II GW 109/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku F. w N. z dnia 18 września 2023 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej a Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w przedmiocie wskazania organu właściwego w zakresie ekshumowania zwłok postanawia: odrzucić wniosek UZASADNIENIE I Wnioskiem z dnia 18 września 2023 r. F. w N. wystąpiła o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej a Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w przedmiocie wskazania organu właściwego w zakresie ekshumowania zwłok. We wniosku F. wskazała, że w dniu 7 czerwca 2023 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję administracyjną nr [...], w przedmiocie pozwolenia na przeprowadzenie archeologicznych badań wykopaliskowych. F. jest jedną ze stron tego postępowania. Jednakże zdaniem F. Wojewódzki Konserwator Zabytków wyszedł poza swoją właściwość. Ponieważ decyzja dotyczyła badań wykopaliskowych w miejscu pamięci narodowej, które zostało wpisane w roku 2016 do rejestru zabytków nieruchomych pod nr [...], a miejsce to jest również miejscem pochówku poległych, decyzja stanowi de facto zgodę na ekshumację szczątków poległych i ich przeniesienie. Wobec tego organem właściwym do wydania decyzji był Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. II W piśmie z dnia 6 listopada 2023 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w związku z powzięciem informacji o złożeniu przez F. ww. wniosku wniósł o jego oddalenie, gdyż w sprawie nie zaistniał ani pozytywny ani negatywny spór kompetencyjny. Wojewódzki Konserwator Zabytków uznając się za właściwym w sprawie wydał decyzję z wniosku o wydanie pozwolenia na prowadzenie badań archeologicznych. Odwołanie od tej decyzji złożone m.in. przez F. rozpatruje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, również uznający się za właściwy w sprawie. Z kolei S. w odpowiedzi na pismo F. z dnia 18 września 2023 r. wniosło o odrzucenie wniosku o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego, z uwagi na to, że spór taki nie zaistniał, gdyż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie uważa się za właściwy w sprawie, nie brał w sprawie udziału, a decyzja została wydana przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Podmioty uprawnione do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (sporu o właściwość) przez NSA określa na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego – art. 22 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej: kpa). Wśród podmiotów tych wskazano stronę, jako podmiot zainteresowany rozstrzygnięciem sporu. Przy czym przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy w postępowaniu jurysdykcyjnym. Spór ma miejsce zatem w takiej sytuacji prawnej, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia przez organ administracji publicznej określonej sprawy administracyjnej. W konsekwencji spór kompetencyjny może powstać wyłącznie na gruncie indywidualnej sprawy administracyjnej o stanie faktycznym przedstawionym w piśmie skierowanym do organu, która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej, a co za tym idzie jest już przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego lub nie stała się nim z tego powodu, że organ odmówił nadania postępowaniu dalszego biegu. Spór kompetencyjny nie może w ogóle powstać, jeżeli załatwiono już sprawę w sposób określony w art. 104 kpa czyli – co do zasady – wydano decyzję administracyjną rozstrzygającą ją co do istoty. Wówczas wyznaczanie organu jest bezprzedmiotowe, a kwestię kompetencji można badać wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonej w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt (por. postanowienia NSA z dnia: 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OW 66/12, LEX nr 1333874; 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OW 10/07, ONSAiWSA 2008/2/30). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. F. w N. zakwestionowała wydaną przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w dniu 7 czerwca 2023 r. nr [...] decyzję w przedmiocie pozwolenia na przeprowadzenie archeologicznych badań wykopaliskowych, wnosząc od tej decyzji odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Zatem jeżeli jeden z organów pozostających zdaniem Strony w negatywnym sporze kompetencyjnym rozpoznał sprawę merytorycznie i wydał rozstrzygnięcie, to spór kompetencyjny nie mógł w ogóle powstać. Bez znaczenia są przy tym przyczyny, dla których jeden z organów przystąpił do rozpoznania sprawy. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może wskazać organu właściwego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdy sprawa ta została już rozstrzygnięta. Wbrew stanowisku wnioskodawcy, w przedmiotowej sprawie nie wystąpił więc żaden spór kompetencyjny, bowiem pomiędzy Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków a Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej nie występowały rozbieżności stanowisk co do zakresu posiadanych kompetencji w zakresie rozpoznania sprawy w przedmiocie prowadzenia archeologicznych badań wykopaliskowych. (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OW 11/22; dostępne w CBOSA) Z tego względu uznać należy, że wniosek dotyczący sprawy rozstrzygniętej już decyzją administracyjną nie dotyczy sporu kompetencyjnego w rozumieniu art. 4 ppsa i – jako niedopuszczalny – podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 ppsa. orzekł jak w sentencji.