II SA/Rz 907/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 9 marca 2023 r. nr SKO.4111/93/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"/"organ II instancji") z 9 marca 2023 r. nr SKO.4111/93/2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu. Wnioskiem z 22 listopada 2022 r. W.P. (dalej: "Wnioskodawczyni"/"Skarżąca") zwróciła się do Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz"/"organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Decyzją z 10 stycznia 2023 r. nr MOPS.524.3.2023, Burmistrz odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność matki powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. Zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Niezależnie od powyższego, w sprawie brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Ustalono bowiem, że matka zamieszkuje sama, a na miejscu pomaga jej syn A., który mieszka w bliskim sąsiedztwie. W domu matki Skarżącej przebywa również drugi syn – J., który jednak większość czasu pracuje zagranicą. Skarżąca we wniosku wskazała, że sprawuje opiekę nad matką przez pięć dni w tygodniu i czynności opiekuńcze wykonuje między godziną 7 a 21. W ocenie organu tego rodzaju stwierdzenie nie polega na prawdzie, ponieważ Skarżąca ma męża i dzieci, a zatem nie jest w stanie codziennie przebywać u matki we wskazanych godzinach. Ponadto sam zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie wyklucza podjęcia przez Skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. W odwołaniu Skarżąca podniosła, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca zakwestionowała przyjęcie, że nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką. Kolegium odwołania nie uwzględniło. Wskazało, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, wobec czego zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. W realiach opisywanej sprawy nie została jednak spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wskazało, że matka Skarżącej jest osobą relatywnie samodzielną i czynności opiekuńcze sprawowane przez Skarżącą zajmują znacznie mniej czasu, niż wskazuje to sama Skarżąca. Polegają one głownie na przygotowaniu posiłków, które matka spożywa samodzielnie, podawaniu leków, ubieraniu się i pomocy w czynnościach higienicznych. Oznacza to, że Skarżąca obiektywnie może podjąć zatrudnienie, bowiem czynności opiekuńcze mogłaby wykonywać po pracy. Tym bardziej, że pomoc niepełnosprawnej matce świadczy również jej dwóch synów. W skardze Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezasadne przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką, nie wypełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 17 listopada 2022 r. Skarżąca działająca przez pełnomocnika adwokata, zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie o niepełnosprawności matki oraz oświadczenie obejmujące wykaz czynności związanych ze sprawowaną opieką. Burmistrz, zawiadamiając 24 listopada 2022 r. o wszczęciu postępowania, wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zaś 2 grudnia 2022 r. wezwał pełnomocnika o uzupełnienie wniosku. Z akt wynika, że 8 grudnia 2022 r., w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, przeprowadzony został wywiad środowiskowy, natomiast Wnioskodawczyni kilka dni późnej złożyła w Ośrodku oświadczenie o zakresie opieki. W dniu 22 grudnia 2022 r. do organu I instancji wpłynęło również oświadczenie Skarżącej, będące odpowiedzią na wezwanie o uzupełnienie wniosku. Przy tym materiale dowodowym Burmistrz zawiadomił pełnomocnika w trybie art. 10 § 1 K.p.a., po czym decyzją z 10 stycznia 2023 r. odmówił Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium, po rozpoznaniu odwołania pełnomocnika Skarżącej, decyzją z dnia 9 marca 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. II. W rozpoznawanej sprawie Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Zatem powołana przez Burmistrza okoliczność (data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki), nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. III. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że jedną z przesłanek, którą musi spełniać osoba sprawująca opiekę jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Jednocześnie przywołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie każda rezygnacja (niepodejmowanie) zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie podkreśla się z kolei, że rozmiary opieki sprawowanej nad podopiecznym muszą być na tyle duże, aby opiekun nie miał możliwości podjęcia pracy. Opieka musi wypełniać czas, jaki opiekun mógłby poświęcić na aktywność zawodową. Nie oznacza to, że nie można korzystać z pomocy osób trzecich, jednakże kiedy ta pomoc osoby trzeciej jest równoważna, albo chociaż zbliżona do pomocy świadczonej przez opiekuna, to nie można stwierdzić, że opiekun sprawuje taką opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W przepisie tym jest bowiem mowa o opiece stałej lub długotrwałej. Stała opieka to taka, która jest sprawowana ustawicznie w celu zachowania dobrostanu podopiecznego. Ta stałość przestaje istnieć, kiedy pojawia się drugi opiekun, przejmujący obowiązki opiekuńcze (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. II SA/Po 565/23). III. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że ze względu na niepełnosprawność matki, wymaga ona opieki innej osoby. Zasadnie organy jednak przyjęły, że sprawowana przez Wnioskodawczynię opieka nad matką nie ma charakteru stałej, świadczonej codziennie i w takim zakresie czasowym, który wykluczałby zatrudnienie. Jest poza sporem, że Skarżąca ma swoją rodzinę i zamieszkuje w innej miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania matki ok. 10 km (fakt powszechnie znany – odległość z Dynowa do Kosztowej). Nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy i nie jest objęta ubezpieczeniem w KRUS. Wg oświadczenia, Wnioskodawczyni przebywa u matki 5 dni w tygodniu w różnych godzinach: albo przedpołudniowych, albo popołudniowych. Z ustaleń organów wynika natomiast, że w sąsiedztwie osoby wymagając opieki mieszka brat Skarżącej z rodziną (trzy domy obok domu matki), który pracuje na zmiany i pomaga matce. W tym stanie faktycznym na aprobatę zasługują końcowe wnioski organów obu instancji, że Skarżąca sprawuje wprawdzie opiekę nad matką, jednakże zakres tej opieki nie stoi na przeszkodzie w podjęciu jakiegokolwiek zatrudnienia. Opieka sprawowana przez 5 dni w tygodniu, w godzinach przedpołudniowych, albo po południu, polegająca na przygotowywaniu posiłków, pomocy w czynnościach higienicznych, podawania leków, czy zapewnienia opieki lekarskiej, nie ma także charakteru stałego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zatem brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, która – co wymaga podkreślenia – mimo stwierdzonego stopnia niepełnosprawności, nie jest osobą leżącą i przez część dnia sama dba o własne potrzeby. Reasumując Sąd stwierdza, że organy obu instancji w zakresie ustalania stanu faktycznego nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik spraw (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i nie naruszyły prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Dlatego skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.