III SA/Kr 1193/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 maja 2023 r. sygn. akt SKO.NP/4115/148/2023 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę UZASADNIENIE Decyzją z dnia 15 maja 2023 r. znak: SKO.NP/4115/148/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Dębno z dnia 22 marca 2023 r. znak: GOPS-5211-5-23 w przedmiocie odmowy przyznania K. B. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką S. B. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dębnie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (ur. w 1935 r.), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Brzesku z dnia 12 listopada 2009 r. nr [...] zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 października 2009 r. Przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej są zgodnie z treścią ww. orzeczenia oznaczone symbolem 10-N - choroby neurologiczne, 07-S choroby układu oddechowego i krążenia oraz 05-R - choroby zawiązane z dysfunkcję narządu ruchu. Organ I instancji wskazał, że bezspornym jest, że matka skarżącej jest osobą, która wymaga opieki i opiekę tę ma zapewnioną w sposób nie budzący zastrzeżeń. Jednakże organ stwierdził, że nie ma prawnych narzędzi, aby bez zmiany przepisów, przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Pomimo, że Trybunał Konstytucyjny uznał przepis 17 ust. 1b u.ś.r. (uzależniający przyznanie świadczenia od wieku powstania niepełnosprawności) za niekonstytucyjny, to nie do organu I instancji należy zmiana istniejącego przepisu prawa, lecz do ustawodawcy. Nadto organ dodał, że praktyka, aby przyznawać świadczenie pielęgnacyjne na etapie postępowania przed organem I instancji jest nietolerowana przez Urzędy Wojewódzkie sprawujące kontrolę bezpośrednio nad wydatkowaniem dotacji. Nadto okolicznością przemawiającą zdaniem organu pomocowego za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia, jest również fakt, że skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego, jak wynika z informacji podanej przez skarżącą, z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje. Dodatkowo organ nadmienił, że matka skarżącej posiada oprócz skarżącej jeszcze cztery córki, tj. D. lat 64, która sama ma problemy zdrowotne, A., która pracuje zawodowo w zakładzie pracy chronionej i zamieszkuje w S., J., która również pracuje zawodowo i zamieszkuje w K., B., która zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych. Jak podała skarżąca, nie są one w stanie zaopiekować się mamą całodobowo. Podsumowując organ I instancji stwierdził, że nie kwestionując niepełnosprawności matki skarżącej oraz rezygnacji skarżącej z podejmowania zatrudnienia, w obecnym stanie prawnym jest zobligowany odmówić przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji RP, tj. przepisu art. 32 ust. 1 polegającą na tym, że organ I instancji różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności pomimo, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, został uznany za niezgodny z przepisami art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegające na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności u osoby potrzebującej opieki, oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 15 maja 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Na wstępie Kolegium przytoczyło przepisy mające zastosowanie w sprawie i stwierdziło, że organ pomocowy nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RR. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty w całości mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Kolegium stwierdziło, że argumenty prawne podniesione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji są zupełnie chybione, ponieważ skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wyjaśniło, że Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Jeżeli zatem przepis prawa (niezależnie czy rangi ustawowej, czy aktu pod ustawowego), zostanie przez TK uznany za niekonstytucyjny, a tym samym trwale wyeliminowany z systemu prawa, to nie będzie mógł być stosowany przez organy administracyjne oraz sądy w trakcie rozstrzygania sprawy. Zatem w obecnej sytuacji prawnej, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. K 38/13. Organ podkreślił, że wyżej zaprezentowane stanowisko, odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. po wejściu w życie wyroku sygn. K 38/13, jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych. Reasumując, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni wskazanych powyżej przepisów, Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji zasługuje na utrzymanie w mocy, bowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Organ odwoławczy podkreślił, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Organ podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Organ wyjaśnił, że przeprowadzone postępowanie pozwoliło na ustalenie, że skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna, co zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. wiąże się z koniecznością niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz rezygnacji z zatrudnienia. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy jest znajdująca w aktach sprawy decyzja z dnia 18 października 2018 r. znak: GOPS-523-53-1-18, zmieniająca decyzję z dnia 1 października 2014 r. ustalającą skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką, w ten sposób, że przyznaje się zasiłek dla opiekuna bezterminowo. Następnie wskazano, że świadczenia pielęgnacyjne przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego, nie rozstrzyga więc o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki w rozumieniu przepisów u.ś.r. Systemowo bowiem, świadczenia rodzinne (tu: świadczenie pielęgnacyjne) zostały przewidziane dla tych osób, które z racji stanu zdrowia podopiecznego albo są zmuszone w ogóle nie podejmować zatrudnienia, albo zrezygnować z niego. Ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenia wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowego, w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Organ zwrócił uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się, że takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu, dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Tego typu pomoc zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.. W tym miejscu organ zwrócił uwagę, że w zaświadczeniu lekarskim z dnia 13 lutego 2023 r. wydanym przez specjalistę medycyny rodzinnej stwierdzono "pacjentka z licznymi chorobami przewlekłymi, postępującymi, nie rokuje wyleczenia i stan się stopniowo pogarsza. Niezdolna do samodzielnego życia, leżąca, z demencją. Wymaga pomocy przy każdej czynności (ubieranie, toaleta, karminie). Pozostaje pod stałą opieką skarżącej. Od 3 miesięcy znaczne pogorszenie stanu zdrowia". Odnosząc się do przywołanego wyżej zaświadczenia lekarskiego, organ odwoławczy stwierdził, że wynikające z zebranego, obszernego materiału dowodowego treści, nie wskazują na pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej, tym bardziej, że daty ich sporządzenia obrazują stan zdrowia pacjentki w okresie późniejszym od opisanego wyżej. Argumentując powyższe wskazano, że w ramach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 marca 2023 r. pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim, większość czasu w ciągu dnia spędza w łóżku w pozycji siedzącej lub leżącej. Wymaga pomocy i opieki w każdej czynności związanej z codziennym funkcjonowaniem. Z uzyskanych podczas wywiadu informacji wynika, że opieka polega na przygotowaniu i podawaniu wszystkich posiłków, robieniu zakupów, ustalaniu wizyt lekarskich, realizowaniu recept, wykonywaniu czynności higienicznych (zmianie pampersów, smarowaniu maściami, kąpieli), pomocy w ubieraniu się. Nadto składając oświadczenie z tej samej daty, skarżąca oprócz wymienionych w ww. wywiadzie czynnościach opiekuńczych sprawowanych względem matki, wymieniła dodatkowo wyjścia na spacery. Jednocześnie w ramach tego oświadczenia, skarżąca wskazała rozkład czynności opiekuńczych wykonywanych wobec podopiecznej w ciągu doby. Skarżąca przedłożyła także kartę oceny świadczeniobiorcy według skali Barthel z dnia 14 marca 2023 r. W ramach przeprowadzonego badania niepełnosprawna uzyskała 40 pkt na 100 pkt możliwych. Z zapisów w niej zawartych wynika, że badana panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 10 pkt, czasami występują przypadkowe zdarzenia fizjologiczne - 5 pkt, potrzebuje pomocy w krojeniu i smarowaniu - 5 pkt, potrzebuje większej pomocy fizycznej przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, przy korzystaniu z toalety potrzebuje pomocy ale może coś zrobić sama - 5 pkt, przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich badana jest niezależna na wózku, wliczając zakręty powyżej 50 metrów - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę czynności bez pomocy - 5 pkt. Skarżąca wskazała, że codziennie wykonuje czynności higieniczne, smaruje kremami, masuje, oklepuje, przygotowuje ubrania, ubiera, wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne, mierzy poziom cukru, sprząta, pierze, prasuje, układa do snu, kilka razy dziennie - wymienia pielucho-majtki, cztery razy dziennie - podaje leki, pięć razy dziennie - przygotowuje i podaje posiłki, przy ładnej pogodzie - wychodzi na spacer, według potrzeby - mierzy ciśnienie, załatwia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe, czyta książki. Nadto stwierdziła, że matka jest osobą leżącą. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki, wbrew jej opinii mają charakter typowych czynności codziennych przez co nie wymagają nieprzerwanej obecności osoby opiekuna. Organ zwrócił także uwagę, że dodatkowym aspektem w sprawie jest udział w opiece nad niepełnosprawną matką obok skarżącej, jej rodzeństwa, tj. czterech sióstr. Organ wskazał, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego, prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Ponadto w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych, stosownie do indywidualnych możliwości. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że nie dostrzegło obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo skarżącej. Zdaniem Kolegium nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba, będąc prawnie zobowiązaną, nie poczuwa się do swoich obowiązków, obowiązki te za nią przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie), a ona zostaje z nich zwolniona. Stosunek alimentacyjny polega bowiem na tym, że jeden podmiot ma prawo domagać się dostarczania środków utrzymania, natomiast drugi z podmiotów obowiązany jest to żądanie zaspokoić. Na marginesie organ zaznaczył, że skarżąca powinna rozważyć możliwość zwrócenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez skarżącą, umożliwiając jej podjęcie zatrudnienia. Mając na uwadze powyższe Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja organu I instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, pomimo jej niepełnosprawności, nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie pracy. W ocenie organu zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Końcowo odnosząc się do stwierdzenia organu I instancji, że skarżąca jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna, wyjaśniono iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy, nie można rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy, ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania skarżącej dochodzonego świadczenia była okoliczność pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna, co w sprawie niniejszej jak wykazano wyżej nie zachodzi. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą oraz że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być wykonywane przez inne osoby wspólnie ze skarżącą; 4. naruszenie art. 10 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art 12 § 1 k.p.a. poprzez faktycznie uniemożliwienie stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonych w aktach. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że posiadanie rodzeństwa, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, jako negatywna przesłanka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego - w ocenie skarżącej jest nieprawidłowe. Skarżąca podniosła, że katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 u.ś.r. Ani w tej regulacji, ani w innych przepisach u.ś.r., nie uzależniono pozytywnego rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od uprzedniego ustalenia, czy pozostali zstępni, spokrewnieni tak jak skarżąca w pierwszym stopniu, są w stanie sprawować opiekę - osobistą lub finansową - nad niepełnosprawną matką. Stąd też nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że skarżąca ma trójkę rodzeństwa, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. W sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego, zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełnić, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że starała się pogodzić konieczność opieki nad matką z pracą zawodową, jednakże okazało się to niemożliwe. Tym samym musiała zrezygnować z podjętego zatrudnienia z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki. Zarzuciła, że organ nie wykazał, aby nie sprawowała opieki nad matką. Zdaniem skarżącej, wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 ustawy. Matka skarżącej przez większość czasu jest osobą leżącą, nie może zostać sama w domu, nie porusza się samodzielnie, byłaby uwieziona w domu, gdyby nie pomoc córki, albowiem nie może samodzielnie opuszczać mieszkania. Nie wykonuje samodzielnie czynności higienicznych, nie może przygotować sobie sama posiłków, potrzebuje pomocy w ubieraniu, prowadzeniu do toalety, czynnościach higienicznych, a także w zakresie czynności wykonywanych poza domem, tj. zakupach, realizacji recept, wyjazdach do lekarzy, załatwianiu spraw urzędowych potrzebuje pomocy, opieki lub wyręczeniu przez córkę. Nie można więc uznać, że czynności wykonywane przy matce są zwykłymi czynnościami dnia codziennego lub czynnościami wykonywanymi przy starszych rodzicach. Skarżąca podkreśliła, że zakres czynności wykonywanych przy matce uniemożliwia jej podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W świetle powyższej argumentacji, skarżąca uważa, że zarzuty sformułowane w skardze są w pełni uzasadnione. W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Brzesku z dnia 12 listopada 2009 r., zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 października 2009 r. Przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej są zgodnie z treścią ww. orzeczenia oznaczone symbolem 10-N - choroby neurologiczne, 07-S choroby układu oddechowego i krążenia oraz 05-R - choroby zawiązane z dysfunkcję narządu ruchu. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim, większość czasu w ciągu dnia spędza w łóżku w pozycji siedzącej lub leżącej. Skarżąca przedłożyła także kartę oceny świadczeniobiorcy według skali Barthel z dnia 14 marca 2023 r. W ramach przeprowadzonego badania, niepełnosprawna uzyskała 40 pkt na 100 pkt możliwych. Z zapisów w niej zawartych wynika, że badana panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 10 pkt, czasami występują przypadkowe zdarzenia fizjologiczne - 5 pkt, potrzebuje pomocy w krojeniu i smarowaniu - 5 pkt, potrzebuje większej pomocy fizycznej przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, przy korzystaniu z toalety potrzebuje pomocy, ale może coś zrobić sama - 5 pkt, przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich badana jest niezależna na wózku, wliczając zakręty powyżej 50 metrów - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę czynności bez pomocy - 5 pkt. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką, skarżąca codziennie wykonuje czynności polegające na przygotowaniu i podawaniu wszystkich posiłków, robieniu zakupów, ustalaniu wizyt lekarskich, realizowaniu recept, wykonywaniu czynności higienicznych (zmianie pampersów, smarowaniu maściami, kąpieli), pomocy w ubieraniu się. Skarżąca ponadto podała, że codziennie smaruje kremami, masuje, oklepuje, przygotowuje ubrania, wykonuje z matką ćwiczenia fizyczne, mierzy poziom cukru, sprząta, pierze, prasuje, układa do snu, cztery razy dziennie - podaje leki, przy ładnej pogodzie - wychodzi na spacer, według potrzeby - mierzy ciśnienie, załatwia sprawy urzędowe, czyta książki. Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Sąd wskazuje natomiast, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22 i III SA/Kr 1104/22 czy z dnia 14 marca 2023 r., sygn. III SA/Kr 1670/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżąca ma rodzeństwo, i skarżąca reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazała, aby rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, w części je obciążającej, poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22, z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1104/22, opubl. w CBOSA). Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem, jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo miałoby płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. III SA/Kr 375/23, z dnia 24 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 669/22 i z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 918/22, opubl. w CBOSA) Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącej opieki nad matką oraz przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.