II SA/Gl 1396/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 lipca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1831/2023/13874 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Po rozpatrzeniu wniosku E. S. Burmistrz Miasta O., decyzją z dnia 23 maja 2023 r. nr [...] odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez osobę wymagającą opieki 18-go roku życia. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podkreśliła, że cały czas opiekuje się córką i świadczenie dotychczas otrzymywała. Powołała się również na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Przyznało, że wiek w jakim powstała niepełnosprawność córki strony nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Jednakże w sprawie nie zaistniała przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu odwoławczego czynności wykonywane przez stronę wykazane w toku postępowania przez organ I instancji należą do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Córka strony nie jest osobą obłożnie chorą, w dniu [...] r. urodziła dziecko, posiada konkubenta, który również jej pomaga. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Strona nie musi zatem wykonywać względem córki zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania, mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) i nie wymagają całkowitej rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż rezygnacja z pracy zarobkowej przez stronę nie jest spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy strona pełni stałą, całodzienną opiekę nad niepełnosprawną córką i z tego względu strona nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; 2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, iż brak podejmowania zatrudnienia przez stronę nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym podczas gdy strona nie jest w stanie opiekując się niepełnosprawną córką podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny dokonanej przez organ zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwag powyższe należy uznać, ż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie są prawidłowe. Zakres opieki świadczonej przez skarżącą obejmuje pomoc córce w kąpieli, ubieraniu się, zmianie pampersa. Następnie jadą z córką na zakupy - osoba niepełnosprawna jest kierowcą. Po dwóch godzinach wracają do domu, razem gotują obiad, sprzątają. Stron wykonuje czynności, które są poza zasięgiem rąk córki z pozycji wózka inwalidzkiego. Jeździ z córką do lekarza i na badania. Po południ przygotowują podwieczorki i kolację. Około godz. 19.00 pomaga córce w umyciu się, przebraniu. Osoba wymagająca opieki pozostaje w konkubinacie. Jej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nadto osoba niepełnosprawna urodziła syna. Czynności podejmowane przez skarżącą nie odbiegają swym zakresem od tych, wykonywanych powszechnie w rodzinie, w której znajduje się osoba niepełnosprawna. Córka skarżącej, pomimo swej niepełnosprawności prowadzi w istocie samodzielne życie. Ma partnera, urodziła dziecko już będąc niepełnosprawną. Porusza się na wózku, al. Jednocześnie jest osobą zmotoryzowaną i w ten sposób może się przemieszczać. Z tych względów na podstawie art. 151 orzeczono jak w sentencji. ----------------------- /1