IV SA/Gl 501/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z [...] r. nr [...] Burmistrz M., działając m.in. na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust.6, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej w skrócie: "u.ś.r."), oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2015, poz. 2284) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") orzekło o: I. nienależnym pobraniu przez A. S. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na K. S. za okres od 01.08.2011 do 31.10.2011, II. zobowiązaniu A. S. do zwrotu kwoty 1404 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 01.08.2011 do 30.10.2011 oraz 817,80 zł ustawowych odsetek wyliczonych na dzień wydania decyzji i dalszych odsetek naliczanych nadal do dnia spłaty należności. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...]r. wydał decyzję nr [...] przyznającą A. S. zasiłek rodzinnych oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 01.11.2010r. do 31.10.2011r.. Na dzień wydania tej decyzji dochód rodziny został ustalony w oparciu o dochód osiągnięty przez P. S. z tytułu zatrudnienia w firmie "A". Następnie organ ustalił, że 30.06.2011r. P. S. zakończył stosunek pracy w ww. zakładzie pracy i podjął zatrudnienie w firmie "B" spółka jawna, o czym strona, pomimo prawidłowego pouczenia jej o konieczności powiadomienia organu w przypadku zaistnienia jakichkolwiek zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, obowiązku tego nie dopełniła. W związku z tym ponownie ustalono dochód rodziny w oparciu o dochód uzyskany w ww. firmie zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. Organ przyjął osiągnięty przez P. S. w miesiącu lipcu 2011 r. dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1 225 zł oraz dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych z tytułu należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terenie RP przebywających czasowo za granicą, tj. z tytułu diet w wysokości 2 060,48 zł (razem 3 285,48 zł). Jednocześnie w dochodzie rodziny nie uwzględniono dochodu osiągniętego przez P. S. w 2009 r. i A. S. w związku z utratą tych dochodów. Na tej podstawie organ ustalił, że dochód rodziny od miesiąca sierpnia 2011 r. do miesiąca października 2011 r. wynosił 3 285,48 zł , co w przeliczeniu na jedna osobę w rodzinie wynosiło 1095,16 zł, a tym samym przekroczył kryterium dochodowe, które w okresie zasiłkowym 2010/2011 wynosiło 504 zł. Zatem od miesiąca sierpnia 2011 r. strona nie spełniała wszystkich przesłanek do pobierania świadczeń rodzinnych. Natomiast stosownie do art. 30 ust. ust. 1 i ust. 2b u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. A. S. złożyła od powyższej decyzji odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 5 pkt 1, art. 24 pkt 7, art. 30 ust. 1, 2 pkt 1, ust. 2b i 6 u.ś.r. poprzez uznanie, że pobiera świadczenia, które nie były jej należne, zaliczenie do dochodów rodziny świadczeń związanych z dietami, które nie są przychodem czy zarobkiem, a stanowią ekwiwalent za żywienie i mieszkanie za granicą. Ponadto zarzuciła brak przeprowadzenia wnikliwego postępowania i ustalenia, że nie miała i nie mogła mieć wiedzy, że świadczenia ewentualnie są nienależne. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie podlegają zaliczeniu do dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. za czym przemawia fakt nie wliczania do dochodu diet z tytułu podróży krajowych, a charakter i cel tych świadczeń należy uznać za tożsamy. Natomiast występująca różnica w zakresie stopnia pokrywania przez pracodawcę wydatków na wyżywienie ponoszonych przez pracownika w czasie podróży służbowej nie może mieć decydującego znaczenia dla różnicowania tych świadczeń w kontekście pojęcia dochodu z u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia i wniosku organu pierwszej instancji tak co do obliczenia dochodu jak i niedopełnienia przez stronę obowiązku powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. Kolegium przyznało, że w lipcu 2011 r. dochód rodziny strony wyniósł 3 285,48 zł, co stanowi 1095,16 zł na osobę w rodzinie przy kryterium ustawowym wynoszący wówczas 504 zł. Ponadto strona nie powiadomiła organu o podjęciu pracy przez męża 13 czerwca 2011 r. w spółce jawnej B z siedzibą w M., w której został osiągnięty ww. dochód z tytułu wynagrodzenia w kwocie 1 225,00 zł oraz diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych w kwocie 2060, 48 zł. Zdaniem Kolegium zaistniała zatem podstawa z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. do uznania, że świadczenia rodzinne były świadczeniami nienależnie pobranymi w okresie od sierpnia 2011r. do października 2011r. Odnośnie diet z tytułu podróży służbowych Kolegium za prawidłowe uznało ich wliczenie przez organ I instancji do dochodu rodziny. Wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do tego, czy powyższe diety stanowią dochód w rozumieniu u.ś.r. Kolegium opowiedziało się natomiast za trafnością poglądów, wyrażonych przez WSA w Gliwicach uznających wspomniane diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 u.ś.r. , jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju (wyroki WSA w Gliwicach z 20.01.2011, sygn. IV SA/Gl 319/10; z 15.01.2013, sygn. IV SA/Gl 295/12; z 26.02.2014, sygn. IV SA/Gl 379/13; z 25.03.2015, sygn. IV SA/Gl 394/14). W ty stanie rzeczy Kolegium za prawidłową uznało decyzję organu pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. S. nie zgodziła się z powyższą decyzją oraz wniosła o jej uchylenie. Uważa, że sporne diety są dochodem nieopodatkowanym tylko na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być zaliczone do kategorii dochodów niepodlegających opodatkowaniu. Wskazała, że według wyroku Sądu Najwyższego z 14 maja 2012 r. II PK 230/11 diety nie są zaliczane do dochodu pracownika. W jej ocenie organy dokonały rozszerzającej wykładni sprzecznej z ratio legis u.ś.r. Podniosła także, że szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdza, że wskazane świadczenie nie powinno być uwzględniane przy obliczaniu dochodu rodziny i nie powinno mieć wpływu na otrzymanie świadczeń rodzinnych. Ponadto nadmieniła, że w momencie składania wniosku nie została pouczona, że diety należy wpisać jako świadczenie. Ponadto opisała swoją trudną sytuację rodzinna i materialną stwierdzając, że nie jest w stanie uregulować żądanej do zwrotu kwoty. W odpowiedzi na skargę organ przytoczył argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i postulował oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje więc wyłącznie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. w skrócie "P.p.s.a."). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a. ). Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn niż w niej prezentowane, a które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. orzekającą o nienależnym pobraniu przez skarżącą zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku za okres od 1 sierpnia 2011 do 31 października 2011 r. o oraz o zobowiązaniu do zwrotu kwoty 1404 zł z powyższego tytułu wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji było ustalenie, że w okresie pobierania zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku przyznanych od 1.11.2010r. do 31.10.2011r. decyzją z 28.10.2010. r. zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny strony. Mąż skarżącej podjął bowiem zatrudnienie w firmie "B" sp. jawna, o czym skarżąca nie poinformowała organu. W związku z tym organy ponownie ustaliły dochód rodziny w oparciu o art. 5 ust. 4b u.ś.r. i na tej podstawie uznały, że nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy podkreślenia wymaga, iż na mocy przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212), z dniem 1 stycznia 2012r. weszły w życie istotne zmiany dotyczące sposobu ustalenia dochodu rodziny dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Ustawodawca redefiniował pojęcie "dochodu rodziny" określone w art. 3 ust. 2 u.ś.r., wskazując iż oznacza ono sumę dochodów członków rodziny, precyzując jednocześnie (w dodanym pkt 2a), że pojęcie "dochodu członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 1 pkt 1 lit. c i d ustawy nowelizującej). Dopełnienie tej regulacji stanowi nowe brzmienie art. 5 ust. 4 i 4a. Jednocześnie do art. 5 dodany został ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy nowelizującej), na podstawie którego, co wprost wynika z treści zapadłych w sprawie decyzji, ustalono dochód rodziny skarżącej. Podkreślenia natomiast wymaga, że zgodnie z art. 3 ustawy nowelizującej z dnia 19 sierpnia 2011r., sprawy o świadczenia rodzinne, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Wracając zatem na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać przyjdzie, iż niewątpliwie prawo A. S. do spornych obecnie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2010/2011, przyznanych ostateczną decyzją z dnia [...] r. powstało przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej., tj. przed 1 stycznia 2012 r. Oznacza to, że dla ponownego ustalenia dochodu rodziny nie można było stosować art. 5 ust. 4b u.ś.r. Organy zobowiązane były zatem do kierowania się normą intertemporalną z art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 19 sierpnia 2011 r., czego jednak nie uczyniły, w związku z czym dopuściły się obrazy prawa materialnego. Ustalenie dochodu nastąpiło bowiem na podstawie przepisu, który w sprawie nie miał zastosowania. Zachodzi zatem konieczność rozpatrzenia sprawy przez organ podstawowego stopnia według właściwych przepisów materialnoprawnych. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy też mieć na uwadze ugruntowane orzecznictwo ukształtowane na tle tych przepisów. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. Sąd w tej sytuacji za przedwczesne uznał odnoszenie się do zarzutów skargi.