I OZ 563/23

SENTENCJA Dnia 4 grudnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. N. i B. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 242/23 o odrzuceniu wniosku S. N. i B. N. o wyłączenie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 242/23 oraz o oddaleniu wniosku S. N. i B. N. o wyłączenie sędziów WSA Piotra Mikołajczyka, sędziego WSA Agaty Sobieszek – Krzywickiej i sędziego WSA Sławomira Wojciechowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 242/23 w sprawie ze skargi S. N. i B. N. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 18 listopada 2022 r., nr KO.446.186.2022 w przedmiocie dodatku węglowego postanawia: oddalić zażalenie. . UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 242/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił zażalenie S. N. i B. N. na postanowienie tegoż Sądu z dnia 21 lipca 2023 r. odrzucające skargę kasacyjną S. N. i B. N. w sprawie z ich skargi na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 18 listopada 2022 r., nr KO.446.186.2022, w przedmiocie dodatku węglowego. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 242/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek skarżących o wyłączenie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Pismami z dnia 21 września 2023 r. skarżący wnieśli zażalenie na w/w postanowienie z dnia 30 sierpnia 2023 r. Jednocześnie wnieśli o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego oraz sędziów WSA Piotra Mikołajczyka, sędziego WSA Agaty Sobieszek – Krzywickiej i sędziego WSA Sławomira Wojciechowskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 10 października 2023r., sygn. akt II SA/Łd 242/23, w pkt 1. odrzucił wniosek S. N. i B. N. o wyłączenie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 242/23 oraz w pkt 2. oddalił wniosek S. N. i B. N. o wyłączenie sędziów WSA Piotra Mikołajczyka, sędziego WSA Agaty Sobieszek – Krzywickiej, sędziego WSA Sławomira Wojciechowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 242/23, w sprawie ze skargi opisanej powyżej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem WSA w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2023 r. oddalono wniosek o wyłączenie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Sąd – powołując się na art. 22 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej "p.p.s.a.") – wskazał, że ponowny wniosek o wyłączenie tego sędziego nie zawiera żadnej nowej okoliczności z podstaw wymienionych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Dlatego też Sąd uznał, że wniosek o wyłączenie w/w sędziego należało odrzucić. W odniesieniu do wniosku o wyłączenie pozostałych sędziów, tj. sędziego WSA Piotra Mikołajczyka, sędziego WSA Agaty Sobieszek – Krzywickiej i sędziego WSA Sławomira Wojciechowskiego od orzekania w niniejszej sprawie, Sąd I instancji – przywołując brzmienie art. 18 i art. 19 p.p.s.a. – stwierdził, że okoliczności przywołane we wniosku nie uzasadniają konieczności wyłączenia w/w sędziów. Sąd wskazał, że złożony w tym zakresie wniosek jest przejawem subiektywnych przeświadczeń z powodu niezadawalających skarżących czynności podejmowanych przez tych sędziów, a wynikających z oczekiwań co do sposobu prowadzenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu przedmiotowy wniosek nie zawiera argumentacji, czy powołania okoliczności, które wskazywałyby na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności wskazanych sędziów. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem. Ponownie wniesiono o wyłączenie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego, sędziego WSA Piotra Mikołajczyka, sędziego WSA Agaty Sobieszek – Krzywickiej, sędziego WSA Sławomira Wojciechowskiego oraz sędziego WSA Roberta Adamczewskiego, sędziego WSA Agnieszki Grosińskiej – Grzymkowskiej i sędziego WSA Jarosława Czerwa (skład orzekający w zaskarżonym postanowieniu) od orzekania w niniejszej sprawie – w związku z nowymi okolicznościami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sędzia jest wyłączony w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, iż w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna, a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 61/08, z 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Uprawdopodobnienie oznacza natomiast uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Należy w tym miejscu zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, iż niezadowolenie strony, odnoszące się do sposobu prowadzenia sprawy sądowej, nie stanowi automatycznie podstawy do wyłączenia sędziego orzekającego w takiej sprawie, a także innej, w której strona bierze udział. Do wyłączenia sędziego nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie wnioskodawcy, że sędzia, o którego wyłączenie zawnioskowano, działa niewłaściwie. Na niedopuszczalność wykładni art. 19 p.p.s.a., która skutkowałaby wyłączeniem sędziego w oparciu o przesłanki inne, niż wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie sądowo administracyjnej zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie sędziowie WSA: Piotr Mikołajczyk, Agata Sobieszek – Krzywicka oraz Sławomir Wojciechowski, złożyli oświadczenie, w którym stwierdzili, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek o wyłączenie w/w sędziów WSA nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonych przez tych sędziów oświadczeń. Jest on wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawców nie znajdującym żadnego uzasadnienia. Podkreślić w tym miejscu należy, że sędzia będąc niezawisłym, podlega tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że sędzia rozpoznając daną sprawę, nie podlega żadnym naciskom i żadnym zależnościom z zewnętrz. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie występują przesłanki do wyłączenia sędziego WSA Piotra Mikołajczyka, sędziego WSA Agaty Sobieszek – Krzywickiej oraz sędziego WSA Sławomira Wojciechowskiego od orzekania w niniejszej sprawie ani z mocy prawa, ani na podstawie art. 19 p.p.s.a. Co zaś do odrzucenia ponownego wniosku o wyłączenie sędziego WSA Michała Zbrojewskiego zaskarżonym postanowieniem, to zasadnie Sąd I instancji uznał, że skoro ponowny wniosek o wyłączenie tego sędziego nie zawiera żadnej nowej okoliczności z podstaw wymienionych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., to wniosek ten należało odrzucić. Zgodnie bowiem z art. 22 § 4 p.p.s.a., ponowny wniosek o wyłączenie sędziego niezawierający podstaw wyłączenia albo oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.