II SA/Gl 779/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 21 marca 2022 r. nr SKO.IV/424/192/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE W dniu 20.12.2021 r. M.S. (dalej: "skarżąca"), reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – J.S. Wójt Gminy W. (w skrócie: "organ I instancji") decyzją z dnia 3 lutego 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej w skrócie: "u.ś.r.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j.: Dz. U.2022r. poz. 2000, w skrócie: "k.p.a."), odmówił skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, bowiem ma ona przyznane prawo do świadczenia emerytalnego i świadczenie to pobiera. Zaznaczył, że skarżąca spełnia wszystkie pozostałe pozytywne przesłanki do otrzymania prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej nie zgodził się z powyższą decyzją i domagał się jej uchylenia oraz przyznania wnioskowanego świadczenia, jak również zarzucił brak uwzględnienia w rozstrzygnięciu treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., który obowiązuje od dnia 1 stycznia 2016 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej: "organ II instancji" lub "Kolegium") decyzją z dnia 21 marca 2022 r., nr SKO.IV.424/192/2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 3 lutego 2022 r. W uzasadnieniu zacytowało treść obowiązujących przepisów, w tym materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, którą stanowi art. 17 u.ś.r. Zauważyło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1270, dalej w skrócie "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia emerytalno-rentowego, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyroku z dnia 19.04.2021 r. sygn. akt I OSK 2800/20, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury swój wybór może zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 FUS. Ustawa ta nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku, a zawieszenie prawa do emerytury zgodnie z art.. 134 ust, 1 pkt 1 FUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty ( art. 134 ust. 2 pkt 2 FUS). Emerytura jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia." (cytat). Zdaniem Kolegium, NSA w swoim wyroku w sposób jednoznaczny uznał, że negatywna przesłanka do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zostaje zlikwidowana od momentu prawnego zawieszenia emerytury. Zatem osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zdaniem Kolegium, mając na uwadze powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero skuteczne zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r w postaci posiadania prawa do emerytury. Skoro NSA stwierdził, że "istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia" - a zawieszenie prawa do emerytury/renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to dopiero od tego momentu uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na względzie art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie, z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, to w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury, renty ustalenie prawa następuje od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego. Co prawda w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje się do zawieszenia dotychczas otrzymywanego świadczenia emerytalnego, jednak nie można go uznać za wystarczające. O ile jednak skarżąca dokona wyboru i będzie chciała mieć przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, winna zwrócić się do ZUS z wnioskiem o zawieszenie wypłaty emerytury. Podkreślić należy, że dopiero wydanie decyzji przez ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury spowoduje eliminację negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze z dnia 21 kwietnia 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę otrzymania wnioskowanego świadczenia. Wobec tych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną było to, czy osobie mającej ustalone prawo do emerytury może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z powyższego przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. W cytowanym przepisie ustawodawca jednoznacznie wykluczył z przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury. Uwzględniając jednak aktualną i utrwaloną praktykę orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, że każdy ma prawo dokonać wyboru świadczenia, z którego chce skorzystać. W takim przypadku rezygnację z prawa do emerytury w postaci zawieszenia jej wypłaty należy uznać za wyłączenie stosowania ograniczenia zawartego w przywołanym powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, przy czym przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Przepisy u.e.r.f.u.s. stosuje się także, z mocy art. 7 ust. 4 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2019 r. poz. 303), do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zdaniem Sądu, należy uznać, że osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku emerytury, wybór taki można zrealizować - co wskazano wyżej - przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty tych świadczeń, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., którą należy wiązać nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20). Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku. W ocenie Sądu, skarżąca została prawidłowo poinformowana o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, co spowoduje eliminację negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Tymczasem, mimo prawidłowego pouczenia i wyczerpującej informacji o konieczności zawieszenia emerytury, skarżąca złożyła oświadczenie, że dopiero z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje się do zawieszenia dotychczas otrzymywanego świadczenia emerytalnego (por. oświadczenie doręczone do organu I instancji w dniu 2 lutego 2022 r., k. 4 akt administracyjnych teczka I). Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W konsekwencji dokonania prawidłowej wykładni przepisów prawa skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.