II GW 91/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Bielska-Białej z dnia 13 lipca 2023 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Bielska-Białej a Wójtem Gminy W. G. w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Wójta Gminy W. G. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 13 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Bielska-Białej, działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy Węgierska Górka i wskazanie Wójta Gminy Węgierska Górka jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla M. P. (świadczeniobiorca). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Węgierskiej Górce przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bielsku-Białej wniosek Szpitala Wojewódzkiego w Bielsku-Białej o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla świadczeniobiorcy, ze względu na zamieszkiwanie ww. w Bielsku-Białej przy ul. F. [...]. Tymczasem w toku postępowania ustalono, że świadczeniobiorca jest osobą bezdomną. Świadczeniobiorca nie wskazał miejsca swojego pobytu, natomiast był on ostatnio zameldowany na pobyt stały w Węgierskiej Górce przy ul. P. [...] w okresie od 16.07.13 r. do 28.09.18 r. Do Szpitala Wojewódzkiego w Bielsku-Białej został przyjęty w dniu 29.05.2023 r. w trybie nagłym. W dniu 01.06.23 r. ww. wypisał się na własne żądanie przed zakończeniem procesu diagnostyczno-leczniczego, nie wskazując miejsca, do którego zamierza się udać. Na podstawie informacji będących w posiadaniu Zespołu ds. Bezdomności w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Bielsku-Białej ustalono, że świadczeniobiorca był widziany kilkakrotnie w miejscach niemieszkalnych na terenie Bielska-Białej. Podczas rozmów nie chciał podać miejsca, gdzie nocuje. W dniu 08.05.2023 r. zgłosił w tut. Ośrodku konieczność udzielenia pomocy osobie bezdomnej przebywającej na klatce schodowej w kamienicy przy ul. F. [...] w Bielsku-Białej. Wówczas także nie chciał udzielić informacji na temat swojego miejsca zamieszkania, podając że przebywa w pustostanach, klatkach schodowych. W ocenie wnioskodawcy, z okoliczności faktycznych przedstawionych w rozpoznawanej sprawie wynika, że świadczeniobiorca jest osobą bezdomną, a jego ostatnim udokumentowanym miejscem zamieszkania, potwierdzonym zameldowaniem na pobyt stały, była Węgierska Górka. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Węgierska Górka wskazał, że świadczeniodawca ostatni raz był zameldowany na pobyt stały w Węgierskiej Górce, ale na podstawie decyzji administracyjnej z dnia 2.09.2018 r., został wymeldowany i od tej daty nie przebywa w miejscu swego ostatniego stałego zameldowania. Powyższe wynika z oświadczenia ojca świadczeniobiorcy, który wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie syna. Fakt ten potwierdzili również słuchani w sprawie o wymeldowanie świadkowie, sąsiedzi, jak również partnerka świadczeniobiorcy, która potwierdziła, że mieszka on u swojej babci w Bielsku-Białej. Wreszcie fakt niezamieszkiwania i nieprzebywania w Węgierskiej Górce potwierdził sam świadczeniobiorca, który zeznał, że w 2015 r. dobrowolne wyprowadził się ze spornego lokalu, zabierając swoje rzeczy osobiste. W związku z powyższym wniesiono o uznanie Prezydenta Miasta Bielska-Białej jako organu właściwego w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem administracyjnego sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (corpus), lecz także wewnętrzny (wolicjonalny animus). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Natomiast jeżeli nie ma możliwości ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dopuszczalne jest sięgnięcie do wynikającego z art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postepowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.). Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając niniejszy negatywny spór o właściwość w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, stwierdził na podstawie dokumentacji przedłożonej przez organ będący wnioskodawcą w sprawie powyższego sporu, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., jest osobą bezdomną, której aktualne miejsce zamieszkania nie jest znane. Ostatnie znane miejsce zameldowania na pobyt stały ww. świadczeniobiorcy w okresie od 16 lipca 2013 r. do 28 września 2018 r. mieściło się w miejscowości Węgierska Górka (ul. P. [...]), natomiast okazjonalne pobyty w Bielsku-Białej nie mogły zostać uznane za realizację przesłanki miejsca zamieszkania osoby fizycznej. Jednocześnie należy przyjąć, że jakkolwiek sam fakt formalnego zameldowania na pobyt stały lub czasowy nie stanowi wyłącznego dowodu na okoliczność miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II GW 59/21; postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17), to jednak nie jest uzasadnione podważanie poglądu, że zameldowanie stwarza wzruszalne domniemanie istnienia tego rodzaju okoliczności (por. art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), które w braku wiarygodnych przeciwdowodów jest wiążące dla organów orzekających w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Mając na uwadze powyższe ustalenia i argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do orzekania w przedmiocie potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Wójt Gminy Węgierska Górka jako organ gminy właściwej ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.