II OZ 620/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 513/23 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi I. M. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 listopada 2022 r. nr 509/OPON/2022 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 513/23, po rozpoznaniu wniosku I. M. (dalej określanej jako skarżąca), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 listopada 2022 r., nr 509/OPON/2022 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Motywując rozstrzygnięcie Sąd podkreślił, że ocenia wyłącznie, czy skarżąca nie mogła bez własnej winy wnieść skargi do sądu administracyjnego w terminie od dnia 25 listopada 2022 r. (doręczenia zaskarżonego postanowienia) do dnia 27 grudnia 2022 r. (upływu ustawowego terminu do wniesienia skargi). Podał następnie, że skarżąca przedstawiła dokumentację medyczną, w tym karty wizyt szpitalnych, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej męża, jak również kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, z której wynika, że jej mąż przebywał w szpitalu od dnia 21 sierpnia 2022 r. do dnia 11 października 2022 r. Przedstawiła również zaświadczenie lekarskie z dnia 10 października 2022 r. stwierdzające, że mąż skarżącej wymaga skierowania do zakładu opiekuńczo-leczniczego (zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego) oraz skierowanie do takiego zakładu datowane na ten sam dzień. W skierowaniu zaznaczono, że przypadek jest nagły. Z kolei w karcie zgonu męża skarżącej zaznaczono, że śmierć (2 lutego 2023 r.) nastąpiła pod adresem zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego. W ocenie Sądu skoro mąż skarżącej został w trybie pilnym skierowany do zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego w dniu 10 października 2022 r. i w nim zmarł, to nie mógł przychylić się do twierdzeń, jakoby sprawowała ona osobistą i permanentną opiekę nad swoim mężem w okresie od 25 listopada 2022 r. do 27 grudnia 2022 r., tj. w terminie, w którym mogła wnieść skargę. Jak stwierdził, z wyjaśnień skarżącej i przedłożonej przez nią dokumentacji nie wynika, aby w otwartym terminie do wniesienia skargi istniała przeszkoda, której nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyjmując, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu, oddalił wniosek w oparciu o art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm., obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej zwanej P.p.s.a.). Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: 1. art. 86 § 1 P.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego w zakresie okoliczności wskazujących na brak uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi polegający na tym, iż z uwagi na to, że małżonek skarżącej przebywał w szpitalu, a następnie został przeniesiony do zakładu opiekuńczo-wychowawczego od dnia 10 października 2022 r. do swojej śmierci, to skarżąca w ww. okresie mogła wnieść skargę w terminie, bowiem nie sprawował ona osobistej i permanentnej opieki nad swoim mężem w okresie od 25 listopada 2022 r. do 27 grudnia 2022 r. Tymczasem mimo przebywania małżonka skarżącej w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym wiązało się z każdodniową pomocą w pieczy nad nim personelowi zakładu, co skutkowało tym, że skarżąca skupiona była na czynnościach pieczy nad małżonkiem, a nie wywiedzeniem skargi. Zaskarżone postanowienie przyjmujące, że w okresie przebywania małżonka w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym skarżąca mogła wywieść skargę jawi się jako sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, przy tym skutkuje ono wobec skarżącej ograniczeniem konstytucyjnego prawa strony do sądu; 2. art. 133 § 1 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. stosowanych per analogiam poprzez oparcie zaskarżonego orzeczenia jedynie o część zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności nieuwzględnienie konieczności pieczy nad małżonkiem, który ciężko chorował, stąd bez własnej winy nie wywiodła skargi w terminie. Skarżąca przedłożyła na poparcie swych twierdzeń stosowną dokumentację medyczną małżonka niewłaściwie ocenioną przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu; 3. art. 141 § 4 P.p.s.a. bowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera wszystkich elementów, o jakich mowa w cytowanym przepisie. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do złożenia skargi, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżąca w kolejnym piśmie procesowym uzupełniła zażalenie o dodatkowe wyjaśnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Uprawdopodobnienie jest rozumiane jako środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, a więc niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, pozwalający na przyspieszenie postępowania. Uprawdopodobnienie odnosi się do wszystkich zdarzeń i okoliczności, które można w świetle zasad doświadczenia życiowego potraktować jako uprawdopodabniające określone zdarzenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2017 r., sygn. akt I GSK 544/15, LEX nr 2273628). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Sąd rozpatrujący tego rodzaju sprawy korzysta zatem z wiedzy prawniczej, ale i doświadczenia życiowego pozwalającego ocenić na gruncie konkretnej sprawy przesłanki przemawiające za przywróceniem terminu lub jego odmową. Nie można zarazem tracić z pola widzenia, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest - co do zasady - możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej pożądane jest zachowanie pewnego kompromisu polegającego na tym, by z jednej strony nie doszło pochopnego, nieuzasadnionego przywrócenia terminu, z drugiej zaś by nadmierny formalizm nie zamknął wnioskującemu o przywrócenie terminu drogi do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca w sposób dostateczny uprawdopodobniła istnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Przedstawione twierdzenia wraz z korelującą z nimi dokumentacją medyczną małżonka uwiarygadniają w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez skarżącą. Wiarygodna jest argumentacja, że w terminie otwartym do wniesienia skargi uwaga skarżącej koncentrowała się na pieczy nad małżonkiem, którego stan zdrowia w tym okresie uległ pogorszeniu i był bardzo ciężki. Nie ma znaczenia, że mąż skarżącej nie przebywał w tym czasie w domu, lecz w placówce pielęgnacyjno-opiekuńczej. Doświadczenie życiowe wskazuje, że konieczność stałej opieki nad osobą bliską w znacznym stopniu niepełnosprawną w połączeniu z potrzebą codziennych dojazdów do placówki pielęgnacyjno-opiekuńczej zajmującej się leczeniem tej osoby i związana z tym pomoc, mogą być absorbujące i na tyle obciążać psychicznie stronę, która te powinności wykonywała, że - przyjmując obiektywny miernik staranności - nie sposób przypisać jej winy w nieterminowym dokonaniu czynności procesowej. Niezasadne są spostrzeżenia Sądu pierwszej instancji, że skarżąca z uwagi na pobyt męża w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym nie sprawowała osobistej opieki nad nim, zatem w terminie do wniesienia skargi nie istniała przeszkoda, której nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W tym zakresie nie wziął pod uwagę twierdzeń skarżącej i posłużył się niemiarodajnym "obiektywnym miernikiem staranności", gdyż dostatecznie nie uwzględnił wpływu choroby męża skarżącej na jej codzienne funkcjonowanie, której to charakter mógł uniemożliwić jej podejmowanie działań w sprawie. Trafnie to wyeksponowała skarżąca w zażaleniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjąć należało, że skarżąca dostatecznie uprawdopodobniła, że niewniesienie skargi w terminie nastąpiło bez jej winy. Wniosek zaś wraz z dopełnieniem czynności złożony został w siedmiodniowym terminie od ustania przyczyny uchybienia terminu, a za taką chwilę Sąd pierwszej instancji uznał dzień 10 lutego 2023 r., tj. dzień pogrzebu męża skarżącej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 86 § 1 i art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.