I OSK 1546/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1193/05 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1193/05 oddalił skargę M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2005 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Kierownik Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie odmówił przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie zaległości czynszowych w Spółdzielni Mieszkaniowej Kraków [...] ul. [...]. Organ wskazał, iż M. P. mieszka sam w trzypokojowym spółdzielczym własnościowym mieszkaniu o powierzchni [...] m2 i z powodu nadmetrażu nie posiada uprawnień do dodatku mieszkaniowego. Wnioskodawca utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł miesięcznie. W związku z zaciągnięciem w styczniu 2004 r. przez wnioskodawcę pożyczki w wysokości [...] zł, którą przeznaczył na uregulowanie zaległości czynszowych, w oparciu o art. 8 ust. 3 i ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę doliczono kwotę [...] zł za każdy miesiąc w okresie od stycznia do grudnia 2004 r. Zatem łączny miesięczny dochód M. P. wyniósł [...] złotych i przekroczył kryterium ustalone w ustawie. Ponadto organ l instancji ustalił, że zaległość za czynsz wynosi [...] zł, a nie jak podał wnioskodawca [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania M. P. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji podnosząc, że stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza określonego kryterium dochodowego, które w przypadku odwołującego wynosi [...] zł. Organ l instancji ustalił miesięczny dochód odwołującego się zgodnie z zasadami uregulowanymi w ustawie o pomocy społecznej – art. 8 ust. 11, na kwotę [...] zł miesięcznie. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej odwołującego się są w przedmiotowej sprawie bezsporne. M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepracującą. Stan zdrowia oraz wiek wskazują na małe prawdopodobieństwo zdobycia pracy. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego organ mógł odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. M. P. złożył skargę na powyższą decyzję podnosząc, że odmowa przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej uniemożliwia mu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych i pozostawia go w stanie skrajnego ubóstwa. Zarzucił pominięcie treści ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zgodnie z którą dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom będącym w trudnej sytuacji bytowej i których dochód nie przekracza [...] zł miesięcznie. Jako przyczynę swojego ubóstwa podał brak stosownej rewaloryzacji renty inwalidzkiej z ZUS w stosunku do rosnących kosztów utrzymania. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że stosownie do art. 8 ust. 11, pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uznaje się sumę miesięcznych przychodów, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Zgodnie zatem z dyspozycją przytoczonego przepisu, za przychód należy uznać także pożyczkę, bowiem ustawodawca nie wyłączył jej z zakresu przychodów, których suma decyduje o ustaleniu wysokości dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy. Sumę dochodu pomniejsza się jedynie o składniki wymienione w punktach 1, 2 i 3 art. 8 ust. 3 ustawy. Ustawodawca nie przewidział od tak ustalonego sposobu obliczania dochodu żadnych wyjątków, poza wymienionymi w przepisie art. 8 ustawy. Sposób obliczenia przez organy dochodu, jakim dysponował skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie zaległości czynszowych w spółdzielni mieszkaniowej uznać należy za prawidłowy. Uwzględniono bowiem także treść art. 8 ust. 11 ustawy, który stanowił podstawę rozliczenia jednorazowego dochodu uzyskanego przez skarżącego. Dochód ten – pożyczka w kwocie [...] złotych – przekroczył pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej przedstawia w sposób szczegółowy i wyczerpujący, z podaniem podstawy prawnej, sposób obliczenia dochodu, którego wysokość zadecydowała o przekroczeniu kryterium dochodowego przez skarżącego. Dochód ten stanowiła renta skarżącego, wraz z kwotą wynikającą z rozliczenia uzyskanej przez skarżącego pożyczki. W ocenie Sądu za prawidłowe uznać należy rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, jeżeli chodzi o wszystkie jego elementy. Jako podstawę swego rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Możliwość skorzystania z tej formy pomocy uzależniona jest jednak od spełnienia po stronie osoby ubiegającej przesłanki w postaci nieprzekroczenia kryterium dochodowego, w przypadku skarżącego – dla osoby samotnie gospodarującej. Kryterium to zostało przez skarżącego przekroczone i ustalenie w tym zakresie jest prawidłowe, zatem organ miał podstawę do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego Zgodnie z wynikającą z art. 138 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane było do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, co jak wynika z obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji uczyniło. Organ dokonał wszechstronnej oceny sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, który w tym samym okresie złożył pięć wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Dokonane przez organ ustalenia uznać należy za prawidłowe i odpowiadające zasadom wynikającym z treści przepisów ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić należy, co wynika z akt sprawy, że skarżący jest objęty pomocą społeczną nie tylko w zakresie wynikającym z pozytywnego rozpatrzenia dwóch spośród pięciu wniosków złożonych w dniu [...] maja 2004 r. Za słuszne uznać należy – w ocenie Sądu I instancji – stanowisko Kolegium wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż celem pomocy społecznej są działania wynikające z zasad określonych w art. 3 i art. 5 ustawy, a więc mające na celu wspieranie osób potrzebujących, nie zaś wyręczanie tych osób z ich własnej zapobiegliwości. Zasadne jest także podkreślenie, że do obowiązków osób korzystających z pomocy społecznej należy współdziałanie z organami udzielającymi tej pomocy, a także podejmowanie wszelkich możliwych, samodzielnych wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji. M. P. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając błędną wykładnię przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, polegającą na przyjęciu, że wydatki na pokrycie zaległości czynszowych nie stanowią koniecznej potrzeby bytowej uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie nieopłaconych kosztów "postępowania odwoławczego" według norm przepisanych. Skarżący podniósł, że w świetle art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie sposób przyjąć, iż konieczność uregulowania bieżących należności czynszowych nie jest niezbędną potrzebą bytową. Ponadto zakwestionowano wliczenie do dochodu skarżącego zaciągniętej pożyczki. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie przesłanki takie nie zachodzą, to Sąd rozpoznał skargę kasacyjną zgodnie z podniesionym zarzutem. Wyrokowi Sądu I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 39 ustawy o pomocy społecznej, polegające na przyjęciu, iż pokrycie zaległości czynszowych nie stanowi koniecznej potrzeby bytowej, uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego, który to zarzut jest całkowicie chybiony. Przede wszystkim wskazać należy, iż powołany przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej zawiera 4 jednostki redakcyjne, a z oczywistych względów dwie z nich w żaden sposób nie dotyczą sytuacji skarżącego. Przyjmując, iż skarga kasacyjna dotyczy ust. 1 i 2 tego przepisu, co wynika z jej uzasadnienia, to stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie dokonywał wykładni tego przepisu. Zgodnie bowiem ze swoimi kompetencjami dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji i w tym zakresie zajął stanowisko, a także ustosunkował się do zarzutów podniesionych w skardze. Przedmiotem rozważań Sądu były kwestie dotyczące wyliczonego dochodu skarżącego i wykładnia przepisu art. 8 ust. 3 i ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, jednakże w tym zakresie skarga kasacyjna nie zawiera stosownego zarzutu. Natomiast Sąd I instancji nie dokonywał interpretacji przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy, bowiem w ogóle nie rozważał kwestii możliwości przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zaległości czynszowych, zwłaszcza że jak wynika z ustaleń organu zaległość ta wynosiła [...] zł. Również co do ustaleń, na których Sąd I instancji oparł swoje orzeczenie, nie został zgłoszony stosowny zarzut. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.