I OZ 496/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1250/22 w sprawie ze skargi W.B. i E.B. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr 13/O/2020 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 18 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1250/22 (dalej postanowienie z 18 sierpnia 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie W.B. (dalej skarżąca) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1250/22 (dalej postanowienie z 14 kwietnia 2023 r.) w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie z 16 lutego 2023 r. IV SA/Wa 1250/22. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 14 kwietnia 2023 r. odrzucono zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z 16 lutego 2023 r. Odpis postanowienia z 14 kwietnia 2023 r. doręczono skarżącej 24 kwietnia 2023 r. Pismem z 25 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie z 14 kwietnia 2023 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 9 maja 2023 r. IV SA/Wa 1250/22 skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnego wpisu sądowego w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie doręczono skarżącym 15 maja 2023 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia upłynął 22 maja 2023 r. Ponieważ w zakreślonym terminie skarżący wpisu sądowego nie uiścili, zażalenie podlegało odrzuceniu (k. 88-89, 92, 97-98, 100-102, 105, 107-112, 114-115 akt IV SA/Wa 1250/22). Zażalenie na postanowienie z 18 sierpnia 2023 r. złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 6, art. 4, art. 3 i art. 77 Konstytucji RP (k. 119, 131, 132 akt IV SA/Wa 1250/22). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji w postępowaniu zażaleniowym, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwagę tę odnieść należy także do regulacji zawartych w Karcie Praw Podstawowych UE i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie). Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, [...] zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie zażalenia wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie zażalenia stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, o czym skarżąca została prawidłowo pouczona w momencie doręczeniu jej odpisu postanowienia z 14 kwietnia 2023 r. (k. 100-101 akt IV SA/Wa 1250/22). Skarżąca miała również możliwość uzupełnienia braku fiskalnego zażalenia, wykonując wezwanie Przewodniczącego z 9 maja 2023 r. (k. 105, 108, 109 akt IV SA/Wa 1250/22), czego zaniechała. Skarżąca nie korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z 31 sierpnia 2021 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w tym zakresie (k. 22-26 akt I SPP/Wa 135/21). Formułując zażalenie, poza przywołaniem szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (które przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie miały zastosowania) i przepisu Konstytucji RP, skarżąca nie podniosła żadnego argumentu, by podważyć prawidłowość zaskarżonego postanowienia. Zażalenie to stanowi jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji. Zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.