II GW 104/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Katowice z dnia 24 sierpnia 2023 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Burmistrzem Miasta Ł. w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: oddalić wniosek. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) w Katowicach, reprezentujący Prezydenta Miasta Katowice, działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w Ł. (OPS Ł.) i wskazanie organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr [...] w Sosnowcu, w przedmiocie wydania decyzji potwierdzającej prawo A. L. (świadczeniobiorca) do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez wskazanie, że organem właściwym jest OPS w Ł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że dnia [...] grudnia 2022 r. OPS Ł. przekazał do MOPS - na podstawie art. 65 k.p.a. - pismo Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr [...] w Sosnowcu z dnia [...] listopada 2022 r., w przedmiocie wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla świadczeniobiorcy, wskazując jako adres zamieszkania ww. miejscowość G., ul. W. [...] (powiat z., gmina Ł.). W piśmie o przekazaniu OPS Ł. podniósł, iż świadczeniobiorca od miesiąca nie przebywa pod wskazanym adresem, nie posiada zameldowania w gminie Ł., posiada natomiast ostatnie zameldowanie w Katowicach, ul. M. Podjęte przez wnioskodawcę czynności wyjaśniające, doprowadziły do ustalenia, że świadczeniobiorca został wymeldowany z adresu stałego w Katowicach ul. M. w dniu [...] maja 2016 r. i nie zamieszkuje pod tym adresem, nie figuruje w rejestrach MOPS, a przed hospitalizacją zamieszkiwał w G. przy ul. W. [...]. Z kolei od stycznia 2023 r. do 25 kwietnia 2023 r. przebywał w Areszcie Śledczym w B. ul. W. [...]. Z pisma z Aresztu Śledczego w B. wynika, że świadczeniobiorca, przy zwolnieniu z Aresztu, wskazał jako adres zamieszkania: G., ul. W. 17. Z ustaleń organu wynika jednak, że świadczeniobiorca nie mieszka pod ww. adresem w G. Ponadto z notatki pracownika socjalnego z dnia [...] sierpnia 2023 r. wynika, świadczeniobiorca nie zamieszkuje również w C. Mając na uwadze powyższe, zdaniem wnioskodawcy, należało uznać, że MOPS jest niewłaściwy do załatwienia przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Ł. wniósł o jego odrzucenie ewentualnie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość poprzez wskazanie Prezydenta Katowic jako organu właściwego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek w niniejszej sprawie podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu o charakterze kompetencyjnym nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych lub rekonstruowanej jednakowo regulacji kompetencyjnej. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy. Brak tego rodzaju ustaleń powoduje, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu musi zostać oceniony jako przedwczesny, co stanowi podstawę do jego oddalenia (zob. np. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OW 292/17). Warunkiem rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego przez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy jest ponadto stwierdzenie, że rozbieżności interpretacyjne organów na tle regulacji kompetencyjnej mają charakter realny (a nie pozorny), aktualny (a nie potencjalny) i konkretny (a nie abstrakcyjny). W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podmiot będący wnioskodawcą w niniejszej sprawie nie wykazał w sposób należyty umocowania do działania w imieniu Prezydenta Miasta Katowice. Przedłożony dokument pełnomocnictwa dotyczy upoważnienia do reprezentowania miasta Katowice w obrocie cywilnoprawnym oraz w postępowaniach administracyjnych i sądowych w tego rodzaju sprawach, natomiast dokument upoważnienia administracyjnego z dnia 1 września 2009 r. odnosi się do spraw z zakresu pomocy społecznej. W drugiej kolejności stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano na tle przedstawionego stanu faktycznego sprawy, że wskazane w treści wniosku strony sporu mają wątpliwości interpretacyjne co do treści lub sposobu zastosowania regulacji kompetencyjnej wynikającej z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.ś.o.z.). Jeżeli zgodnie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, to niewątpliwie warunkiem prawidłowego określenia podmiotu kompetencji do załatwienia tego rodzaju sprawy jest uprzednie podjęcie wszelkich koniecznych czynności dowodowych i wyjaśniających, które zmierzają do definitywnego ustalenia aktualnego na moment wszczęcia postępowania miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., albo ostatniego miejsca zamieszkania, jeżeli aktualnego miejsca zamieszkania nie można ustalić. Przepis art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22; postanowienie NSA z dnia15 września 2022 r. , sygn. akt II GW 35/22). Jeżeli zatem nie można ustalić aktualnego miejsca zamieszkania na tle sprawy z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., organy mają obowiązek podjęcia wszelkich możliwych czynności procesowych w celu ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy, natomiast jeżeli czynności te nie doprowadzą do pozytywnych ustaleń, możliwe staje się sięgnięcie do wskazanego w art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.). Z akt sprawy oraz stanowisk zaprezentowanych przez strony wynika, że rozbieżność stanowisk organów jest konsekwencją niedokonania pełnych, wyczerpujących i precyzyjnych ustaleń faktycznych na tle zasadniczej przesłanki determinującej określenie organu właściwego do załatwienia sprawy, której dotyczy spór o właściwość. W sprawie ustalono, że ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały świadczeniobiorcy znajdowało się w Katowicach (od 27 marca 2009 r. do 23 maja 2016 r.), natomiast brak jest kategorycznych ustaleń w zakresie ostatniego znanego miejsca zamieszkania. Organ będący wnioskodawcą wskazał jedynie, że należy wykluczyć jako tego rodzaju miejsca wskazane adresy w miejscowościach G. oraz C. Jednocześnie poza zakresem oceny powyższego organu pozostały inne ustalone dane, w tym dotyczące okoliczności figurowania świadczeniobiorcy w ewidencji podatników prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chorzowie oraz objętych badaniem okoliczności zamieszkiwania pod określonym adresem w Siemianowicach Śląskich lub w Ł. Jeżeli natomiast powyższe okoliczności nie dostarczą podstaw do wiarygodnych ustaleń w zakresie ostatniego znanego miejsca zamieszkania, to niewątpliwie zaistnieją podstawy do przyjęcia, że jakkolwiek sam fakt formalnego zameldowania na pobyt stały lub czasowy nie stanowi wyłącznego dowodu na okoliczność miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2021 r., sygn. akt II GW 59/21; postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17), to jednak fakt ten stwarza wzruszalne domniemanie istnienia tego rodzaju okoliczności (por. art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), które w braku wiarygodnych przeciwdowodów jest wiążące dla organów orzekających w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Mając na względzie powyższe argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 151 i art. 166 oraz w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek.