II OZ 84/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z zażalenia Z. T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Sz 121/23 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 maja 2023 r., nr r K-AP-2.7840.118-8.2021.PP w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Pismem z 22 czerwca 2023 r. Z. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 maja 2023 r, nr K-AP-2.7840.118-8.2021.PP w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Skarżący został wezwany m. in. do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł. W dniu 28 sierpnia 2023 r. (data nadania wniosku w urzędzie pocztowym) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Postanowieniem z 22 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, sygn. akt II SPP/Sz 121/23 odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że stosownie do art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zdaniem Sądu potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła w szczególności w przypadku, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia, co miało miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu w sprawie zaszła przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, z uwagi na nieuzupełnienie przez skarżącego braków formalnych skargi. Jak wskazał Sąd, zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z 31 lipca 2023 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 500 zł oraz do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie swojego numeru PESEL oraz do: nadesłania 74 odpisów skargi z dnia 22 czerwca 2023 r. opatrzonych własnoręcznym podpisem, bądź kserokopii skarg uwierzytelnionych własnoręcznym podpisem celem doręczenia uczestnikom postępowania. Skarżący został również poinformowany, że nieuzupełnienie braków w terminie będzie skutkowało odrzuceniem skargi. Odpisy ww. zarządzeń zostały doręczone skarżącemu w dniu 21 sierpnia 2023 r. (k. 28), a tym samym siedmiodniowy termin do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi upłynął w dniu 28 sierpnia 2023 r. W zakreślonym przez Sąd terminie ww. braki formalne skargi nie zostały uzupełnione. Odnosząc się do braku wskazania numeru PESEL Sąd przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2023 r., o sygn. akt II GPS 3/22, w której NSA wyjaśnił, że niezachowanie określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy. Z kolei odnosząc się do braku dołączenia odpisów skargi przez skarżącego, WSA w Szczecinie wskazał, że w uchwale z 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił m. in. że niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Zażalenie na niniejsze postanowienie wniósł skarżący wnosząc o uchylenie wskazanego postanowienia WSA w Szczecinie w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do braku wskazania nr PESEL skarżący podniósł, że podał swój nr PESEL Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie w innej sprawie. Ponadto wskazał, że z uwagi na znaczącą liczbę wymaganych odpisów (74 odpisy) ich dołączenie byłoby utrudnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony (art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a.), jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności skargi. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony, przy czym skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, na pierwszy rzut oka, nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Przepis ten będzie miał zastosowanie również wtedy, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a (zob. postanowienie NSA z 15 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 146/08, CBOSA; postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OZ 1110/11, CBOSA; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 247). Zatem oczywistość bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. może wynikać również z przyczyn procesowych, tj. np. gdy strona nie uzupełniła braków skargi w terminie. W przypadku, gdy pismo z powodu braków formalnych nie może otrzymać prawidłowego biegu, sąd zobowiązany jest wezwać stronę do ich usunięcia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w terminie, co uzasadniało zastosowanie przez Sąd art. 247 p.p.s.a. Odnosząc się do braku uzupełnienia nr PESEL, to zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać elementy wskazane w tym przepisie charakterystyczne dla skargi. Obowiązek wskazania numeru PESEL wprowadza art. 46 § 2 pkt 1 p.p.s.a., w którym wymieniono elementy pierwszego pisma wnoszonego do sądu (w tym skargi), wśród których znalazł się numer PESEL strony skarżącej będącej osobą fizyczną. Jeżeli w pierwszym piśmie w sprawie strona nie wskazała swojego numeru PESEL, to taki brak pisma podlega uzupełnieniu w trybie określonym w art. 49 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest uprawniony do podejmowania czynności procesowych za stronę, w szczególności uzupełniania braków formalnych pisma. Wbrew twierdzeniom wnoszącego zażalenie ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków od obowiązku strony w zakresie obowiązku podania numeru PESEL określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W szczególności ustawodawca nie zastrzegł, że podanie numeru PESEL w pierwszym piśmie jest wymagane, tylko wtedy, gdy tego numeru nie można ustalić z urzędu np. sięgając do akt sądowych innej sprawy sądowoadministracyjnej. Obowiązek wskazania numeru PESEL musi być spełniony również w przypadkach, gdy skarżący wskazał swój numer PESEL w innych sprawach prowadzonych przed tym samym sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I OZ 596/23, CBOSA; postanowienie NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt III OZ 37/23, CBOSA). Nie można oczekiwać, że sąd będzie podejmował czynności należące do strony postępowania. Poszukiwanie przez sąd numeru PESEL strony nie ma normatywnej podstawy i nie jest obowiązkiem sądu. Jego podanie należy do strony inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne (por. stanowisko zawarte w uchwale NSA z 3 lipca 2023 r., II GPS 3/22, CBOSA odnoszące się do sytuacji znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych sprawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawidłowo także wskazał, że skarżący nie uzupełnił wymaganej liczby odpisów skargi w terminie, co również stanowi brak formalny skargi uzasadniający jej odrzucenie, a w konsekwencji odmowę przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. Nie można się zgodzić z wnoszącym zażalenie, że z tego obowiązku strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne miałaby być zwolniona w sytuacji, gdy z uwagi na znaczącą liczbę uczestników postępowania sądowoadministracyjnego dołączenie odpisów skargi miałoby być utrudnione. Jak przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 18 lutego 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13 niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Nieuzupełnienie niniejszego braku formalnego skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia, że z uwagi na znaczącą liczbę osób uczestniczących w postępowaniu sporządzenie odpisów byłoby dla skarżącego utrudnione. Liczba odpisów jest uzależniona od liczby osób uczestniczących w postępowaniu. Mając na uwadze powyższe, trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przypadek oczywistej bezzasadności skargi w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., a to z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w terminie, tj. braku wskazania numeru PESEL skarżącej oraz braku złożenia wymaganej liczby odpisów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji