III OZ 490/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Ol 63/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie [...] od rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 63/24 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w [...] na bezczynność [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 14 marca 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 31 lipca 2024 r. Stowarzyszenie [...] w [...] (dalej także jako: "skarżący", "Stowarzyszenie") zwróciło się o wyłączenie sędziego WSA w Olsztynie [...], wyznaczonego jako sędzia zastępca, od rozpoznawania sprawy ze skargi Stowarzyszenia na bezczynność [...] Inspektora Nadzoru Budowanego w [...] w udostępnieniu informacji publicznej. W złożonym wniosku przytoczono fragmenty uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2021 r. (sygn. akt III OZ 408/21), którym uchylono postanowienie tutejszego Sądu i wyłączono sędzię WSA [...] od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 424/20. Podano także, że WSA w Olsztynie postanowieniami z 27 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Ol 94/23, II SA/Ol 95/23 oraz II SA/Ol 103/23 wyłączył sędziów WSA [...] i [...] od orzekania w tych sprawach. Podkreślono, że zgodnie z art. 45 Konstytucji RP Stowarzyszenie ma prawo do sprawiedliwego, jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stosownie do art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") sędzia WSA [...] złożył pisemne oświadczenie, w którym wskazał, że między nim a żadną ze stron w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 19 p.p.s.a. ani nie istnieje żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 p.p.s.a. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Ol 63/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego WSA w Olsztynie [...] od rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 63/24 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na bezczynność [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 14 marca 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że Stowarzyszenie nie wskazało żadnych okoliczności, które odnosiłyby się do realiów niniejszej sprawy i jednocześnie wskazywałyby, że w tej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie ww. sędziego od jej rozpoznawania ze względu na wątpliwości co do jego bezstronności. Dodatkowo wskazał, że wprawdzie sędzia [...] był wyznaczony jako sędzia zastępca w przedmiotowej sprawie, ale wydany w dniu 6 sierpnia 2024 r. wyrok zapadł bez jego udziału. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiodło Stowarzyszenie zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie art. 19 p.p.s.a. w zw. z art. 20 p.p.s.a., poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje uprawdopodobniona przesłanka do wyłączenia sędziego z powodu występowania uzasadnionej wątpliwości, co do ich bezstronności w niniejszej sprawie. W związku z powyższym Stowarzyszenie wniosło o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o wyłączeniu sędziego WSA od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 63/24, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku o wyłączenie sędziego do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Olsztynie. Nadto o orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego według norm prawem przewidzianych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, tym samym podlegało oddaleniu. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) z powodu kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego uwarunkowane jest nie wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości uzasadnionych, popartych konkretnymi faktami. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem strony, sposobu orzekania przez sędziego mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. We wniosku o wyłączenie skarżące Stowarzyszenie nie powołało się na okoliczności, które podważyłyby prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia. Nie można uznać bowiem za skuteczną przesłankę wyłączenia sędziego wątpliwości strony co do jego bezstronności, opartej jedynie na jej subiektywnym odczuciu czy też przekonaniu co do celowości złożonego wniosku. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 61/08 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r., K 3/09, publ. OTK 2011, seria A, nr 1, poz. 5). Nadto w niniejszej sprawie kluczowym zagadnieniem jest ustalenie pojęcia "w danej sprawie". Pojęcie to, w tym przypadku, należy interpretować jako sprawa przydzielona do rozpoznania konkretnemu sędziemu oraz składowi orzekającemu, który ma rozpoznać sprawę (zapoznać się ze sprawą) i wydać w niej orzeczenie. Z akt sądowych wynika, że zarządzeniem z dnia 1 lipca 2024 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Olsztynie wyznaczył termin rozpoznania sprawy oraz wskazał skład orzekający w sprawie. Do orzekania w sprawie wyznaczył sędziów: [...], [...] i [...]. W danej sprawie zatem sędzia [...] nie został wyznaczony ani jako sędzia sprawozdawca, ani jako sędzia składu rozpoznającego niniejszą sprawę. Sędzia ten nie podejmował żadnych czynności procesowych w tej sprawie. Sędzia został wyznaczony wyłącznie jako sędzia zastępca, zaś ostatecznie w przedmiotowej sprawie wydany w dniu 6 sierpnia 2024 r. wyrok zapadł bez jego udziału. Tym samym prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowanie art. 19 p.p.s.a. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.