II SA/Gd 385/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2022 r., nr SKO Gd/6214/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej L. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 19 lipca 2021 r. L. L. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżący") wystąpiła do Wójta Gminy Szemud (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. K. Decyzją z 19 października 2021 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. K. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wójt wskazał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 19 stycznia 2015 r., którym legitymuje się E. K., wynika, że jej niepełnosprawność istnieje od 63. roku życia. Organ pierwszej instancji podniósł, że wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do u.ś.r. kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże nie oznacza to usunięcia ustalonego kryterium z u.ś.r. W związku z tym Wójt uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka mówiąca o dacie powstania niepełnosprawności warunkująca możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji wskazał następnie, że Wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że ostatnie jej zatrudnienie miało miejsce w okresie od 1 sierpnia 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. Strona oświadczyła również, że niepodejmowanie przez nią pracy ma realny związek z niepełnosprawnością E. K., ponieważ opieka nad schorowaną matką jest jedynym powodem, dla którego Wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zawodowej. Wójt zwrócił uwagę, że z załączonego do wniosku świadectwa pracy wynika, że stosunek pracy ustał "za porozumieniem stron". Organ pierwszej instancji uznał tym samym, że nie została spełniona również przesłanka rezygnacji z zatrudnienia warunkująca możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oceniając czynności opiekuńcze wykonywane przez Stronę (związane z higieną osobistą, ubieranie osoby niepełnosprawnej, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, mierzenie ciśnienia oraz cukru, sprzątanie, prasowanie, wizyty lekarskie, oklepywanie, masaż, czytanie książek oraz pism urzędniczych, robienie zakupów, ćwiczenia mowy oraz pomoc w czynnościach układania niepełnosprawnej matki do snu) Wójt uznał, że nie wychodzą one poza zakres czynności, które zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązują dzieci do wzajemnego szacunku i wspierania się. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 28 marca 2022 r. utrzymało ją w mocy. Kolegium nie zgodziło się z Wójtem w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy wskazał następnie, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku strony wnioskującej o jego przyznanie zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej, albo też nie podejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Zaznaczono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im, czy to na rezygnację z zatrudnienia, czy też na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium przyznało, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być zatem opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Zdaniem organu odwoławczego art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, że ustalony zakres sprawowanej przez Stronę opieki wobec niepełnosprawnej matki nie można uznać za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiającą jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie można mówić o wymaganym ww. przepisem fakcie rezygnacji Wnioskodawczyni z zatrudnienia z uwagi na konieczność podjęcia stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od 26 listopada 2014 r. matką. W tym zakresie Kolegium wskazało, że zgodnie z oświadczeniem Strony i przedłożonymi świadectwami pracy L.L. była czynna zawodowo od 1998 r. Pierwsza umowa została rozwiązana we wrześniu 2002 r. Kolejne zatrudnienie Strony miało miejsce w okresie od czerwca 2009 r. do czerwca 2012 r., zaś ostatnie od 1 sierpnia 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. A zatem, już po przyznaniu matce (od 2014 r.) znacznego stopnia niepełnosprawności Strona była aktywna zawodowo, natomiast rozwiązanie umowy o pracę w czerwcu 2012 r. nie można traktować jako rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Odwołując się do wywiadu środowiskowego z 13 października 2021 r. organ odwoławczy stwierdził, że ustalony zakres sprawowanej przez Stronę opieki nad matką nie wyklucza możliwości jakiejkolwiek aktywności zawodowej Wnioskodawczyni. Zdaniem Kolegium czynności wskazane i wykonywane przez Stronę stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej wspólnie mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad E. K. Do czynności dnia codziennego związanych z tym gospodarstwem organ odwoławczy zaliczył np. sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, czynności ogrodnicze. W ocenie Kolegium czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Czynności te są wykonywane przez wszystkich i w każdym gospodarstwie domowym, również w którym członkowie wspólnie zamieszkujący pracują, bądź zajmują się uczącymi się lub starszymi członkami rodziny. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona, mieszkając z matką oraz własną rodziną, także dla wszystkich domowników musi robić zakupy, sprzątać, prać, prasować czy gotować posiłki. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby niepełnosprawnej matki. Kolegium przyznało, że Strona wykonuje również czynności związane ze sprawowaną opieką, tj. pomoc przy higienie, ubieranie i rozbieranie, podawanie posiłków, leków, masaże, ćwiczenia, rzadziej wizyty u lekarzy, jednak tego zakresu sprawowanej opieki nie sposób uznać za zajmujący Stronie cały dzień, a tym samym uniemożliwiający jej podjęcie zatrudnienia. Wskazano, że na przełomie 2018/2019 r. Strona była zatrudniona na pełen etat, mieszkając wtedy wraz z matką, a rodzina strony oddzielnie. Zdaniem organu odwoławczego czynności wskazane przez Stronę nie są wykonywane w rozmiarze nie zajmującym nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części, czynności te wykonywane są w określonych, stałych porach: rano, wieczór, czas obiadu. Kolegium zwróciło również uwagę, że E. K. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, chociaż przy pomocy balkonika, wychodzi też na spacery. Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że przy ustalonym stanie zdrowia matki Strony nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji i obsługi Strony przez całą dobę lub jej znaczną część uniemożliwiając jej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź innej pracy zarobkowej. Wskazano, że przy sprawnej organizacji opieki nad matką, korzystając także z pomocy swojej rodziny, Strona jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia opieki. Tym samym w sprawie nie zachodzi wymagany przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W skardze na decyzję organu odwoławczego L. L., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowisko organu odwoławczego, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W odpowiedzi na skargę Kolegium, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 28 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Szemud z 19 października 2021 r. odmawiającą Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. K. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych. Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana m.in. w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organ odwoławczy przyjął natomiast, że ustalonego zakresu sprawowanej przez Skarżącą opieki wobec niepełnosprawnej matki nie można uznać za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiająca jej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy. Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez Skarżącą opieką. W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez matkę Skarżącej orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 19 stycznia 2015 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdyni. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia E. K. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. W ust. 2 § 29 ww. rozporządzenia wskazano jednocześnie, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 12 września 2021 r.) wynika, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, dwójką dzieci i niepełnosprawną matką E. K. (ur. w 1940 r.). W kwietniu 2019 r. rodzina Skarżącej przeprowadziła się do domu w B. z wynajmowanego w Gdańsku mieszkania. Do B. przeprowadziła się również matka Skarżącej, która do tej pory mieszkała w G. (w mieszkaniu na III piętrze). W domu w B. zaadaptowano dla niepełnosprawnej matki Skarżącej pokój, w którym korzysta ona ze specjalistycznego łóżka rehabilitacyjnego. Posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności E. K. choruje na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, które ograniczają ją ruchowo. Z powodu choroby nowotworowej matka Skarżącej nie ma jednej nerki, w wyniku czego nastąpiła niewydolność drugiej nerki (w sytuacjach pogorszenia pracy nerki konieczne jest tzw. pieluchowanie). E. K. jest po operacji zaćmy oczu, zmaga się z dną moczanową, nadciśnieniem, zaburzeniami pracy serca i niedosłuchem. W styczniu 2021 r. matka Skarżącej złamała nogę, która do tej pory się nie zrosła (jest krótsza od drugiej nogi o około 6 cm). E. K. porusza się przy pomocy balkonika (przy pomocy i asekuracji innej osoby), ale wyłącznie w potrzebach fizjologicznych. Z uwagi na wiek, zaniki pamięci i początki demencji starczej matka Skarżącej, zgodnie z zaleceniami lekarza psychiatry, pod którego opieką pozostaje, przyjmuje leki (ze względu na stany zaburzenia prawidłowego postrzegania rzeczywistości). Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny ocenił, że E. K. jest bardzo dobrze "zaopiekowana" przez córkę, która zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad matką. W ocenie pracownika socjalnego wsparcie innych osób wobec E. K. jest zasadne (k. 6 akt sprawy). W piśmie z 20 września 2021 r. (k. 13 akt sprawy), stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu pierwszej instancji, L. L. podała, że opiekę nad matką sprawuje całodobowo i długoterminowo, gdyż matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Skarżąca podała, że do wykonywanych wobec matki czynności opiekuńczych należą m.in.: pomoc przy czynnościach higienicznych, wymiana pieluchomajtek, okresowo smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, w razie konieczności przewracanie na inny bok, działanie przeciw odleżynom, masowanie, oklepywanie, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru we krwi, przygotowywanie i podawanie lekarstw (3 razy dziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (4-5 razy dziennie), wykonywanie ćwiczeń rozwijających mowę, w razie potrzeby czuwanie podczas snu. Skarżąca wskazała na kłopoty z pamięcią matki ze względu na pojawiającą się demencję starczą. Zakres opisanych w tym piśmie czynności pokrywa się ze wskazanymi przez Skarżącą w oświadczeniu z 19 lipca 2021 r. (k. 38 akt sprawy). Z kolei w oświadczeniu złożonym 26 września 2021 r. Skarżąca podała, że pierwszą pracę podjęła 1 października 1998 r., lecz była zmuszona ją zakończyć 16 września 2022 r. z uwagi na konieczność opieki nad chorującym na serce synem. Kolejną pracę Skarżąca podjęła 10 czerwca 2009 r., lecz ponownie musiała ją zakończyć (30 czerwca 2012 r.) ze względu na stan zdrowia syna. W dniu 1 sierpnia 2018 r. Skarżąca podjęła kolejną pracę, lecz musiała ją zakończyć 31 stycznia 2019 r. z uwagi na konieczność opieki nad matką (k. 7 akt sprawy). Okoliczności te znajdują potwierdzenie w znajdujących się w aktach sprawy kserokopiach świadectw pracy, z których wynika, że każda z umów o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron (k. 8-10). W uzasadnieniu decyzji z 19 października 2021 r. organ pierwszej instancji przyjął, że skoro stosunek pracy Skarżącej ustał w wyniku porozumienia stron, to oznacza to, iż Skarżąca nie złożyła pracodawcy oświadczenia, że rezygnuje z pracy, lecz stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia obu stron (pracodawcy oraz Skarżącej). Zdaniem Sądu takie stanowisko jest zbyt daleko idące, wniosku takiego nie można wywieść ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu zawarty w świadectwach pracy zapis, że umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron nie świadczy automatycznie o tym, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez Skarżącą nie wynikało z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym E. K., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organy, zgodnie z którym Skarżąca, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zdaniem Sądu Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki i która zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Skarżącą wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]