I OSK 2299/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 215/21 w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z 18 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę B.B. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (Kolegium) z [...] grudnia 2020 r., w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu : naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 17 ust.5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) - dalej u.ś.r. - przez uznanie, że przepis ten stanowi podstawę do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego bez podstawy prawnej. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) - przez błędne ustalenie co do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez Skarżącą, a zwłaszcza czy Skarżąca działała ze świadomością bezprawnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 185 § 1 i art. 188 oraz 203 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Na wstępie przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organy obu instancji uznały za świadczenie nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne wypłacone Skarżącej od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r., przyznane decyzją Prezydenta Miasta P. (Prezydent) z 21 maja 2013 r., oraz nakazały zwrot kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 7 385 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Jako podstawą prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 17, art. 20 ust. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz ust. 6, ust. 7, ust- 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020., poz. 111, ze zm., dalej : "u.ś.r."). Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organów stanowiło ustalenie, że w trakcie okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do emerytury i prawo takie uzyskała decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2017 r. Skarżąca nie powiadomiła organów ani o fakcie złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury ani o wydaniu decyzji o jej przyznaniu, pomimo stosownego pouczenia w decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy oraz ich ocenę prawną i oddalił skargę. W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i zarzuty naruszenia prawa materialnego, co obliguje Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów wskazanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W zarzutach objętych punktem 2 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca kwestionuje ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślając, że nie miała wiedzy o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Zarzut ten jest niezasadny. Świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało Skarżącej decyzją z 21 maja 2013 r. W treści decyzji, która doręczona została Skarżącej 27 maja 2013 r. wskazane zostało wprost, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoba je pobierająca jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W pouczeniu wskazano również, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę na ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. W pouczeniu wskazano, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi. Wyjaśniono również, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoba je pobierająca jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Oznacza to, że Skarżąca została pouczona o okolicznościach uniemożliwiających pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w dokumencie, którego egzemplarz został jej doręczony i pozostawał w jej dyspozycji. Pouczenie dotyczyło przyznanego Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W pouczeniu wskazano również na konieczność informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz wyjaśniono, że konsekwencją pobrania nienależnego świadczenia jest obowiązek jego zwrotu. Zatem wywody skargi kasacyjnej dotyczące wypełnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez pracownika socjalnego jak również argumentacja dotycząca niespełnienie warunków prawidłowego pouczenia o ile zawarte jest ono w treści formularza, który został jedynie przedstawiony stronie do wglądu przez organ i nie został jej przekazany nie mogą znaleźć zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła również argumentację dotyczącą naruszenia przez organy art. 9 k.p.a., którego upatrywała w zaniechaniu prawidłowego - w jej ocenie - pouczenia o prawnym znaczeniu określonych faktów. Wobec treści pouczenia zawartego w decyzji z [...] maja 2013 r. zarzut ten uznać należy za niezasadny. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że ani organy ani Sąd pierwszej instancji nie wskazywali by Skarżąca zataiła okoliczności istotne dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w dacie wydawania decyzji z [...] maja 2013 r. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów, zaakceptowaną przez Sąd pierwszej instancji było ustalenie, że decyzją z [...] listopada 2017 r. przyznano Skarżącej emeryturę od dnia 1 listopada 2017 r. to jest od miesiąca w którym zgłoszono wniosek. W uzasadnieniu decyzji tej wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiesza emeryturę z FUS z uwagi na zbieg prawa do więcej niż jednego świadczenia, gdyż może być wypłacone tylko jedno świadczenie – wyższe lub wybrane prze Skarżącą. W związku z powyższym ZUS ustalił, że jako świadczenie korzystniejsze wypłacana będzie renta rodzinna wraz z okresową emeryturą kapitałową. Drugą decyzją z [...] listopada 2017 r. ZUS ustalił Skarżącej wysokość emerytury kapitałowej. W kolejnej decyzji z tej samej daty ZUS wyjaśnił, że po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej z 2 listopada 2017 r. wypłaca wraz z rentą rodziną okresową emeryturę kapitałową od dnia 1 listopada 2017 r. Podstawą do takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że emerytura z FUS jest świadczeniem niższym niż przysługująca renta rodzinna. Z treści powyższych decyzji wynika, że Skarżącej od 1 listopada 2017 r. miała ustalone prawo do emerytury, przy czym z uwagi na fakt, że renta rodzinna wypłacona w zbiegu z emeryturą kapitałową stanowiła świadczenie wyższe, Skarżącej wypłacano to świadczenie. Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2013 r. Prezydent wskazał, że pobieranie Skarżącą renty rodzinnej nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ renta rodzinna nie została przyznana w sytuacji zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Sytuacja ta zmieniła się z chwilą wydania decyzji z [...] listopada 2017 r. – Skarżącej ustalono prawo do emerytury i jednocześnie uznano, że wypłacana będzie renta rodzinna w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Skarżąca pomimo treści pouczenia zawartego w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2013 r. nie poinformowała organu o przyznaniu jej emerytury i wypłacie renty rodzinnej wraz z emeryturą kapitałową. Skarżąca zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. uzasadniała również błędnym ustaleniem, co do pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Odnoszą się do tego zarzutu Sąd kasacyjny wyjaśnia, że jak wynika z akt sprawy, wypłata świadczenia pielęgnacyjnego została wstrzymana Skarżącej od stycznia 2019 r. (postanowienie Prezydenta z 21 lutego 2019 r.). Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że ani na etapie postępowania administracyjnego ani na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji Skarżąca nie kwestionowała, że w okresie od stycznia 2018 r. do maja 2018 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało jej wypłacone. Odnosząc się do argumentów Skarżącej dotyczących zaniechania ustalenia, czy była jej wypłacana renta rodzinna w zbiegu z innym świadczeniem Sąd kasacyjny wskazuje, że okoliczność ta wynika wprost z przywołanych wyżej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 listopada 2017 r. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem 1 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne. Sąd kasacyjny wskazuje, że w końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji, że oddalając skargę utrzymał w mocy decyzje organów samorządowych obu instancji naruszających art. 107 § 3 k.p.a. Zarzut ten jest oczywiście niezasadny, decyzje organów obu instancji zawierają elementy wskazane w przywołanym przez Skarżącą przepisie. Organy w uzasadnieniu decyzji wskazały podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, którą było ujawnienie przysługiwania Skarżącej prawa do emerytury oraz wyjaśniły z jakich przyczyn uznały, że Skarżąca pouczona została o tym, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone osobie mającej ustalone prawo do emerytury jest świadczeniem nienależnie pobranym przywołując stosowne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżąca wskazywała, że w przypadku orzeczenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest uprzednie ustalenie, czy w rzeczywistości doszło do wypłaty świadczenia. Skarżąca podkreślała również, że dla możliwości uznania, że świadczenie zostało nienależnie pobrane konieczne jest ustalenie stanu świadomości strony. Sposób sformułowania uzasadnienia wskazuje, że Skarżąca podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Tak uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywiście niezasadny. Nie jest bowiem możliwe kwestionowanie ustaleń faktycznych poprzez podnoszenie zarzutu naruszenia prawa materialnego. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie ustalenia okoliczności dotyczących pouczenia Skarżącej, a zatem jej wiedzy co do sytuacji, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje oraz konieczności poinformowania o nich organu, uznane zostały za niezasadne. W petitum skargi kasacyjnej Skarżąca wskazywała, że naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegało na uznaniu, że przepis ten stanowi podstawę do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego bez podstawy prawnej. Odnosząc się do tego argumentu wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wyjaśnił również, że jedną z okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie jest posiadanie prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Stanowisko to Sąd kasacyjny w pełni podziela. Wyjaśnia również, że Skarżąca nie przedstawiła w skardze kasacyjnej żadnych argumentów przemawiających za przedstawioną przez nią w petitum skargi kasacyjnej tezą. Skarżąca nie wyjaśniła dlaczego uważa, że przywołane przez nią przepisy nie mogą stanowić podstawy do zwrotu świadczenia wypłaconego – jak wyjaśnił Sąd pierwszej instancji – pomimo zaistnienia okoliczniści powodujących ustalenie prawa do nich. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.