III SA/Gl 530/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Adam Gołuch, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 24 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 24 maja 2023 r., nr [...] działający na mocy upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 15 września 2020r. 1. dz. [...] Prorektor ds. kształcenia i studentów (dalej: Rektor) utrzymał w mocy decyzję Prodziekana ds. Strategii i Promocji Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu [...] w K. (dalej: Prodziekan) z dnia 11 maja 2023 r., [..] w sprawie odmowy przyznania K. S. (dalej: Skarżący) zapomogi. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 93 ust. 1,4,5,6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 742; dalej: p.s.w.n.), § 5 ust. 2 pkt. 1-4 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr 46 Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 28 lutego 2023 r. w sprawie ustalenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w K.) i art. 104, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późń. zm.) Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący złożył wniosek o przyznanie zapomogi. Decyzją z 11 maja 2023 r. Prodziekan postanowił nie przyznać zapomogi. Powodem wydania decyzji odmownej był upływ okresu uprawniającego do pobierania świadczeń wraz z końcem semestru zimowego roku akademickiego 2021/2022. Od tej decyzji Skarżący wniósł odwołanie. Podniósł w nim, że jest osobą niepełnosprawną, ma Zespół [...]. Ojciec Skarżącego przestał płacić alimenty, a on sam ma problem ze znalezieniem pracy. Rektor po dokonaniu ponownej weryfikacji sprawy utrzymał w mocy decyzję Prodziekana o odmowie przyznania Skarżącemu zapomogi. W uzasadnieniu podtrzymał ustalenia co do okresu studiów Skarżącego, a mianowicie: 1. Uniwersytet [...], kierunek: historia 01.10.2017r. - 28.03.2022 r. 9 semestrów; 2. Uniwersytet [...] w ., kierunek: politologia, studia stacjonarne jednolite pierwszego stopnia od 01.10.2022 r. do nadal. Jednocześnie rok akademicki 2022/2023 to 2 semestry, razem 11 semestrów, po 9 semestrze tj. semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022 ma miejsce koniec okresu uprawniającego do pobierania świadczeń na studiach pierwszego stopnia. Semestr letni roku akademickiego 2022/2023 jest 11 semestrem studiów Skarżącego. Rektor wskazał, że do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, zgodnie z art. 93 ust. 6 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wymiar podstawowy okresu przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Skarżący złożył wniosek o zapomogę jako student studiów pierwszego stopnia, natomiast świadczenia na studiach pierwszego stopnia przysługują nie dłużej niż przez 9 semestrów. Wnosząc skargę Skarżący zaskarżył w całości decyzję Rektora. Wyrażając niezadowolenie z decyzji Rektora podniósł, że ma trudności ze znalezieniem pracy. W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora z 24 maja 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Prorektora z 11 maja 2023 r. nie przyznającą Skarżącemu zapomogi. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że nie zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy Rektor zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia w formie zapomogi. Materialną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy p.s.w.n. I tak, zgodnie z art. 86 ust. 1 przywołanej ustawy, student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Wymaga w tym miejscu podkreślenie, że regulacje w zakresie ograniczenia możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich zostały istotnie zmienione ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). W poprzednim, nieobowiązującym już brzmieniu, przepis art. 93 ust. 2 p.s.w.n. stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast obecne brzmienie tego przepisu stanowi, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Na skutek powołanej wyżej nowelizacji zmieniono również brzmienie przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, który - jak już wyżej wskazano - obecnie stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Podkreślić w tym miejscu należy, że jest to bardzo istotna zmiana dotycząca uprawnień studentów do pobierania przez nich świadczeń z tego względu, że powołana nowelizacja całkowicie zerwała z powiązaniem okresu prawa do świadczeń z okresem bycia faktycznym ich beneficjentem. W obecnym stanie prawnym świadczenia zostały ściśle powiązane jedynie z okresem studiów, nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał. Wyjaśnić należy, że wskazana ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". Dlatego w sytuacji braku definicji ustawowej pojęcie to należało niegdyś odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów i który był ich beneficjentem. Natomiast wskazana wyżej nowelizacja ewidentnie zmieniła ten stan rzeczy, ograniczyła bowiem okres, przez który przysługuje prawo do pobierania świadczeń do 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, w przypadku studiów drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów), a najistotniejszą zmianą było wyraźne powiązanie wprost wyłącznie samego okresu studiowania przez studenta z uprawnieniem do ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia. Tym samym obecnie okres przez jaki student faktycznie korzystał już ze świadczeń przestał mieć znaczenie dla ustalenia okresu uprawniającego do ich pobierania (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 31/23; wyrok WSA w Gdańsku z 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23; Wyrok WSA w Gdańsku z 15 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 110/23; wyrok WSA w Lublinie z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23). Z treści uzasadnienia do wskazanej wyżej ustawy zmieniającej wynika, że celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że – co wynika z art. 93 ust. 5 p.s.w.n. - łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Według art. 93 ust. 6 p.s.w.n. do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Na podstawie art. 86 ust. 2 p.s.w.n przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. W badanej sprawie rzeczą organu było zatem ustalenie, czy student ubiegający się o przyznanie zapomogi spełnia warunki, o których mowa w przywołanych przepisach w zakresie rozpoczętych semestrów nauki. Takie ustalenia zostały przez organy poczynione i nie są przedmiotem sporu. Skarżący składając wniosek o zapomogę, studiował już przez okres 11 miesięcy tj.: 1. na Uniwersytecie [...], kierunek: historia; 01.10.2017r. - 28.03.2022 r. tj. 9 semestrów; 2. na Uniwersytecie [...] w K., kierunek: politologia, studia stacjonarne jednolite pierwszego stopnia; od 01.10.2022 r. do nadal. Skoro zatem Skarżący - co nie było w sprawie kwestionowane - składając wniosek o przyznanie zapomogi w roku akademickim 2022/2023 posiadał już zaliczony 11-semestrowy "staż studiów", to brak było podstaw do przyznania Skarżącemu wnioskowanej zapomogi. W tym miejscu wymaga wyjąśnienia, że stosowanie przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie nie narusza zakaz retroakcji prawa. Wskazanej regulacji prawnej należy przypisać bowiem wymiar retrospektywny tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Jak wynika bowiem z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. (...) Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U.5/86, OTK 1986, poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986, poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, (w:) Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, s. 355). Mając to na uwadze należało stwierdzić, że - wbrew zarzutom podniesionym w skardze - organy uczelni obu instancji orzekając o odmowie przyznania Skarżącemu zapomogi nie naruszyły prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 p.s.w.n. Zdaniem Sądu organy prowadząc postępowanie w sprawie nie dopuściły się naruszeń reguł proceduralnych, w tym art. 6 k.p.a. i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Organ wydający zaskarżoną decyzję w niniejszej sprawie działał bowiem na podstawie prawa i w jego granicach. Należycie zebrał materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione ustalenia okazały się pełne i niewadliwe, ponieważ mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. W ocenie Sądu, dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie, poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne i szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, wyczerpująco wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu. Dlatego zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach obowiązany był skargę jako bezzasadną oddalić, o czym - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł w sentencji wyroku.