I SA/Bd 91/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 grudnia 2022 r., nr 0401-IEE.711.178.2022.2 w przedmiocie oddalenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości postanawia: 1. podjąć zawieszone postępowanie sądowe, 2. umorzyć postępowanie sądowe, 3. oddalić wniosek adwokata M. N. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. UZASADNIENIE M. J. (Skarżący) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 grudnia 2022 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów od opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2023 r. tut. Sąd oddalił skargę na wskazaną decyzję. Pismem z dnia 10 października 2023 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Toruniu V Wydziału Gospodarczego z dnia 29 sierpnia 2023 r. w sprawie TO1T/GU/331/2023 ogłoszono upadłość Skarżącego. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Do pisma załączył wydruk obwieszczenia postanowienia. Zarządzeniem z dnia 19 października 2023 r. Sąd wezwał syndyka P. Ch. do złożenia oświadczenia, czy wstępuje do postępowania w sprawie. Postanowieniem z dnia 26 października 2023 r. tut. Sąd zawiesił postępowanie sądowe. Pismem z dnia 8 listopada 2023 r. syndyk oświadczył, że nie wstępuje do postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie należało umorzyć. Zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.), po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Zatem po ogłoszeniu upadłości, to wyłącznie syndykowi masy upadłości przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości, zaś strona upadła jest jej pozbawiona. Natomiast zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Jak wskazuje się w literaturze postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe z innej przyczyny także "w przypadku, gdy syndyk masy upadłości oświadczy, że nie wstępuje do postępowania sądowego, co jest równoznaczne z niepopieraniem skargi kasacyjnej wniesionej przez spółkę i w konsekwencji stanowi o bezprzedmiotowości postępowania kasacyjnego (zob. postanowienie NSA z 10.01.2018 r., I OSK 1118/16, LEX nr 2427387)" (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 7, Warszawa 2018, s. 530). Należy przyjąć, że pogląd ten znajduje zastosowanie także na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji w niniejszej sprawie. W związku z zaistniałym w sprawie stanem faktycznym, syndyk masy upadłości Skarżącego został wezwany przez Sąd do złożenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania oświadczenia, czy wstępuje do postępowania wszczętego skargą M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 grudnia 2022 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów od opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie syndyk pismem z dnia 8 listopada 2023 r. oświadczył, że nie wstępuje do niniejszego postępowania. Podsumowując, wymogi posiadania zdolności sądowej oraz zdolności procesowej zaliczane są do tzw. przesłanek procesowych. Okoliczności te sąd bierze z urzędu pod uwagę w każdym stanie sprawy. Zakończenie postępowania upadłościowego skutkowało następczą utratą zdolności sądowej, a więc zdolności do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona. Ze względu na ogłoszenie upadłości Skarżący utracił zdolność sądową, a więc sprawę przed tut. Sądem mógł kontynuować wyłącznie syndyk, który jednak do postępowania nie wstąpił. W sytuacji gdy w postępowaniu przed sądem strona postępowania nie ma zdolności procesowej, a syndyk oświadczy, że nie wstępuje do tego postepowania – postępowanie należy umorzyć. Ponadto Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady, o których mowa w tym przepisie w stosunku do adwokatów zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18). Odnosząc się do oddalenia wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji wyjaśnienia wymaga, że na tle art. 250 § 1 p.p.s.a. wskazuje się, iż pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. Postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że to Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08 – wszystkie powołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że czynności takie jak poinformowanie strony o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza, czy też udzielenie stronie informacji, same w sobie – bez podjęcia dalszych czynności procesowych – nie są wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza to jedynie czynność poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji powinny one znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy nie sposób przyjąć, że Skarżącemu faktycznie udzielono pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 oraz 250 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.