II SA/Gl 1318/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr SKO.4117.531.2023 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29 grudnia 2022 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy K. (organ I instancji) odmówił przyznania B. O. (strona, skarżąca) dodatku węglowego wnioskowanego na ogrzewanie budynku jednorodzinnego położonego w K. ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w toku postępowania przeprowadzono wywiad z mieszkającym po sąsiedzku J. C., który oświadczył, że strona nie przebywa pod wskazanym adresem na stałe, zamieszkuje w C., do domu na K. przyjeżdża raz na dwa miesiące oraz w okresie wakacyjnym. Ponadto organ I instancji w dniu 27 grudnia 2022 r. przeprowadził z rozmowę z sołtysem wsi K., który stwierdził, iż strona była widywana pod wskazanym adresem w czasie wakacji i weekendów. Dalej organ I instancji zauważył, że strona wskazała adres do doręczeń decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na adres ul. [...] [...] C.. Nadto pod adresem K. ul. [...] nie jest naliczana opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jako powód odmowy wskazano art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 12, ust. 15a, ust. 15b, ust. 15e, ust. 15d, ust. 15g, ust. 16, art. 3 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.- dalej "u.d.w."). Zgodnie art. 2 ust. 12 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej wniosek. Z przedstawionych ustaleń wynika natomiast, że strona nie zamieszkuje na terenie gminy. W odwołaniu skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji jest efektem wadliwie przeprowadzonego postępowania. W uzasadnieniu szeroko opisywała sposób procedowania przez organ I instancji wyrażając opinię, że organ celowo przedłużał rozpatrzenie jej wniosku. Zdaniem skarżącej przesłuchany świadek, który mieszka po sąsiedzku jest osobą niewiarygodną. Sołtys wsi K. mieszka w oddaleniu od posesji będącej własnością skarżącej, a zatem jej twierdzenia również nie są wiarygodne. Zarzuciła, że została pozbawiona możliwości udziału w niektórych czynnościach procesowych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdziła, że czynności wykonane po terminie wynikającym z art. 16 u.d.w. nie wywołują żadnych skutków. Wskazała również, że z wyjaśnień ustawodawcy wynika, że można mieć równocześnie jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 17 kwietnia 2023 r., nr SKO.411.531.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że w myśl art. 2 ust. 12 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego, składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. Wobec tego, że u.d.w. nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", należy zatem uwzględnić regulację zawartą w art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. -Kodeks cywilny (k.c.), który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. Z kolei w orzecznictwie podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania. Zdaniem SKO organ I instancji dokonał ustaleń, które wskazują na brak zamieszkiwania strony na terenie przedmiotowej nieruchomości, położonej w gminie K. W szczególności wskazało na przeprowadzony wywiad z sąsiadem strony oraz sołtysem wsi K., a także pozyskane informacje o braku złożenia deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz o doręczaniu decyzji podatkowych na zgłoszony przez stronę adres w C. W ocenie SKO podniesione w odwołaniu zarzuty nie mogą wpływać na odmienną ocenę podjętego rozstrzygnięcia, ponieważ dotyczą terminowości postępowania oraz naruszenia przepisów postępowania dowodowego, nie prowadząc bezpośrednio do podważenia poczynionych przez organ ustaleń. Zdaniem SKO całokształt materiału dowodowego potwierdza zasadność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, co w konsekwencji przesądza o konieczności utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zaskarżyła w całości decyzję SKO i wniosła o przyznanie dodatku węgłowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, od kiedy strona jest właścicielką domu na K., kiedy wskazała inny adres do doręczeń odnośnie decyzji podatkowych, czy zeznania J. C. można uznać za wiarygodne, gdzie odbierana jest korespondencja z innych urzędów, 2) naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a., gdyż prowadząca sprawę urzędniczka zrobiła wszystko żeby wydać decyzję odmowną. Doszło do sytuacji gdzie pracownik wydał prywatny osąd sprawy, przed zebraniem jakichkolwiek dowodów, a następnie poprowadził tak całe postępowanie, żeby udowodnić, że ma rację, 3) naruszenie art. 9 k.p.a., gdyż organ jest obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie moich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, 4) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, 5) naruszenie art. 12 k.p.a., poprzez celowe przedłużanie postępowania, 6) naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. i art. 36 § 1 k.p.a., w postępowaniu odwoławczym, gdyż postępowanie wyjaśniające powinno się zakończyć w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania, 7) naruszenie art. 78 § 1 k.p.a., pomimo że w odwołaniu od decyzji wskazano jakie dowody powinny zostać zebrane, pracownicy SKO nie uwzględnili zawartych w nim wniosków strony , 8) naruszenie art. 79 k.p.a., gdyż strona nie została poinformowana o przesłuchaniu świadków, 9) naruszenie art. 82 k.p.a., gdyż sąsiad nie jest zdolny do spostrzegania i komunikowania swych spostrzeżeń, a ponadto sołtys wsi K. ma problemy z komunikowaniem swoich spostrzeżeń, 10) naruszenie art. 80 k.p.a., gdyż organ II instancji nie wziął pod uwagę żadnych faktów przedstawionych w odwołaniu od decyzji, 11) naruszenie art. 81 k.p.a., gdyż przed wydaniem decyzji strona nie miała możliwości zapoznania się z dowodami, 12) naruszenie art. 81a § 1 k.p.a., gdyż zarówno organ I jak i II instancji powołał się w wydanej decyzji na dowody, które w świetle obowiązującego prawa, są niepełne, przeprowadzone niezgodnie z zasadami obowiązującego prawa i nie odzwierciedlające stanu faktycznego, 13) naruszenie terminu na wypłatę dodatku węglowego określonego w art. 11 u.d.w. W uzasadnieniu powtórzyła argumenty odwołania akcentując, że postępowanie było prowadzone wadliwie, opieszale i tendencyjnie, a sama skarżąca czuła się lekceważona. Podkreśliła, że jest właścicielką domu w K. od dnia [...] marca 2022 r. i ponosi z tego tytułu wydatki. Dalej wskazała, że ma 77 lat. Jest osobą schorowaną i samotną, a w jej mieszkaniu w C. mieszkała córka z mężem i trójką dzieci. Skarżąca wyjaśniła dalej, że w czerwcu 2022 r. zamieszkała w domu w K. Do skargi dołączyła kserokopie różnych pism i faktur. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania skarżącej dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego w K. przy ul. [...] stanowił art. 2 u.d.w . Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Z kolei w myśl art. 2 ust. 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 3 u.d.w, przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W myśl art. 2 ust. 12 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego, składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. Art. 2 ust. 15 u.d.w. stanowi, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Dalej wskazać należy, że jak stanowi art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519 oraz z 2023 r. poz. 877); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1335); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497). W myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.). W świetle przywołanych przepisów, nie może budzić wątpliwości, że informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku węglowego podlegają weryfikacji przez organ gminy przed podjęciem decyzji w przedmiocie dodatku węglowego. Weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego powinna mieć charakter wszechstronny, a katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma charakter otwarty. Postępowanie administracyjne winno zostać przeprowadzone zgodnie z ogólnymi zasadami, wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę z wniosku o dodatek węglowy, organ związany jest ogólnymi zasadami postępowania dowodowego opisanymi w k.p.a. Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 § 1 k.p.a.). Organ winien ponadto działać w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), a także należycie i wyczerpującego informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Następnie dokonać właściwej subsumpcji. U podstaw odmowy przyznania przez organy obu instancji dodatku węglowego legła okoliczność - nie zamieszkiwania i nie prowadzenia gospodarstwa domowego pod adresem wskazanym w przedmiotowym wniosku. Niewątpliwie w świetle przywołanych powyżej przepisów ustawy o dodatku węglowym warunkiem przesądzającym o możliwości przyznania dodatku węglowego jest okoliczność faktycznego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego w określonym miejscu. Zawarte w art. 2 ust. 2 u.d.w., sformułowanie "zamieszkiwanie" to element opisu pojęcia gospodarstwa domowego, zaś w ust. 7 art. 2 ustawy jest mowa o uprawnieniu do dodatku węglowego i w tym przepisie ustawodawca używa pojęcia "miejsce zamieszkania". Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego, na co trafnie wskazał organ odwoławczy, jak i organ pierwszej instancji. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 k.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, to jest miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. W realiach rozpoznawanej sprawy miejscem zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego skarżącej powinna być zatem miejscowość podana przez skarżącą we wniosku, a mianowicie K. W takiej bowiem sytuacji, jak przyjęły prawidłowo organy obu instancji zostałaby spełnione warunki pozwalające na przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zatem na organach ciążył obowiązek poczynienia w tym zakresie jednoznacznych i nie budzących wątpliwości ustaleń. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji, utrzymując w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. zaaprobował ustalenia faktyczne dokonane przez ten organ, które stanowiły podstawę odmowy przyznania dodatku węglowego skarżącej, a które w ocenie organu, wskazywały na nie zamieszkiwanie i na nie prowadzenie gospodarstwa domowego w tej miejscowości. Przebywanie skarżącej miało, zdaniem organu, jedynie charakter pobytu sezonowego (wakacje, weekendy), a w tym czasie nie występuje konieczność ogrzewania domu. Organy wskazały na oświadczenie sąsiada skarżącej złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej (karta 26 akt adm.) oraz adnotację z dnia 27 grudnia 2022 r. (karta 21 akt adm.) na okoliczność uzyskania informacji od sołtysa K., z których wynika, że skarżąca nie zamieszkuje stale pod adresem wskazanym we wniosku o dodatek węglowy, a także pozyskane informacje o braku złożenia deklaracji za gospodarowanie odpadami komunalnymi ( karta 25 akt adm.) oraz o doręczaniu decyzji podatkowych na zgłoszony przez stronę adres w C. ( karta 24 akt adm.). Dlatego w dacie składania przedmiotowego wniosku (4 październik 2022 r.) skarżąca nie powinna mieć wątpliwości, że nie będzie jej przysługiwał dodatek węglowy na wskazany adres w K., pod którym nie zamieszkuje i nie gospodaruje, a przebywa jedynie sezonowo. Zauważyć należy jednocześnie, że we wskazanym wniosku skarżąca oświadczyła, iż głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest "koza". Tym samym organ I instancji nie miał żadnych danych, które pozwalałyby stwierdzić, że miejscem zamieszkania skarżącej jest dom w K. Zauważyć należy przy tym, że żaden przepis ustawy o dodatku węglowym nigdy nie uzależniał przyznania prawa do dodatku węglowego od posiadania tytułu prawnego do nieruchomości, w którym prowadzone jest gospodarstwo domowe. Zdaniem Sądu organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, a zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Z podanych przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.