I GZ 316/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P., P. P. – B. s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 15/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P., P. P. – B. s.c. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE I Objętym zażaleniem postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. odmówił P. A., P. P. B. s.c. w Sz. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. z 19 października 2011 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że wspólnicy spółki B. wystąpili z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w nim, że prowadzona działalność gospodarcza obejmuje sprzedaż samochodów. Obecnie spółka nie przynosi dochodów, gdyż Urząd Celny dokonał blokady rachunków bankowych zaś banki wypowiedziały kredyty obrotowe i kredyt hipoteczny. Wszystkie nieruchomości, jakie skarżący posiadają są obciążone hipotekami na rzecz banków, co w związku z sytuacją na rynku nieruchomości ma wpływ na bezskuteczność prób ich sprzedaży. Wskazano, że spółka posiada środki trwałe o wartości 672.000 zł, wypracowany ostatnio roczny zysk wyniósł ok. 10.000 zł, posiadane w bankach zadłużenie wynosiło łącznie ok. 240.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wspólnicy wskazali, że mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 17 i 4 lat. Posiadają trzy mieszkania, w tym jedno w Sz. o pow. 130 m2, dwa w Ś. o pow. 40 m2 i 43 m2 oraz działkę w R. o pow. 5000 m2 (obciążoną kredytem hipotecznym). Wspólnicy oświadczyli, że w utrzymaniu pomagają im rodzice. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że przedstawione przez stronę dokumenty i oświadczenia nie dawały podstaw do uwzględnienia wniosku, albowiem na ich podstawie nie można było ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wspólników skarżącej spółki. Sąd wskazał, iż skarżący wobec niewystarczającego materiału dowodowego do ustalenia ich zdolności do poniesienia kosztów sądowych wezwani zostali dwukrotnie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w zakresie sytuacji przedsiębiorstwa jak i jego wspólników. Pierwsze z wezwań wykonane zostało częściowo zaś termin do wykonania drugiego wezwania upłynął bezskutecznie. Sąd I instancji opierając się na złożonych dokumentach i oświadczeniach stwierdził, że nie można było ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wspólników spółki cywilnej jak i samej spółki. Podane informacje o sytuacji spółki i wspólników, Sąd ocenił jako zbyt ogólnikowe i nie do końca jasne. Zdaniem Sądu, spółka nie uprawdopodobniła, że wspólnicy nie uzyskują aktualnie dochodów ze swojej działalności, ani z posiadanego majątku. Nie przedłożono bowiem ani dokumentacji księgowej firmy, ani aktualnych deklaracji podatkowych, nie wyjaśniono, w jaki sposób wykorzystywane są nieruchomości w Ś., Sz. i R., nie wykazano także, aby działalność gospodarcza została zawieszona czy była w trakcie likwidacji. Ogólnikowe stwierdzenia, iż wspólnicy nie uzyskują dochodów z powodu blokady rachunków bankowych i utrzymują się z pomocy rodziców, bez poparcia tych twierdzeń określonymi dokumentami, należało traktować zdaniem Sądu jako równoważne z brakiem wyjawienia źródeł pozyskiwania środków pieniężnych zaś przekazane informacje nie stanowią wystarczającej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony. Sąd I instancji zauważył ponadto, że majątek trwały Spółki – według oświadczenia – ma wartość 672.000 zł, zaś wpis w niniejszej sprawie wynosi 1.028 zł (we wszystkich sprawach Spółki zawisłych w sądzie o sygn. akt od I SA/Sz 8/12 do I SA/Sz 17/12 łącznie wpis wynosi 6.818 zł), zatem przyznanie prawa pomocy w tej sytuacji byłoby sprzeczne z zasadami słuszności. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). II P. A., P. P. B. s.c. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz wskazując, że organy podatkowe zablokowały rachunki bankowe spółki cywilnej, uniemożliwiając tym samym dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i pozbawiając skarżących dochodów. Nieruchomości należące do A. i P. P. obciążone są hipotekami na rzecz banków, zaś dotychczasowe próby zdobycia dokumentacji finansowo-księgowej w zakresie wymaganych przez Sąd w Sz. okazały się bezskuteczne. Podano także nową okoliczność w sprawie, to jest fakt, że komornik podjął działania zmierzające do egzekucji zobowiązań A. i P. P. z wymienionych wyżej nieruchomości. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje uzasadnionych podstaw. Przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Bezsprzecznym wobec treści powołanego przepisu jest, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności wskazujących, że jej sytuacja materialna jest na tyle niekorzystna, iż obiektywnie uniemożliwia jej poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca, składając wniosek o prawo pomocy, powinien przedstawić i udokumentować swoją sytuację materialną i finansową w sposób pozwalający Sądowi rozpoznającemu taki wniosek na pełną i rzetelną ocenę występowania w stosunku do strony przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 lub 2 p.p.s.a. Sąd, wzywając skarżącą do przedłożenia szczegółowo opisanych w zarządzeniu z dnia 22 czerwca 2012 r. dokumentów źródłowych, miał na celu zgromadzenie materiału, który pozwoli na ocenę jej sytuacji materialnej. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że na podstawie złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń nie można ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wspólników skarżącej spółki. Wnioskodawcy byli dwukrotnie wezwani (przez referendarza sądowego pismem z 16 marca 2012 r. oraz przez Sąd pismem z 22 czerwca 2012 r.) m.in. do przedłożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji przedsiębiorstwa, a także wspólników, wychodząc z założenia, że nie tylko sytuacja finansowa spółki, ale także wspólników ma znaczenie dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wezwanie referendarza sądowego zostało wykonane jedynie częściowo (złożono wykaz środków trwałych na dzień 31 grudnia 2011 r., oświadczenie, że składniki majątkowe, tj. apartamenty w Ś. stanowią okresowe źródło przychodu na podstawie sezonowego, krótkotrwałego najmu, zaświadczenie banku o obciążeniu rachunku bankowego A. P., P. P. B. s.c. tytułem egzekucyjnym wystawionym przez Izbę Celną w Sz. oraz wyciąg z tego rachunku za okres od 1 stycznia do 15 marca 2012 r.), natomiast wezwanie Sądu pierwszej instancji pozostało bez odpowiedzi. Spółka uniemożliwiła tym samym dokonanie realnej oceny wystąpienia w stosunku do niej przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, uchylając się od przedstawienia dokładnych danych co do swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwił dokonanie realnej oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu oświadczenia o działaniach komornika zmierzających do egzekucji zobowiązań wspólników skarżącej spółki z należących do nich nieruchomości, wskazać należy na ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym nie można podnosić w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być spełniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 183/10, z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 464/10 oraz z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 62/12). Na marginesie jedynie zauważyć należy, iż okoliczność ta poza wskazaniem w treści zażalenia na jej wystąpienie nie została poparta żadnymi dowodami lub wykazana odpowiednimi dokumentami. Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.