II SA/Lu 806/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia [...] r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ustawy z dnia [...] r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm., zwanej dalej ustawą) Inne utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., znak: [...], odmawiającą L. K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją Prezesa Instytutu Pamięci N. z dnia [...] r., znak: BU Lu III 55121-267/16 stwierdzono, że L. K. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym potwierdzono, że w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania jej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W toku postepowania pierwszoinstancyjnego wnioskodawca wskazał, że w okresie wykonywania pracy w [...] [...] działał czynnie na rzecz "[...] Działania strony miały polegać na przewożeniu ulotek i materiałów antykomunistycznych między miastami, a także na głoszeniu poglądów antykomunistycznych. Wnioskodawca wskazał, że z powodu działalności, po ogłoszeniu stanu wojennego, nie zaliczono mu roku nauki w szkole średniej, a następnie został zwolniony z pracy w PKP (z dniem [...] r.). Wyjaśnił także, że został represyjnie powołany do odbycia czynnej służby wojskowej, w czasie której miał być represjonowany z powodu poglądów politycznych oraz z powodu swej działalności. Z kolei we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczył, że w okresie powstawania i działalności [...]" przekazywał informacje znajomym i mieszkańcom B. P. o sytuacji politycznej w kraju. W tym czasie miał przewozić z W. do [...] B. wydawnictwa patriotyczne dostarczane mieszkańcom miasta. L. K. podniósł, że był działaczem [...]" w zakładzie pracy. Organ uznał za udowodnione, że wnioskodawca w okresie od [...]. do [...]. wykonywał pracę w [...] Kolejach Państwowych w B. P. na stanowisku elektromontera oraz że pełnił czynną służbę wojskową w okresie od [...]. do [...]. (orzeczono czasową niezdolność do służby w dniu [...].). Jednakże organ stanął na stanowisku, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona była członkiem struktur organizacyjnych, do których przynależność byłaby związana z odpowiedzialnością karną, co jest warunkiem koniecznym dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy. Wskazał, że strona nie przedstawiła na żadnym etapie postępowania w obu instancjach okoliczności związanych z działalnością antykomunistyczną w strukturach innych niż niezależny ruch związkowy. Organ podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza są okresów działalności w ramach nienależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. Nie zostały wskazane wydarzenia, okresy, a także dowody, które mogłyby prowadzić do przyznania przez organ uprawnień przewidzianych w ustawie z powyższego tytułu. Organ podkreślił, że na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy zwrócił się do Instytutu Pamięci N. o przekazanie dokumentów dotyczących wnioskodawcy, a mających wpływ na przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W odpowiedzi IPN wskazał, że sprawdzenia przeprowadzone w zasobach Instytutu nie wykazały dokumentów potwierdzających spełnienie przez wnioskodawcę warunków, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy. Ponadto, jak podniósł organ, strona, wezwana do przedstawienia oświadczeń świadków lub innych dokumentów, nie wykazała środków dowodowych potwierdzających zwolnienie z pracy bezprawne lub powołanie do wojska z powodu prowadzania działalności lub wzięcia udziału w wystąpieniu antykomunistycznym. W ocenie organu, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia u wnioskodawcy działalności lub wystąpienia wolnościowego na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, która mogłaby mieć związek z represjami władzy wobec niego. Zdaniem organu, istotne jest, że wnioskodawca wielokrotnie w sprawie wskazywał, że nie doszło do ujawnienia prowadzenia przez niego działalności antykomunistycznej, o czym świadczą zwroty: "nigdy nie dałem się złapać" (we wniosku o potwierdzenie statusu), "to wszystko dlatego, że nie dałem się złapać na gorącym uczynku, pomimo mojej jawnej działalności antykomunistycznej" (pismo z dnia [...] r. oraz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Powyższe fakty uniemożliwiają uznanie przez organ, że doszło do zastosowania wobec strony represji przez aparat władzy PRL na skutek stwierdzenia działalności lub wystąpienia wolnościowego w rozumieniu ustawy. Organ zaznaczył, że wnioskodawca w dniu [...] r. nadesłał do organu wniosek o przeprowadzenie poszukiwań w archiwach wojskowych na okoliczność represji na skutek odmowy przez stronę wstąpienia do partii komunistycznej. Organ uznał jednak, wobec ustaleń poczynionych dotychczas w sprawie, na podstawie art. 78. § 1 k.p.a., że nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku, gdyż przedmiotem dowodu nie jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W skardze na powyższą decyzję L. K. podniósł, że w wojsku był szykanowany i znęcano się nad nim fizycznie za działalność antyreżimową. Z tego powodu ciągle przebywał na Izbie Chorych, na leczeniu w Szpitalu Klinicznym, w końcu z powodu tych schorzeń został zwolniony na leczenie (dowody w załącznikach). Wszystko to, zdaniem skarżącego, było odwetem za odmowę współpracy z reżimem i odbywało na zlecenie oficera politycznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 31 sierpnia 2017 r. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. (art. 2 ust. 2 ustawy). Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, jest osoba, która w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, zgodnie z art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: (1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...]., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i (2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Skarżący przedłożył na tę okoliczność decyzję Prezesa Instytutu Pamięci N. z dnia [...] r., w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i tylko wówczas, gdy nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, Lex nr 2231407). We wniosku, który zainicjował postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie oraz w kolejnych pismach procesowych, składanych w toku postepowania administracyjnego w pierwszej i w drugiej instancji skarżący podniósł, że o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych ubiega się z racji tego, że z powodu działalności opozycyjnej, po ogłoszeniu stanu wojennego, nie zaliczono mu roku nauki w szkole średniej, a następnie został zwolniony z pracy w PKP (z dniem [...] r.), a ponadto został represyjnie powołany do odbycia czynnej służby wojskowej z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności politycznych praw człowieka w Polsce. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zwrócił się do Instytutu Pamięci N. o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących wnioskodawcy. W odpowiedzi organ uzyskał informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci N. oraz Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] w L. w związku z realizacją wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącego w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (k. 28 akt adm.). Wobec powyższego organ wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów potwierdzających zwolnienie z pracy w PKP z przyczyn politycznych, czy wystąpienie innych okoliczności, na które powoływał się w pismach. Skarżący nie przedstawił takiego dokumentu. Również dokumenty dołączone przez niego do wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie zawierają żadnych danych mogących świadczyć o spełnieniu przez niego przesłanek z art. 2 albo art. 3 ustawy. Mowa tu w szczególności o świadectwie pracy z PKP – Dyrekcji Rejonów Przeładunkowych w [...] (k. 5 akt adm.), orzeczeniu Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z [...] r., w którym stwierdzono czasową niezdolność skarżącego do pełnienia służby wojskowej i wskazano, że "schorzenie nie pozostaje w związku ze służbą wojskową (...), zaistniało ono już przed wcieleniem do służby, a warunki i specyfika służby wojskowej nie miały wpływu na jego powstanie i przebieg" (k. 6 akt adm.), kopia książeczki wojskowej (k. 7-8 akt adm.). Sama okoliczność zwolnienia z pracy, czy powtarzania roku nauki, bądź wcielenia do czynnej służby wojskowej nie uzasadnia przyznania skarżącemu wnioskowanego statusu, skoro nie zostało udowodnione, że miało to miejsce w warunkach określonych w art. 2 albo art. 3 ustawy. Powyższe dowodzi, że organ nie naruszył dyspozycji art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które nakładają obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Należy przy tym podkreślić, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza, że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (art. 2 i art. 3). Skoro organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, a ze strony wnioskodawcy nie uzyskał dokumentów potwierdzających przesłanki, dla których miałby uzyskać on wnioskowany status, to nie sposób zarzucić organowi naruszenia przepisów prawa procesowego. Zgromadzony w sprawie przez organ materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżący w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadził, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak również nie potwierdza, że z przyczyn politycznych spotkał się on z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Sam wnioskodawca również nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że spełnia przesłanki określone w art. 2 lub 3 tej ustawy. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów prawa materialnego w związku z wydaniem kwestionowanej przez skarżącego decyzji. Organ do oceny okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie zastosował właściwe przepisy prawa materialnego, a także dokonał ich prawidłowej wykładni. Wskazane zaś w skardze formy represji nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro nie znajdują potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym i nie zostało wykazane przez stronę, czy miały one związek z działalnością na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Natomiast subiektywna ocena skarżącego w analizowanym zakresie nie skutkuje uznaniem, że kwestionowana decyzja narusza prawo. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ w zaskarżonej decyzji zasadnie uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek przewidzianych w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a tym samym nie może mu zostać przyznany status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu tych przepisów. W związku z tym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. poz. 1369).