dla której stwierdzenia wystarczające jest ustalenie pobierania świadczenia wypłaconego bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Obowiązek zwrotu dotyczy jednak "świadczenia nienależnie pobranego", odnoszącego się do świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tę osobę, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, a mimo to przyjęła świadczenie ze świadomością, że jej się ono nie należy (wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, CBOSA). Należy przyjąć, że o nienależnym pobraniu świadczenia możemy mówić nie tylko w sytuacji, gdy skarżący miał pełną świadomość tego, że mu się ono nie należy, ale także wówczas, gdy na skutek okoliczności mógł przewidzieć, że pobrane świadczenie może zostać uznane za nienależne. W przedmiotowej sprawie skarżący 6 lipca 2020 r. własnoręcznie podpisał znajdującą się w aktach administracyjnych "Informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy/STATUS BEZROBONEGO", który to dokument dodatkowo otrzymał i zobowiązał się do przestrzegania zasad związanych z posiadaniem i utratą statusu bezrobotnego (k. 4-6). W części II przywołanego dokumentu w punkcie 1 zawarta jest informacja, że osobą bezrobotną może być osoba, która nie jest zatrudniona, tzn. nie wykonuje pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. W części III dokumentu zostały wymienione okoliczności, w których następuje utrata statusu bezrobotnego, a w punkcie 1, że przyczyną utraty statusu będzie niespełnienie przez bezrobotnego warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, wymienionych w części II informacji. Z kolei w części IV w punkcie 5 ww. Informacji znajduje się obowiązek zawiadomienia PUP przez bezrobotnego w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czego skarżący nie uczynił. Poza tym w otrzymanym przez skarżącego pouczeniu przytoczono treść art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia, czyli przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie Sądu pouczenie strony było prawidłowe, wyczerpujące i skuteczne, a tym samym należy przyjąć, że skarżący w sposób zrozumiały został pouczony o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, był w pełni świadomy tego, co należy rozumieć pod pojęciem "nienależnego świadczenia", jak również skutków, przyczyn oraz możliwości powstania takiej sytuacji. Sąd nie podziela stanowiska strony, że nie otrzymał z PUP stosownego pouczenia, a w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów (notatek, pism strony) potwierdzających, że skarżący informował PUP o podjęciu zatrudnienia. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego zawarte w odpowiedzi na skargę, że zgodnie z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia zasiłek przysługuje wyłącznie osobie bezrobotnej, co oznacza, że utrata tego statusu skutkuje utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jedną z przesłanek powodującą utratę statusu osoby bezrobotnej jest niespełnianie warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, czyli m.in. podjęcie zatrudnienia (art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia). Z dniem podjęcia zatrudnienia przez skarżącego (od 18 sierpnia 2020 r.) przestał on spełniać przesłanki do posiadania statusu osoby bezrobotnej oraz świadczeń związanych z tym statusem, do których należy m.in. zasiłek dla bezrobotnych. Tym samym zasiłek dla bezrobotnych wypłacony za okres, w którym skarżący nie spełniał definicji osoby bezrobotnej, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi zgodnie z wydaną decyzją. Podnoszona w skardze sytuacja osobista, zdrowotna i materialna strony nie ma wpływu na wynik postępowania, ponieważ - jak już wyżej wskazano - decyzja o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową i organ administracji, który stwierdzi wystąpienie okoliczności wymienionych w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia, jest zobowiązany wydać decyzję w zakresie zwrotu należności. Podsumowując, Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa skutkującym koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. Organy administracji orzekające w obu instancjach zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na dokonanie wszystkich istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych, wydały decyzje w oparciu o prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego, a swoje rozstrzygnięcia uzasadniły z zachowaniem wymogów zawartych w art. 107 § 3 k.p.a. Zarzuty skarżącego formułowane pod adresem pracowników PUP nie mogą być w tym postępowaniu rozpatrywane. Służą temu inne środki prawne. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 p.p.s.a.