II OSK 1478/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 1143/20 w sprawie ze skargi P.D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od [...]Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz P.D. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 1143/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego. Zaskarżony wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] (zwany dalej: PINB) nakazał P.D. doprowadzenie do stanu poprzedniego części korytarza przy lokalu mieszkalnym nr [...] usytuowanym na parterze budynku przy ul. S. w W., poprzez rozbiórkę ściany działowej z płyt gipsowo-kartonowych o wymiarach 2,27 m x 3,50 m, stanowiącej zabudowę części wspólnej korytarza. W związku z niewykonaniem przez P.D. obowiązku wskazanego w ww. decyzji, PINB działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, zwanej dalej: u.p.e.a.), przeprowadził postępowanie mające na celu wyegzekwowanie obowiązku z niej wynikającego. W dniu [...] kwietnia 2016 r. PINB wystawił upomnienie nr [...] wzywające zobowiązanego do wykonania ww. obowiązku, a następnie w dniu [...] lipca 2017 r. tytuł wykonawczy nr [...]. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2017 r. PINB skierował do wykonania zastępczego obowiązek wskazany tytule wykonawczym nr 133/17 z dnia [...] lipca 2017 r. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. PINB zobowiązał P.D. do wpłacenia zaliczki kosztorysu inwestorskiego w ramach wykonania zastępczego, w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie obowiązku wynikającego z decyzji PINB z dnia [...] grudnia 2015 r Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. PINB na podstawie art. 129 w zw. z art. 20 § 1 pkt. 4 u.p.e.a., nałożył na P.D. obowiązek wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego obowiązku nałożonego decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., w wysokości [...] zł. Po rozpatrzeniu zażalenia od ww. rozstrzygnięcia [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (zwany dalej: WINB) postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie PINB z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...]. Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 1143/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.D. na ww. postanowienie WINB z dnia [...] kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 128 § 2 u.p.e.a., w postanowieniu o zastosowaniu wykonania zastępczego organ egzekucyjny może wezwać zobowiązanego do wpłacenia w oznaczonym terminie określonej kwoty tytułem zaliczki na koszty wykonania zastępczego. Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że decyzja WINB z dnia [...] grudnia 2015 r. jest ostateczna i nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a zatem nałożony nią obowiązek podlega wykonaniu w całości i jest wymagalny od dnia kiedy decyzja stała się ostateczna. Bezsporne jest także, że egzekwowany obowiązek nie został przez skarżącego wykonany, co potwierdzają wyniki kontroli przeprowadzonych przez organ powiatowy. Obowiązek nałożony na skarżącego, nie został także umorzony, nie przedawnił się i nie wygasł, a jego wykonalność nie została wstrzymana. Zasadnie zatem, zdaniem Sądu I instancji, PINB podjął czynności egzekucyjne celem wyegzekwowania tego obowiązku. W skardze kasacyjnej P.D. zaskarżył ww. wyrok w całości zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, bowiem decyzją nr [...] z dnia [...] października 2020 r. WINB stwierdził nieważność decyzji PINB z dnia [...] grudnia 2015 r. Skarżący kasacyjnie wniósł m.in. o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący kasacyjnie wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2020 r. WINB stwierdził nieważność decyzji PINB nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., nakładającej obowiązek doprowadzenia do stanu poprzedniego części korytarza przy lokalu mieszkalnym nr [...] usytuowanym na parterze budynku przy ul. S. w W. W takiej sytuacji odpadła podstawa do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie obowiązku wynikającego z ww. decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. Z 2020 r. poz. 875). Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji. Przed wskazaniem powodów uwzględnienia skargi kasacyjnej, wyjaśnienia wymaga, że zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami skargi kasacyjnej oznacza, że do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny. Jedynym wyjątkiem jest ten, który wiąże się z wadliwością zarzutu, o ile w jego uzasadnieniu zostanie jednoznacznie wykazane jaka jest jego istota. Możliwość takiego działania Sądu I instancji wynika z treści uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego postawiony w skardze kasacyjnej zarzut został wadliwie skonstruowany z punktu widzenia wymagań art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Niemniej wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej. Przechodząc do oceny argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej wskazać trzeba, że skarżący kasacyjnie upatruje wadliwości wyroku Sądu I instancji w tym, że w dacie orzekania przez ten Sąd brak było obowiązku, którego egzekucję prowadził organ administracji publicznej i w konsekwencji brak było podstaw do zobowiązania skarżącego kasacyjnie do wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego. Argumentację tę Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadną. Jak wynika z akt sprawy, poddanym kontroli Sądu I instancji postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], WINB utrzymał w mocy postanowienie PINB z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] nakładające na skarżącego kasacyjnie obowiązek wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego obowiązku nałożonego decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że decyzja z dnia [...] grudnia 2015 r., nakładająca egzekwowany obowiązek, jest ostateczna i nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a zatem nałożony nią obowiązek podlega wykonaniu w całości. Wyrażając ten pogląd Sąd I instancji nie dostrzegł, że decyzją z dnia [...] października 2020 r. WINB stwierdził nieważność decyzji PINB nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., a więc decyzji będącej przedmiotem prowadzonej egzekucji. W dniu orzekania przez Sąd I instancji decyzja ta znajdowała się w aktach administracyjnych sprawy. Organ załączył tę decyzję do akt administracyjnych sprawy zwróconych Sądowi I instancji, po zakończeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PINB z dnia [...] grudnia 2015 r. (pismo z dnia [...] października 2020 r.). Sąd I instancji dokonując kontroli postanowienia WINB, pominął też, że pismem z dnia [...] listopada 2020 r. PINB zwrócił się o wypożyczenie akt administracyjnych sprawy celem umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Sąd I instancji nie zbadał w sposób prawidłowy, czy egzekwowany obowiązek istnieje. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że nieistnienie obowiązku egzekucyjnego stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nieistnienie obowiązku (także w przeszłości) może oznaczać, że obowiązek ten w ogóle nie powstał. Chodzi tu zatem o przypadki, w których obowiązek w ogóle nie istniał. Z sytuacją taką możemy mieć do również czynienia w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji nakładającej obowiązek, a to z uwagi na jej skutek ex tunc. Przesłanka nieistnienia obowiązku może wystąpić zarówno przed wszczęciem, jak i po wszczęciu postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2014 r., II FSK 1106/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niezbędnym było uchylenie zaskarżonego wyroku. Ponownie prowadząc postępowanie Sąd I instancji zobowiązany będzie ocenić wpływ decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia stanowiącego podstawę egzekwowanego obowiązku, dla legalności postanowienia zobowiązującego do wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego. Sąd I instancji powinien też ustalić, czy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez PINB, tak jak może tu sugerować treść, znajdującego się w aktach sądowych pisma PINB z dnia [...] listopada 2020 r. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli Sądowi I instancji na ocenę zgodności z prawem postanowienia WINB z dnia [...] kwietnia 2020 r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.