II OZ 649/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. [...] spółka komandytowa z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 493/23 odmawiające przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A. [...] spółka komandytowa z siedzibą w P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 31 marca 2023 r., nr WI-I.7840.1.33.2023.AR w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 493/23, po rozpoznaniu wniosku A. [...] spółka komandytowa z siedzibą w P. (Spółka), odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 31 marca 2023 r., nr WI-I.7840.1.33.2023.AR. Sąd I instancji podał, że zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 2 czerwca 2023 r., doręczonym w dniu 7 czerwca 2023 r., wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi, poprzez złożenie trzech egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem oraz złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (KRS), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tego zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Z uwagi na to, że pomimo upływu terminu Spółka nie usunęła braków formalnych skargi, WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 7 lipca 2023 r. odrzucił skargę. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie. Równolegle, pismem z dnia 20 lipca 2023 r. Spółka wniosła o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu Spółka podała, że 7 czerwca 2023 r. na adres jej pełnomocnika wpłynęło pismo datowane na dzień 2 czerwca 2023 r. zatytułowane "Doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę", wraz z odpisem odpowiedzi organu na skargę. Podkreślono, że było to jedyne pismo z Sądu, które wpłynęło na adres pełnomocnika skarżącej w ww. sprawie tego dnia. Podano, że również 7 czerwca 2023 r., zgodnie z ustaloną w kancelarii pełnomocnika Spółki praktyką, kierowniczka sekretariatu kancelarii przesłała za pośrednictwem poczty elektronicznej skan przedmiotowego pisma do współpracującej adwokat, zajmującej się przedmiotową sprawą, reprezentującą skarżącą w niniejszym postępowaniu na podstawie pełnomocnictwa substytucyjnego. Wskazano, że skan obejmował sześć stron - pierwsza karta stanowiła dokument doręczenia, kolejna była pusta, natomiast pozostałe cztery - odpowiedź organu na skargę (również pusta ostatnia strona). W ocenie Spółki ze sposobu wykonania skanu doręczonych z Sądu dokumentów (skan wszystkich stron, ciągiem, wraz z niezadrukowanymi stronami) jasno wynika, że skan ten obejmował wszystkie dokumenty, które tego dnia w niniejszej sprawie wpłynęły do kancelarii pełnomocnika skarżącej. W korespondencji z Sądu (w kopercie) nie znajdowały się natomiast kolejne dwa dokumenty, tj. wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi i pouczenie o możliwości skorzystania z trybu uproszczonego, które zgodnie z zarządzeniem z dnia 31 maja 2023 r. miały być doręczone pełnomocnikowi Spółki. Skarżąca podała, że podczas rozmowy z pracownikiem informacji sądowej WSA w Gdańsku w dniu 13 lipca 2023 r. ustalono, iż wezwanie do uzupełnienia braków formalnych miało zostać nadane przez Sąd wraz z pouczeniem o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym w tej samej kopercie co doręczenie odpisu skargi. Zatem w kopercie powinny były znaleźć się trzy dokumenty sporządzone przez Sąd. W kopercie znajdował się jednak jedynie jeden dokument sporządzony przez Sąd ("Doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę") wraz z odpisem odpowiedzi na skargę. W ocenie Spółki znajdujące się w aktach sprawy adnotacje o wysłaniu pisma lub adnotacje na potwierdzeniu doręczenia nie stanowią dowodu na to, że dany dokument został wysłany. W szczególności nie jest możliwe zweryfikowanie, czy zawartość przesyłki jest zgodna z opisem na dokumencie potwierdzenia doręczenia, dopóki się nie potwierdzi jej odbioru. W aktach sprawy nie wskazano również informacji, jakoby zarządzenia z dnia 31 maja 2023 r. zostały wykonane, jedyna adnotacji w tym zakresie odnosi się do pkt I, który odnosi się do sygnatury sprawy oraz jej uczestników (k. 1v, odręczna adnotacja). Skarżąca podała, że zgodnie z informacjami uzyskanymi od pracowników Sądu nie jest prowadzony rejestr korespondencji wychodzącej, a co za tym idzie - brak jest możliwości potwierdzenia, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pisma znalazło się w kopercie nadanej 2 czerwca 2023 r. i doręczonej na adres kancelarii w dniu 7 czerwca 2023 r. Podsumowując Spółka podniosła, że brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do faktu, iż nie ponosi ona odpowiedzialności za niedoręczenie jej pełnomocnikowi wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a co za tym idzie - również za uchybienie terminowi wyznaczonemu przez Sąd. Podkreślono, że skarżąca nie miała wpływu na fakt niedoręczenia przez Sąd wezwania i nie ponosi winy za wystąpienie tego rodzaju okoliczności. Ponadto, w dniu doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi pełnomocnik Spółki niezwłocznie podjął działania w celu ustalenia, kiedy przedmiotowe wezwanie miało być wedle wiedzy Sądu doręczone. Co więcej, skarżąca nie pozostawała w sprawie bierna, o czym świadczy wniosek o przeprowadzenie rozprawy z dnia 22 czerwca 2023 r. - a zatem nie było przeszkód, aby - gdyby otrzymała wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, braki te uzupełnić. Za oczywiste uznano, że gdyby Spółka otrzymała wezwanie do uzupełnienia braków skargi i ich świadomie nie uzupełniła - nie kierowałaby również wniosku o przeprowadzenie rozprawy. Sąd wojewódzki uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił, że Spółka jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), zaś w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w uchybieniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Pełnomocnik ma obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika. Sąd wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II OZ 513/23, oddalił zażalenie Spółki na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 7 lipca 2023 r. o odrzuceniu skargi. Zauważył, że zarówno w zażaleniu na ww. postanowienie, jak i we wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi skarżąca powołała się na tożsame okoliczności związane z uchybieniem terminu. Odnosząc się do zarzutów zażalenia, jakoby skarżąca nie otrzymała wezwania do usunięcia braków formalnych skargi, gdyż w korespondencji sądowej nadesłanej w dniu 7 czerwca 2023 r., której otrzymania Spółka nie zaprzecza, pisma takiego nie było, NSA w uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia 13 września 2023 r. zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się dokument potwierdzający fakt otrzymania przez pełnomocnika skarżącej tego zarządzenia. Jest nim zwrotne potwierdzenie odbioru, czyli dokument, z którym wiąże się domniemanie doręczenia przesyłki przez pocztę, i który stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. NSA zauważył, że wprawdzie w niniejszej sprawie zarówno wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, jak i inne pisma sądowe zostały wysłane w jednej kopercie, o czym świadczy adnotacja na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ("wezwanie braki formalne skargi - 7 dni; pouczenie o możliwości tryb upr., odpis odp. na skargę z 24.05.2023 r."), jednak praktykę taką NSA uznał za dopuszczalną. NSA zwrócił uwagę, że zgodnie z adnotacją na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, WSA w Gdańsku zaznaczył, że w kopercie znajduje się nie tylko odpis odpowiedzi na skargę oraz pouczenie o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, ale również wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Mając to na uwadze NSA ocenił, że twierdzenia skarżącej co do niedoręczenia jej pełnomocnikowi zarządzenia o wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi są bezzasadne. Sąd Wojewódzki stwierdził, że w ślad za NSA należy powtórzyć, że dowodem potwierdzającym zasadność stanowiska Spółki nie mogą być wydruki korespondencji prowadzonej między jej pełnomocnikiem, a pełnomocnikiem substytucyjnym w sprawie, chociażby z uwagi na fakt, że termin do usunięcia braków formalnych skargi upłynął z dniem 14 czerwca 2023 r., zaś pełnomocnictwo substytucyjne udzielone adw. M. P., której pełnomocnik skarżącej adw. A. M. przesłał odpis odpowiedzi na skargę, datowane jest dopiero na 17 lipca 2023 r., a więc dopiero na etapie postępowania zażaleniowego. Po drugie, usunięcie braków formalnych w zakresie przede wszystkim nadesłania odpisów skargi należało do pełnomocnika, który skargę podpisał, a więc do adw. A. M.. Po trzecie, wniosek adw. A. M. z dnia 19 czerwca 2023 r. o przeprowadzenie rozprawy był następstwem przesłanej przez WSA w Gdańsku informacji o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, co również świadczy o tym, że w korespondencji sądowej nadesłanej pełnomocnikowi skarżącej w dniu 7 czerwca 2023 r. nie znajdowały się jedynie dokumenty zatytułowane "Doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę" wraz z odpisem odpowiedzi na skargę, ale także inne pisma, doręczeniu którym skarżąca bezpodstawnie zaprzecza. Sąd I instancji podniósł, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, należało uznać, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Spółka, zarzucając naruszenie: 1) art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzywrócenie terminu pomimo uprawdopodobnienia przez stronę, iż do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezawinionych przez skarżącą jak i jej pełnomocnika; 2) art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie daleko idącego uprawdopodobnienia prawdziwości twierdzeń wskazywanych przez skarżącą za nie wystarczające dla uznania, iż strona nie ponosi winy za uchybienie terminowi, podczas gdy przedłożony materiał dowodowy dostatecznie dowodzi, iż wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi nie zostało doręczone stronie. Spółka wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: a) wydruku wiadomości e-mail z dnia 19 czerwca 2023 r. - fakty podlegające wykazaniu - przekazanie przez adw. M. P. prośby o sporządzenie wniosku o przeprowadzenie rozprawy aplikantce radcowskiej Z. K. w oderwaniu od korespondencji doręczonej w dniu 7 czerwca 2023 r. dopiero w dniu 19 czerwca 2023 r., b) kopii skargi na pracownika administracyjnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Panią D. W., której to podpis znajduje się pod wezwaniem oraz dokumentem doręczenia - fakty podlegające wykazaniu - złożenie skargi na pracownika, treść przedmiotowej skargi, zarzucane nieprawidłowości, podjęcie przez pełnomocnika działań w celu wyjaśnienie przedmiotowego zajścia, c) oświadczenia adw. M. P., która to w ramach obsługi prawnej Spółki zastępuje w czynnościach adw. A. M. będącego pełnomocnikiem głównym skarżącej - fakty podlegające wykazaniu - niepozyskanie od pracownika sekretariatu kancelarii informacji o otrzymaniu wezwania do uzupełnienia braków formalnych, pozyskanie informacji w przedmiocie doręczenia odpisu odpowiedzi na skargę, fakt niedoręczenia wezwania oraz zawiadomienia o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, podjęcie przez Prezesa Zarządu skarżącej decyzji o złożeniu wniosku o przeprowadzenie rozprawy niezależnie od działań Sądu, przebieg zdarzeń, które miały miejsce gdy adw. M. P. stawiła się w celu przejrzenia akt sprawy; 3) wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy; 4) zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei z treści art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika, że w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że strona, która nie dokonała czynności procesowej w terminie musi wykazać dołożenie należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniony z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi również wątpliwości, że uchybienia procesowe zawodowego pełnomocnika obciążają jego mocodawcę i powodują konieczność ponoszenia negatywnych konsekwencji, z którymi ww. ustawa wiąże niezachowanie terminu do dokonania czynności procesowych. Mając powyższe na względzie, a w szczególności obowiązek, jaki na stronę domagającą się przywrócenia terminu nakłada art. 87 § 2 p.p.s.a., za prawidłową należy uznać ocenę wniosku skarżącej, jakiej dokonał Sąd Wojewódzki. Spółka zarówno w złożonym wniosku, jak i zażaleniu, nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w niedochowaniu terminu. Zauważyć należy, że w pismach tych skarżąca konsekwentnie, jako okoliczność świadczącą, jej zdaniem, o braku winy w uchybieniu terminu, wskazuje, że przesłana do niej korespondencja nie zawierała wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Tymczasem okoliczność doręczenia pełnomocnikowi skarżącej wezwania została już prawomocnie przesądzona. Nie ma potrzeby ponownego przytaczania stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w postanowieniu z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt II OZ 513/23, oddalającym zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 7 lipca 2023 r., odrzucające skargę. Wypada jedynie zaakcentować, że Sąd ten uznał, że "twierdzenia skarżącej co do niedoręczenia pełnomocnikowi skarżącej zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi są bezzasadne". Ponadto, warunkiem stwierdzenia uchybienia terminu do dokonania określonej czynności, w tym przypadku uzupełnienia braków formalnych skargi, jest ustalenie, że termin procesowy rozpoczął bieg, do czego z kolei niezbędne jest doręczenie stronie stosownego wezwania. Ta sama okoliczność nie może natomiast być przedmiotem ponownej oceny przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych pisma. Z istoty instytucji przywrócenia terminu wynika wszak, że fakt uchybienia terminu nie jest przez stronę kwestionowany, a jedynie powołuje ona przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Strona nie może zatem tłumaczyć braku swojej winy w uchybieniu terminu tym, że nie doszło do skutecznego doręczenia jej wezwania i tym samym nie wiedziała o rozpoczęciu biegu tego terminu (zob. postanowienia NSA: z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OZ 788/18; z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OZ 936/19). Załączone do zażalenia dokumenty nie są w stanie zmienić zapatrywania na sprawę, mają one na celu, w gruncie rzeczy, polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji, opartym na postanowieniu NSA z dnia 13 września 2023 r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.