II GW 94/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Zielona Góra z dnia 25 lipca 2023 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Zielona Góra a Prezydentem Miasta Wrocławia w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Wrocławia jako organ właściwy do rozpoznania sprawy. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 25 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Zielona Góra, działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) i art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Wrocławia i wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Szpitala Matki Bożej Nieustającej Pomocy w W. z dnia [...] listopada 2022 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla S. Ł. (świadczeniobiorca). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Szpital Matki Bożej Nieustającej Pomocy w W. (Szpital) [...] listopada 2022 r. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w Gliwicach wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla świadczeniobiorcy wskazując, że ww. zamieszkuje w Gliwicach przy D. [...] oraz, że przebywał na Oddziale SOR w Wołominie 25 października 2022 r. Zawiadomieniem z 24 lutego 2023 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Gliwicach przekazał do załatwienia według właściwości ww. wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu podając, że świadczeniobiorca nie jest mieszkańcem Gliwic. Komisariat Policji Ili w Gliwicach nie ustalił miejsca pobytu strony, a zdarzenie medyczne miało miejsce w Wołominie. Rodzina świadczeniobiorcy poinformowała, że zamieszkuje on we Wrocławiu przy ul. W. [..]. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu uznał, że nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku Szpitala i wniosek ten zawiadomieniem z 5 czerwca 2023 r. przekazał Prezydentowi Miasta Zielona Górka. W zawiadomieniu podano, że świadczeniobiorca nie posiada aktualnego miejsca pobytu we Wrocławiu oraz że jego ostatnim stałym miejscem zameldowania jest Zielona Góra (Al. J. S. [...]). W ocenie wnoszącego o rozstrzygnięcie sporu, stanowisko Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie we Wrocławiu nie znajduje uzasadnienia ze względu na następujące okoliczności: świadczeniobiorca posiadał adres zameldowania na pobyt stały w Zielonej Górze przy Al. J. S. [...] w okresie od 06.02.2013 r. do 12.02.2013 r. Z dokonanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zielonej Górze weryfikacji w czerwcu 2023 r. w Centralnej Bazie Beneficjentów wynika, że miejscem korzystania przez świadczeniobiorcę ze świadczeń jest miasto Wrocław; z weryfikacji w Aplikacji Centralnej Rynku Pracy wynika, że ww. był objęty składką na ubezpieczenie zdrowotne przez Powiatowy Urząd Pracy w Gliwicach w okresie od 01.06.2021 r. do 30.06.2021 r. Z ustaleń dokonanych przez MOPS w Gliwicach wynika, że ww. zamieszkuje we Wrocławiu przy ul. W. [...]; widnieje w ewidencji podatników Urzędu Skarbowego Wrocław – F.; korzystał we Wrocławiu z prawa do świadczenia rodzinnego na dziecko w okresie od 01.11.2021 r. do 31.10.2022 r. W tym okresie doszło do zdarzenia medycznego w Wołominie i hospitalizacji w Szpitalu w Wołominie [...].10.2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu pismem z 6 lutego 2023 r. poinformował, że ww. przyznano prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od 19.08.2021 r. do 16.11.2021 r.; nie był znany pracownikowi socjalnemu i nie figurował jako osoba doświadczająca bezdomności. Wprawdzie z adnotacji pracownika socjalnego MOPS we Wrocławiu wynika, że 18 kwietnia 2023 r., podczas wizyty w miejscu wskazanym jako miejsce zamieszkiwania , tj. na ul. W. [...] we Wrocławiu, nie zastano nikogo w lokalu, jednak w trakcie rozmowy z sąsiadem uzyskano potwierdzenie, że świadczeniobiorca zamieszkuje pod tym adresem. Wnioskodawca podkreślił, że świadczeniobiorca nie korzystał ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zielonej Górze; nie jest znany pracownikom socjalnym, nie miał przyznanego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, nie figuruje jako osoba doświadczająca bezdomności. Na podstawie wskazanych powyżej ustaleń można przypuszczać, że zarówno miejscem zamieszkania, jak i centrum życiowym świadczeniobiorcy jest Miasto Wrocław. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Wrocławia wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Zielona Góra jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku Szpitala o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla świadczeniobiorcy, ze względu na ustalone w sprawie ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem administracyjnego sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (corpus), lecz także wewnętrzny (wolicjonalny animus). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Natomiast jeżeli nie ma możliwości ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dopuszczalne jest sięgnięcie do wynikającego z art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postepowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.). W rozpoznawanej sprawie, na podstawie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ wnioskujący o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość oraz stanowiska organu będącego stroną przeciwną, można stwierdzić, że ostatnie znane i wiarygodnie ustalone (aktualne także w dniu udzielenia świadczenia – 25 października 2022 r.) miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy (S. Ł.) znajdowało się we Wrocławiu (ul. W. [...]). Fakt ten został potwierdzony m.in. przez sąsiada świadczeniobiorcy, jak również znalazł odzwierciedlenie w danych ewidencyjnych Urzędu Skarbowego Wrocław – F. oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu, z którego danych wynika, że świadczeniobiorca pobierał świadczenie rodzicielskie na dziecko w okresie od 1 października 2021 r. do 31 października 2022 r. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia, że aktualne na dzień wszczęcia postępowania w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy znajdowało się w Gliwicach, Zielonej Górze lub Wołominie. Mając powyższe na uwadze, należało uznać, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Wrocławia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.