I OZ 148/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. C., Z. C., T. K., S. K., A. K. i M. K. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 184/22 w sprawie ze skarg H. C. i Z. C. oraz T. K., S. K., A. K. i M. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 listopada 2021 r. nr DAP-WN-727-21/2021/GL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 184/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi H. C. i Z. C. oraz T. K., S. K., A. K. i M. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 listopada 2021 r. nr DAP-WN-727-21/2021/GL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W terminie z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wystąpił T. K., będący Skarżącym oraz pełnomocnikiem pozostałych Skarżących, zgodnie ze złożonymi do akt sądowych sprawy pełnomocnictwami. Zarządzeniem z 1 lutego 2023 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał T. K. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 złotych za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek. Jako podstawę prawną zarządzenia powołano art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090). Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł T. K. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik. Wniósł o jego uchylenie w całości. Jednocześnie podniósł, że strona Skarżąca jest poszkodowana i obciążanie jej kosztami mogłoby jeszcze bardziej pogłębiać szkodę. Dlatego też wnosi o zwolnienie w całości z opłaty kancelaryjnej. Dodatkowo wskazał, że skierowanie do niego ww. zarządzenia było nieprawidłowe, gdyż, co prawda był Skarżącym ale nie ma umocowania od pozostałych Skarżących. Zarządzeniem z 24 lipca 2023 r., sygn. akt SPP/Wa 127/23 pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy T. K. Zarządzeniem z 24 lipca 2023 r., sygn. akt I SPP/Wa 128/23 pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy M. K.. Zarządzeniem z 24 lipca 2023 r., sygn. akt I SPP/Wa 129/23 pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy A. K. Zarządzeniem z 24 lipca 2023 r., sygn. akt I SPP/Wa 130/23 pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy Z. C. Zarządzeniem z 24 lipca 2023 r., sygn. akt I SPP/Wa 132/23 pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy S. K. Natomiast postanowieniem z 13 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Wa 131/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 15 września 2023 r. o odmowie przyznania H. C. prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 234 § 2 p.p.s.a. opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Zgodnie zaś z treścią § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 złotych. Podkreślenia przy tym wymaga, że odpis wyroku oddalającego skargę wraz z uzasadnieniem sporządzonym na skutek żądania strony, doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną. W art. 234 § 2 p.p.s.a. wprowadzono bowiem odstępstwo od zasady niepodejmowania przez sąd żadnych działań przed uiszczeniem należnej opłaty (art. 220 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Jednocześnie jednak ustawodawca zabezpieczył realizację przez strony postępowania zasady partycypacji w kosztach postępowania sądowego, wprowadzając zasadę, że nieuiszczone opłaty będą podlegały ściągnięciu w drodze egzekucji. Sformułowanie "pobiera się", odnoszące się do opłaty kancelaryjnej, zawarte w art. 234 § 2 p.p.s.a. oznacza obowiązek podjęcia działań przez sąd administracyjny, zmierzających do uiszczenia przez stronę wskazanej opłaty. Jednocześnie, zgodnie z art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek udzielenia stronie występującej samodzielnie potrzebnych wskazówek i pouczeń co do czynności procesowych, skutkach tych czynności i skutkach zaniedbań. Wyrazem realizacji powyższych unormowań jest przyjęte w praktyce sądowej zamieszczanie w ujednoliconych drukach zawiadomienia o rozprawie informacji co do trybu składania wniosku o uzasadnienie wyroku i jego doręczenie, oraz obowiązku dokonania opłaty kancelaryjnej z zastrzeżeniem, że nieopłacenie wymaganej kwoty skutkuje jej ściągnięciem w trybie egzekucji. Stosownie do okoliczności sprawy pouczenia we wskazanym zakresie udzielane są stronom biorącym udział w rozprawie. Należy też przyjąć, że nieudzielanie omawianych informacji na etapie zawiadomienia o rozprawie bądź w ramach pouczeń związanych z ogłoszeniem wyroku, skutkować powinno skierowaniem do strony odrębnego pisma informującego. Zaznaczyć również należy, że zaskarżalne zarządzenie Przewodniczącego w przedmiocie kosztów sądowych musi zawierać dokładne oznaczenie wysokości wymaganej opłaty, wskazanie terminu do jej uiszczenia oraz wyraźne określenie skutku jej nieuiszczenia. Podstawę prawną wydania takiego zarządzenia przewiduje art. 220 § 1 p.p.s.a., którego zastosowanie wyłączone zostało w odniesieniu do opłaty kancelaryjnej należnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (art. 234 § 2 in fine p.p.s.a.). W szeregu orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, że skierowanie do strony wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej jest działaniem zmierzającym do pobrania od niej wskazanej opłaty (art. 234 § 2 p.p.s.a.), które znajduje swoje uzasadnienie w ogólnych obowiązkach sądu administracyjnego wynikających z art. 6 p.p.s.a. (m.in. postanowienie z 28 lipca 2011 r., sygn. I OZ 510/11 postanowienie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). W nawiązaniu do tego stanowiska ukształtowała się utrwalona praktyka kierowania do stron wezwań do uiszczenia omawianej opłaty kancelaryjnej, pod rygorem zarządzenia jej ściągnięcia w trybie egzekucji. Sądy administracyjne stosują w tym zakresie ujednolicony druk wezwania, stanowiący załącznik Zarządzenia nr 8 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2006 r., wydanego na podstawie art. 11 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1615). Zamieszczane w druku wezwania pouczenie o zaskarżalności zarządzenia w przedmiocie kosztów sądowych skutkuje tym, że przedmiotowe wezwania kierowane do strony, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, są zaskarżane do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie T. K. jest Skarżącym oraz pełnomocnikiem pozostałych Skarżących, tj. H. C. i Z. C. oraz S. K., A. K. i M. K., na podstawie złożonych do akt sądowych sprawy pełnomocnictw upoważniających go do występowania w ich imieniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. W związku z powyższym T. K. jako Skarżący i pełnomocnik pozostałych Skarżących (k.50-51, k. 53-54 i k. 56-57) został przez Sąd I instancji poinformowany w zawiadomieniach o terminie rozprawy o tym, że wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku podlega opłacie kancelaryjnej w kwocie 100 złotych, ściąganej w trybie egzekucji. Wydanie zatem zaskarżonego zarządzenia stanowiło zasadniczo ponowienie poinformowania go o obowiązku dokonania opłaty kancelaryjnej i umożliwienie mu uiszczenia tej opłaty, bez narażania się na ewentualne wszczęcie egzekucji. Przedmiotowe zarządzenie nie wywołało żadnych ujemnych skutków dla niego, gdyż sama już okoliczność nieuiszczenia opłaty kancelaryjnej skutkuje tym, że Przewodniczący zarządza jej ściągnięcie na podstawie art. 234 § 2 p.p.s.a. Jednocześnie w tym miejscu zauważyć należy, że wbrew twierdzeniom zażalenia zaskarżone zarządzenie zostało przed Sąd I instancji prawidłowo doręczone T. K., który to działając jako Skarżący i pełnomocnik pozostałych Skarżących, na mocy stosownych pełnomocnictw znajdujących się w aktach sprawy, pismem z 15 grudnia 2022 r. (data nadania) wystąpił z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zauważyć też należy, że obowiązku uiszczania opłaty kancelaryjnej nie mają tylko podmioty ustawowo zwolnione od kosztów sądowych (art. 239 p.p.s.a.) lub te, które uzyskały prawo pomocy obejmujące takie zwolnienie (art. 241 - 245 p.p.s.a.). Skoro więc, ani T. K. ani pozostali Skarżący przez niego reprezentowani nie uzyskali dotychczas zwolnienia od kosztów sądowych i nie przysługuje im takie zwolnienie z mocy prawa, to wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej było zgodne z obowiązującymi przepisami. Na marginesie sprawy zaznaczyć jedynie należy, że w treści zaskarżonego zarządzenia z 1 lutego 2023 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie winien wymienić z imienia i nazwiska wszystkie strony, które wystąpiły wnioskiem z 15 grudnia 2022 r. o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, a nie tylko T. K., który sporządził ww. wniosek w imieniu własnym oraz pozostałych Skarżących oraz go nadał. Ponadto ww. zarządzenie powinno zawierać w swojej treści, że jest to opłata solidarna. Zauważyć bowiem należy, że z art. 214 § 2 p.p.s.a. wynika, że pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. W przeciwnym razie każda z tych osób uiszcza opłatę oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku. W rozpoznawanej sprawie obowiązki Skarżących związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne. Powyższe uchybienia nie miały jednakże wpływu na prawidłowość wydania zaskarżonego zarządzenia z 1 lutego 2023 r. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.