I FZ 329/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 180/21 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 20 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2015 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 10 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 180/21 odrzucił wniosek A. S. (dalej: Skarżący/Strona) o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 24 listopada 2021 r. oddalającego skargę Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 20 listopada 2020 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2015 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny, stosownie do treści art. 88 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 dalej: P.p.s.a.). Jak podnosił bowiem Sąd, w myśl art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od wpływu uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach. Zdaniem Sądu, pełnomocnik Skarżącego nie wykazał jednak, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionego terminu miało miejsce w okolicznościach wskazujących na wyjątkowy przypadek. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji wskazał, że takiego wyjątkowego przypadku nie stanowiło wysłanie zawiadomienia o terminie rozprawy przez Sąd na podany przez pełnomocnika adres ePUAP, bez wcześniejszego wysłania wiadomości na adres e-mail pełnomocnika z informacją o umieszczeniu korespondencji w formie dokumentu elektronicznego w skrzynce odbiorczej ePUAP jak również osobista sytuacja życiowa i rodzinna pełnomocnika. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik Skarżącego zarzucając naruszenie art. 87 § 5 w zw. z art. 88 P.p.s.a., art. 74a § 3 P.p.s.a., art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 85 P.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowoadministracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 P.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Art. 87 § 5 P.p.s.a. wprowadza jednak ograniczenie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu dokonania czynności, stanowiąc, że po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd jest zatem zobligowany nie tylko do oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale także do zbadania, czy sytuacja ta miała miejsce w wyjątkowych okolicznościach. Przepis ten zaostrza więc przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od zaistnienia wyjątkowego przypadku. Jego niezaistnienie skutkuje odrzuceniem wniosku jako niedopuszczalnego - w myśl art. 88 P.p.s.a. W związku z tym należy wyjaśnić, że przez "wyjątkowy przypadek" trzeba rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym terminie. Zawarte w tym przepisie pojęcie "przypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sądowi rozpoznającemu wniosek o przywrócenie terminu, który na podstawie całokształtu okoliczności danej sprawy, jest zobowiązany ustalić czy zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy. Jednocześnie wskazać należy, iż pojęcie "wyjątkowego przypadku" pomimo, iż jest pojęciem niedookreślonym należy wykładać ściśle, by nie rozszerzać obowiązku przywrócenia terminu niemalże w każdym przypadku. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że w w/w przepisie chodzi o nadzwyczajną sytuację uniemożliwiającą działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych np. w wyniku działania siły wyższej. Za wyjątkowy przypadek należy więc uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia – tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe – nie należą do zdarzeń codziennych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1906/17). W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony po upływie niespełna 2 lat od uchybienia temu terminowi. Stąd też, Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że dokonując oceny dopuszczalności złożonego wniosku, należało wziąć pod uwagę treść art. 87 § 5 P.p.s.a., który - jak wyżej wskazano - w takich sytuacjach dopuszcza przywrócenie terminu tylko w przypadkach wyjątkowych. Zgodzić się również należy z Sądem pierwszej instancji, że w sprawie taki wyjątkowy przypadek nie wystąpił. Przede wszystkim za przywróceniem terminu nie mógł przemawiać fakt nieprawidłowego zawiadomienie pełnomocnika o terminie rozprawy. Poprzez wysłanie korespondencji przez Sąd na podany przez pełnomocnika adres ePUAP, bez wcześniejszego wysłania wiadomości na jego adres e-mail z informacją o umieszczeniu korespondencji w formie dokumentu elektronicznego w skrzynce odbiorczej ePUAP. Odnosząc się do powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwe jest wnoszenie pisma w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą, a sąd w konsekwencji doręcza dokumenty stronom korzystającym z tego trybu za pomocą środków komunikacji elektronicznej, na warunkach określonych w art. 74a P.p.s.a. Przez adres elektroniczny strony należy rozumieć adres konta na platformie ePUAP. W myśl art. 74a § 5 P.p.s.a., datą doręczenia pisma jest data podpisania przez adresata pisma urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w § 3 pkt 2. W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego sąd, po upływie siedmiu dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma (art. 74a § 6 ww. ustawy). Do powtórnego zawiadomienia stosuje się przepisy § 3 i 4 (art. 74a § 7 P.p.s.a.), a w przypadku nieodebrania pisma, doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 74a § 8 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że pełnomocnik dochował należytej staranności w odbiorze korespondencji, skoro w ogóle w okresie pomiędzy od 22 września 2021 r. do 9 lutego 2022 r. nie logował się jako użytkownik na platformie ePUAP, co sam przyznał, a jedynie oczekiwał na przesłanie wiadomości na adres e-mail przez Sąd, jednocześnie go nie podając. Braku winy nie tłumaczy również ewentualny fakt nieotrzymywania przez pełnomocnika codziennych powiadomień na adres e-mail wskazany na platformie ePUAP, skoro stosownie do art. 74a § 1 pkt 1 P.p.s.a., doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej jeżeli strona spełniła m.in. warunek wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo. Tym adresem w niniejszej sprawie był znajdujący się w aktach sądowych adres elektroniczny skrytki użytkownika ePUAP, a nie adres e-mail, tak więc Sąd nie był uprawniony do wysyłania pism na inny adres elektroniczny. Należy więc przyjąć, że dla skuteczności doręczenia wystarczy dokonanie prawidłowego zawiadomienia na adres podany przez pełnomocnika Skarżącego w tym wypadku na adres do doręczeń na platformie ePUAP. Zatem nie ma znaczenia okoliczność nieotrzymywania przez pełnomocnika powiadomień na adres e-mail o możliwości odbioru pisma. Funkcja polegająca na powiadamianiu na inny adres poczty elektronicznej, nie wynika bowiem z ustawy. Ma za zadanie jedynie ułatwić korzystanie z systemu ePUAP i jest fakultatywna (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2021 r., II GZ 152/21). Stanowi dodatkowe narzędzie, wspomagające profesjonalnego pełnomocnika, od którego wymagane jest dołożenie szczególnej staranności w podejmowanych działaniach. Kryterium należytej staranności jest podwyższone z tej racji, że profesjonalni pełnomocnicy posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowo-administracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2016 r., II FZ 554/16 oraz wyroki tego Sądu z 30 lipca 2021 r., I FSK 970-971/21). Okolicznością wyjątkową, uzasadniającą przywrócenie terminu w rozpoznawanym przypadku nie była również sytuacja rodzinna i zdrowotna pełnomocnika. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona jest linia, zgodnie z którą pełnomocnik Skarżącego, reprezentując interesy mocodawcy, ma obowiązek szczególnego dbania o jego interesy, w tym zapewnienia, że poszczególne czynności procesowe będą wolne od wad i braków oraz zostaną podjęte terminowo. W przypadku braku możliwości osobistego podejmowania czynności procesowych z uwagi na kolizję terminów, wyjazdy czy chorobę profesjonalny pełnomocnik ma obowiązek zapewnienia prawidłowej reprezentacji mocodawcy również w przypadku, gdy jednoosobowo prowadzi działalność zawodową. Tym samym o ile pełnomocnik nie mógł samodzielnie podejmować czynności procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, miał obowiązek udzielenia substytucji procesowej innemu radcy prawnemu bądź adwokatowi. Zauważyć bowiem należy, że udzielone jemu pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy nie wyłączało możliwości udzielenia dalszych pełnomocnictw (k. 40 akt sądowych). Szczególnie, że uchybienie dotyczy wniosku o sporządzenie uzasadnienia, którego sporządzenie nie wymaga żadnych szczególnych umiejętności poza podaniem sygnatury. Prośbę o jego sporządzenie można przekazać nawet telefonicznie. Niewątpliwym jest również, że od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby tak zorganizował pracę swojej kancelarii, by zabezpieczyć interesy swoich klientów również na wypadek choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w kancelarii. Chodzi tu zwłaszcza o czuwanie nad terminowym dokonywaniem czynności procesowych. Jeżeli o braku winy w świetle art. 87 § 2 P.p.s.a. można mówić jedynie, gdy strona bądź jej pełnomocnik nie mogli usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, to w niniejszej sprawie brak winy nie został uprawdopodobniony. Nie kwestionując indywidualnych okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i zdrowotnej pełnomocnika, podzielić należy pogląd, zgodnie z którym, tylko choroba, która uniemożliwia osobiste dokonanie czynności procesowej, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności. Kwestię tę wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 110/14. Trudno bowiem uznać na tle przedstawionych okoliczności, aby pełnomocnik wykazał się jakimkolwiek wzmożonym wysiłkiem w dochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Reasumując, stwierdzić należy, że odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji wniosku o przywrócenie terminu w oparciu o art. 88 zd. pierwsze P.p.s.a. było prawidłowe. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.