II SA/Gd 367/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 marca 2023 r., sygn. akt SKO Gd/5857/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego Z. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Pan Z. S. (dalej: Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO) z 3 marca 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kwidzyna (dalej jako Burmistrz) z 23 września 2022 r., odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na bratem A. S. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Burmistrz w wyniku ponownego rozpoznania sprawy odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na bratem A. S. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Skarżący jest bratem osoby wymagającej opieki, co oznacza że jest osobą wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli osobą na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Poza Skarżącym osoba wymagająca opieki ma jeszcze dziewięcioro rodzeństwa. Osoba wymagająca opieki nie posiada dzieci, rodzice nie żyją. Podczas przeprowadzonego w dniu 10 stycznia 2020 r. wywiadu środowiskowego nie wykazano zastrzeżeń, co do sprawowania osobistej opieki nad bratem. Z wywiadu środowiskowego wynikało, że wnioskodawca mieszkał u brata od końca 2019 r. Wcześniej, przez ok 2 lata przebywał w szpitalu psychiatrycznym. Osoba wymagająca opieki wg zaleceń lekarskich miała ograniczać chodzenie i leżeć. Wnioskodawca zapewniał bratu pomoc w formie zakupów, sprzątania, przygotowywania posiłków, utrzymania higieny oraz załatwiania spraw urzędowych. Ponowna próba przeprowadzania wywiadu środowiskowego nie powiodła się, ponieważ Skarżący przebywał w szpitalu. Z rozmowy z osobą wymagającą opieki wynikało, że Skarżący sprawował opiekę od lutego 2020 r. do grudnia 2020 r.. Opieka polegała na pomocy przy ubieraniu i rehabilitacji domowej (2 godz. dziennie), gotowaniu (1-1,5 godz. dziennie), sprzątaniu (1 godz. dziennie), zakupach (1-1,5 godz. dziennie) i sprawach urzędowych (1-3 godz. tygodniowo). Podopieczny w grudniu 2019 r. przeszedł zabieg, po którym wymagał opieki osoby drugiej w ograniczonym zakresie. Obecnie samodzielnie porusza się po mieszkaniu jak i poza nim, samodzielnie wykonuje czynności dnia codziennego, nie jest w stanie wykonywać cięższych prac. W dalszym ciągu kontynuuje leczenie u specjalistów. Burmistrz uznał, że w okresie od lutego 2020 r. do stycznia 2021 r. nie istniał związek przyczynowo skutkowy powodujący konieczność rezygnacji z możliwości podjęcia zatrudnienia w celu sprawowanej osobistej opieki Skarżącego nad bratem. Skarżący, pomimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności miał możliwość podjęcia zatrudnienia w odpowiednich warunkach. W latach 2002-2016 z przerwami pracował zawodowo. Zakres sprawowanej przez niego opieki był w ocenie organu niewystarczający, aby argumentować nim niemożność podjęcia pracy i wynikał on z normalnych czynności wykonywanych podczas wspólnego zamieszkiwania. SKO utrzymując powyższą decyzję w mocy wskazało, że z wywiadu środowiskowego wynikało iż, Skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad bratem, który jest po zabiegu endoprotezy plastyki, musi ograniczać chodzenie, ma zalecone leżenie, w związku z tym nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować Skarżący zapewnia pomoc w formie zakupów, sprzątania, przygotowywania posiłków, pomocy przy higienie osobistej oraz załatwianie niektórych spraw urzędowych. Podopieczny potwierdził pomoc ze strony brata, oświadczył jednocześnie, iż bez niej nie byłby w stanie funkcjonować. Z informacji uzyskanych od brata Skarżącego (we wrześniu 2022 r.) wynikało, że ten w grudniu 2019 r. przeszedł zabieg endoprotezoplastyki całkowitej biodra lewego i w okresie rekonwalescencji wymagał opieki i pomocy osoby drugiej w zakresie jak powyżej. Kolegium podtrzymało stanowisko przestawione przez organ pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem. Kolegium stwierdziło, że zakres sprawowanej opieki nad bratem w latach 2020/2021 nie wypełniał przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Zakres faktycznie sprawowanej opieki nad bratem nie stanowił czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. We wniesionej do Sądu skardze, decyzji SKO zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzimych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący domagał się uchylenia decyzji SKO oraz poprzedzającej jej decyzji Burmistrza, a także zasądzenia kosztów postępowania. SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje: Skarga była zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390) – dalej jako u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 1a przywołanego przepisu, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei stosownie do art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że zasada swobodnej oceny dowodów, obowiązująca w postępowaniu administracyjnym (art. 80 k.p.a.), nie oznacza dowolności oceny mocy i wiarygodności dowodu, lecz jego ocenę wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, a więc wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej tub wiarygodności (Borkowski J. glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., I SA 1270/93 P OSP 1994/7-8/131 -1.1). Ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia (W. Berutowicz, PC, s. 192), nie powinna uchybiać zasadom logiki (E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 156). Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem organ orzekający ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego (dowodowego) na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie..., s. 197) por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., II GSK 1258/19. Istotą sporu w niniejszej sprawie było uznanie przez organy administracji, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego nad bratem w okresie od lutego 2020 r. do końca grudnia 2020 r. nie uniemożliwiał podjęcie przez Niego zatrudnienia. W tym zakresie ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie dokonano z naruszeniem standardu swobodnej oceny dowodów określonego w art. 80 K.p.a., natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji uznać należało za wewnętrznie sprzeczne. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że brat Skarżącego był po zabiegu endoprotezoplastyki i musiał ograniczyć chodzenie. Zostało zalecone leżenie, co spowodowało, że nie mógł samodzielnie funkcjonować i pomoc Skarżącego była niezbędna. Z kolei z pisma MOPS w Kwidzynie z 21 września 2022 r. – sporządzonego 9 miesięcy po zakończeniu opieki, wynika między innymi, że opieka sprawowana była do końca grudnia 2020 r. Brat Skarżącego jest po wielonarządowym urazie doznanym w 2000 r., gdzie doszło między innymi do złamania miednicy, biodra, uda prawego. Jest po wielu zabiegach, natomiast Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku zmienił posiadane przez Niego orzeczenie o niepełnosprawności, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższego oznacza, że skoro z wywiadu środowiskowego wynikało, że podopieczny poprzez konieczność leżenia nie mógł samodzielnie funkcjonować, co wydaje się logiczną konsekwencją zabiegu endoprotezoplastyki, to w świetle treści wyjaśnień podopiecznego z września 2022 r. należało ustalić przez jak długi okres trwał taki stan rzeczy. Należało dopytać o tę okoliczność brata Skarżącego, a także ustalić czy w aktach sądowych Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku, wskazywanych przez MOPS w Kwidzynie, znajdują się dokumenty przydatne jako dowód sprawie. Informacja o pogorszeniu stanu zdrowia podopiecznego powinna spowodować czynności organu administracji zmierzające do wyjaśnienia czy okoliczność ta mogła mieć wpływ na ocenę zakresu opieki sprawionej przez Skarżącego nad bratem. Pomimo, że z pisma MOPS w Kwidzynie wynika, iż przedmiotowy wyrok dotyczył orzeczenia z 2021 r., natomiast w aktach sprawy znajduje się orzeczenie ze stycznia 2019 r., to należało zweryfikować – z powodu małej różnicy czasowej, czy w aktach sprawy znajdują się dowody istotne z punktu widzenia przedmiotowego postępowania. Nie można było bowiem nie widzieć, że zakres opieki wskazywany przez Skarżącego we wniosku o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jest szerszy od zakresu opieki wskazanego przez podopiecznego niemalże 2 lata później. Fakt obiektywnych trudności w przeprowadzeniu ponownego wywiadu środowiskowego wynikający z przebywania w szpitalu, nie zwalnia organów administracji od ustalana stanu faktycznego sprawy przy pomocy innych dostępnych dowodów. Opisany powyżej przebieg postępowania wskazuje, że przeprowadzono je z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a w konsekwencji również z naruszeniem art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. wynika bowiem, że organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Z kolei, wyrażona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87, niepubl.). Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej jako - P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy bez naruszenia zasady dwuinstancyjności określonej w art. 15 K.p.a. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku, w szczególności uprawnione jest, stosownie do art. 136 § 1 K.p.a., do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie tego Burmistrzowi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 153 P.p.s.a, przy ponowny rozpoznaniu sprawy Kolegium zobowiązane będzie do uzupełnienia postępowania dowodowego zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z oceny prawnej wyrażonej powyżej, w szczególności koniecznym będzie ponowne przesłuchanie brata Skarżącego i Skarżącego (jeśli to możliwe), zbadania akt sprawy [...] Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku i ewentualnie przeprowadzeni innych dowodów w zależności od ustalonych okoliczności sprawy, a następnie dokona oceny czy zakres opieki nad bratem w okresie od lutego do grudnia 2020 r. powodował obiektywną niemożność podjęcia zatrudnienia. Przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia (z wyjątkiem oznaczonych, jako "niepubl.") dostępne są na orzeczenia.nsa.gov.pl