I OW 144/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Miasta Bielsko – Biała o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Bielsko – Biała a Powiatem Wadowickim w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. I. umieszczonej w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat Wadowicki jako właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Prezydent Miasta Bielska – Białej, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Bielsko – Biała a Powiatem Wadowickim w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. I. umieszczonej w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletnia A. I., ur. [...] 2006 r. została przysposobiona jako niemowlę przez małżeństwo M. i P. I. Do czasu rozwodu rodziców, tj. do 2016 r., A. I. zamieszkiwała z siostrą i rodzicami w Bielsku-Białej przy ul. [...] Po rozwodzie P. I. wyprowadził się, a opiekę nad dziećmi sprawowała matka M. I. W dniu 17 kwietnia 2021 r. matka dzieci zmarła, a małoletnia od dnia 22 kwietnia 2021r. zamieszkała z siostrą u ojca w K. Pod koniec września 2021 r. A. I. z ojcem przeprowadzili się do miejscowości R. ul. [...]. Podano, że w związku z nasilającym się konfliktem z ojcem, A. nie chciała pozostać u ojca, od dnia 15 września 2022 r. zamieszkała u dziadków – D. i J. M. w Bielsku – Białej, ul. [...]. Dziadkowie złożyli wniosek do Sądu Rejonowego w Wadowicach i postanowieniem z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt III Nsm 767/22, powierzono im pieczę zastępczą nad małoletnią A. I., ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską ojcu. Wskazano, że P. I. w okresie od dnia 18 lutego 2022 r. do dnia 8 września 2022 r. był zameldowany w R. przy ul. [...], a od dnia 8 września 2022 r. jest zameldowany w Bielsku – Białej przy ul. [...], przy czym faktycznie mieszka w R. Dalej Prezydent Miasta Bielska – Białej podał, że w dniu 17 lutego 2023 r. małoletnia została doprowadzona w trybie interwencyjnym przez policję z rodziny zastępczej państwa M. do Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej nr [....] przy ul. [...] w Bielsku – Białej. Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej postanowieniem z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt IV Nsm 401/23, umieścił A. I. w instytucjonalnej pieczy zastępczej – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wskazano, że pismem z dnia 28 marca 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Bielsku – Białej powiadomił Powiatowe Centrum Pomocy w Wadowicach o umieszczeniu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, celem wydania skierowania do placówki opiekuńczo-wychowawczej oraz wskazał powiat wadowicki jako właściwy do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniej w oparciu o art.191 ust.1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz. 447), ze względu na miejsce zamieszkania małoletniej przed jej umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej, podając, że przed umieszczeniem w pieczy małoletnia A. zamieszkiwała z ojcem P. I. w R. przy ul. [...][, powiat Wadowice. Prezydent Miasta Bielska – Białej podał, że Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wadowicach pismem z dnia 15 maja 2023 r. powiadomiło, że nie uznaje swojej właściwości do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniej A. I. w pieczy zastępczej i odmówiło finansowania kosztów pobytu, jednocześnie wskazując Miasto Bielsko – Biała jako właściwy w sprawie powiat, na podstawie art.191 ust.2 powołanej ustawy, jako miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały, ze względu na niemożność ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy. W odpowiedzi na w/w wniosek, Starosta Wadowicki, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Bielsko – Białej jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie nie może zostać zastosowany art. 26 § 1 K.c., gdyż przesłanką warunkującą zastosowanie tego przepisu jest, aby dziecko pozostawało pod władzą rodzicielską. Podniesiono, że w niniejszej sprawie ojciec małoletniej zawarł w dniu 13 września 2022 r. porozumienie z dziadkami małoletniej, na mocy którego przekazał D. i J. M. opiekę nad małoletnią A. Od dnia zawarcia porozumienia A. zamieszkiwała u dziadków. Zatem bezpośrednio przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, małoletnia zamieszkiwała u dziadków w Bielsku – Białej, gdzie została też zameldowana. Wskazano, że sądy wielokrotnie podkreślały, iż dziecko może mieć inne miejsce zamieszkania, niż jego rodzice. Podano, że art. 26 § 1 K.c. ma jedynie pomocniczy charakter i z okoliczności konkretnej sprawy może wynikać, iż małoletnie dziecko faktycznie mieszka z innymi osobami, w szczególności ze spokrewnionymi z nim dziadkami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy Miastem Bielsko – Biała a Powiatem Wadowickim w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. I. umieszczonej w pieczy zastępczej Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też termin ten należy rozumieć zgodnie z ogólną definicją zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 K.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Natomiast miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 K.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 K.c.). Wobec powyższego należy stwierdzić, że decydujące znaczenie w niniejszej sprawie miało miejsce zamieszkania małoletniej przed jej umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W rozpoznawanej sprawie umieszczenie małoletniej w pieczy zastępczej po raz pierwszy nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Wadowicach Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt III Nsm 767/22. W postanowieniu tym Sąd jednocześnie ograniczył władzę rodzicielską ojcu małoletniej. Z powyższego wynika, że na dzień wydawania postanowienia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, ojciec nie miał jeszcze ograniczonej władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że w świetle prawa był opiekunem prawnym małoletniej. Matka zaś nie żyła. Z akt wynika ponadto, że po śmierci matki, małoletnia zamieszkała z ojcem – pod koniec września 2021 r., przeprowadzili się do miejscowości R. ul. [...], powiat wadowicki. Od września 2021 r. małoletnia podjęła naukę w Branżowej Szkole I stopnia w Wadowicach. Z akt wynika również, że ojciec małoletniej pobierał na nią świadczenie 500+. Okoliczność ta ma znaczenie, gdyż wniosek taki składa się w gminie zgodnie z miejscem zamieszkania (a nie zameldowania). Jednak, w związku z nasilającym się konfliktem z ojcem, A. I. nie chciała pozostać u ojca, w konsekwencji czego, od dnia 15 września 2022 r. zamieszkała u dziadków. Ojciec i dziadkowie małoletniej w dniu 13 września 2022 r. podpisali porozumienie w tej sprawie. Zgodnie z jego postanowieniami, od chwili jego podpisania, małoletnia A. I. będzie przebywać pod opieką dziadków pod adresem ul. [...], 43 – 300 Bielsko – Biała. Należy jednak zauważyć, że ograniczenie władzy rodzicielskiej ojca nastąpiło na mocy w/w postanowienia Sądu dopiero w dniu 21 lutego 2023 r. Oznacza to, że podpisanie porozumienia ojca małoletniej z jej dziadkami w dniu 13 września 2022 r. oznaczało tylko tyle, że ojciec zgodził się na to, aby dziadkowie w jego imieniu decydowali o małoletniej i zgodził się na to, aby od momentu podpisania w/w porozumienia małoletnia A. I. przebywała pod opieką dziadków. Nie oznacza to jednak, że w tamtym czasie w świetle prawa przestał on posiadać władzę rodzicielską nad małoletnią. Również oświadczenie ojca, że od dnia 15 września 2022 r. nie decydował już w sprawie małoletniej, gdyż przebywała już wtedy u dziadków w Bielsku – Białej, nie może mieć wpływu na ustalenie organu właściwego w niniejszej sprawie w świetle art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak już bowiem wyżej wspomniano, ojciec małoletniej nie miał jeszcze wtedy ograniczonej władzy rodzicielskiej. Zatem stwierdzić należy, że pomimo, faktycznego przebywania u dziadków, to jednak znaczenie ma ostatnie miejsce zamieszkania dziecka (przed umieszczeniem w pieczy zastępczej) u tego z rodziców, u którego przebywało. Wobec powyższego nie można stwierdzić, aby w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 26 § 1 K.c. Natomiast, jak wynika z art. 191 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, istotny w niniejszej sprawie jest adres zamieszkania dziecka (tu rodzica – ojca) w okresie przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej (tu – 21 lutego 2023 r.), nie jest natomiast istotny zamiar zamieszkiwania pod konkretnym adresem rodziców (rodzica) już po umieszczeniu dziecka w pieczy. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania i okoliczności niniejszej sprawy należy uznać że, przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej małoletnia A. I. przebywała w miejscowości R., powiat wadowicki (miejsce zamieszkania ojca). Zatem to ten powiat należy uznać za właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. I. umieszczonej w pieczy zastępczej. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.