III SA/Wr 991/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska - Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 13 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 26 października 2022 r. nr 0201-IEE1.711.258.2022.2.MŚ w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi S. P. (dalej: zobowiązany, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) z 26 października 2022 r. nr 0201-1E El.711.258.2022.2.MŚ utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z 7 września 2022 r., nr 0220-SEE.711.2355.2022.RK o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie w celu wyegzekwowania opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwocie 53.806,50 zł. Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony 16 maja 2018 r. przez Wójta Gminy Świdnica (dalej: wierzyciel). Z kolei należność objęta tytułem wykonawczym została ustalona decyzją wierzyciela z 16 stycznia 2018 r. nr [...], utrzymaną następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO) decyzją z 5 marca 2018 r., nr SKO 4141/10/2018. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Świdnicy został doręczony zobowiązanemu 15 czerwca 2018 r. (zawiadomienie o zajęciu z 12 czerwca 2018 r. nr [...]). W związku ze skargą do sądu administracyjnego SKO postanowieniem z 7 czerwca 2018 r. nr SKO 4141/10/2018 wstrzymało wykonanie ww. własnej decyzji z 5 marca 2018 r., nr SKO 4141/10/2018. Postanowienie to zostało doręczone zobowiązanemu 20 czerwca 2018 r. Pismem z 20 czerwca 2018 r. zobowiązany wniósł zarzuty obejmujące nieistnienie dochodzonego obowiązku, brak wymagalności obowiązku oraz niedopuszczalność egzekucji. NUS postanowieniem z 9 października 2018 r. uznał te zarzuty za nieuzasadnione, powołując się w tym zakresie na wiążące stanowisko wierzyciela (postanowieniem z 21 sierpnia 2018 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela z 9 lipca 2018 r. nr ZP0.3162.1.4.2018, którym uznano zarzuty za bezzasadne). NUS postanowieniem z 8 października 2018 r., nr 0220- SEE.711.7813.2018.BA.3.MS.82046.2018 zawiesił postępowanie egzekucyjne, w części dotyczącej należności głównej, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego [...], natomiast w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne nie uległo zawieszeniu. DIAS postanowieniem z 10 grudnia 2018 r. nr 0201-IEE1.711.374.2018.2.MS uchylił to rozstrzygnięcie i orzekł o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w całości w związku z wstrzymaniem wykonania decyzji ustalającej obowiązek przez SKO. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA) wyrokiem z 2 października 2021 r., sygn. akt II SA/Wr 462/18 oddalił skargę zobowiązanego na decyzję ustalającą dochodzony obowiązek. Orzeczenie stało się prawomocne 23 listopada 2021 r. w związku z oddaleniem skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Pismem z 27 kwietnia 2022 r. wierzyciel przekazał informację o uregulowaniu zadłużenia (zapłata nastąpiła 26 kwietnia 2022 r.). Zawiadomieniem z 19 maja 2022 r. organ egzekucyjny zajął przysługującą zobowiązanemu nadpłatę w związku z dochodzeniem kwoty kosztów egzekucyjnych wynikających z tytułu wykonawczego nr [...]. Zobowiązany zakwestionował powyższą czynność w piśmie z 30 maja 2022 r. wnosząc jednocześnie o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zarzucił przedwczesność i bezpodstawność postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 7 września 2022 r. NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że pomimo zapłaty należności wierzycielowi do uregulowania pozostają nadal koszty egzekucyjne, które są wymagalne. Z dniem uprawomocnienia się wyroku WSA z 2 października 2018 r. wstrzymanie wykonania decyzji utraciło moc (odpadła przesłanka do zawieszenia postępowania egzekucyjnego). Jak wynika z akt, o podjęciu zawieszonego postpowania egzekucyjnego NUS orzekł postanowieniem z 7 czerwca 2022 r. nr 0220-SEE.711.1893.2022.RK. Z kolei postanowieniem z 19 października 2022 r. 0220-SEE.711.3457.2022.RK orzekł o zasadności skargi na czynność egzekucyjną. Postanowieniem z 26 października 2022 r. nr 0201-IEE1.711.258.2022.2.MŚ DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne może być kontynuowane, gdyż nadal istnieją należności, które mogą być dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]. Po dokonanej zapłacie zaległości wierzycielowi do uregulowania pozostały bowiem jeszcze koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tego tytułu wykonawczego, które są wymagalne. W skardze do WSA zobowiązany zarzucił naruszenie: 1. art. 7 k.p.a. przez błędne ustalenie, że postanowienie SKO z 7 czerwca 2018 r. o wstrzymaniu wykonania ostatecznej własnej decyzji z 5 marca 2018 r. weszło do obrotu prawnego w dniu 20 czerwca 2018 r., gdy faktycznie postanowienie to było wiążące dla wszystkich od daty wydania, co oznacza, że wszczęcie egzekucji 15 czerwca 2018 r. było bezprawne; 2. art.18 i 59 § 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i błędne przyjęcie, że wszczęcie egzekucji było celowe i bezpodstawne obciążenie kosztami postępowania. Te argumenty – zdaniem zobowiązanego - uzasadniają zgłoszone żądanie uchylenia obu zaskarżonych rozstrzygnięć i umorzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego rozstrzygnięcia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem, stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazana ustawa weszła w życie 30 lipca 2020 r. Zważywszy, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed wskazaną datą, to w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a." w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.). Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego 16 maja 2018 r. Z kolei należność objęta tytułem wykonawczym została ustalona decyzją wierzyciela z 16 stycznia 2018 r. nr [...], utrzymaną następnie w mocy przez SKO decyzją z 5 marca 2018 r., nr SKO 4141/10/2018. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez NUS w stosunku do zobowiązanego. Skarżący argumentował, że postanowienie SKO z 7 czerwca 2018 r. o wstrzymaniu wykonania ostatecznej własnej decyzji z 5 marca 2018 r. było wiążące dla wszystkich od daty wydania (a nie od daty doręczenia w dniu 20 czerwca 2018 r.), co oznacza, że wszczęcie egzekucji w przedmiotowej sprawie w dniu 15 czerwca 2018 r. było bezprawne (tytuł wykonawczy został wystawiony przedwcześnie). Sąd dokonując oceny takiego zapatrywania wskazuje, że postępowanie egzekucyjne oparte jest na zasadzie niezbędności wynikającej z art. 7 § 3 u.p.e.a. Stosowanie środka egzekucyjnego jest bowiem niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne prowadzi się tylko wtedy, gdy istnieje egzekwowany obowiązek. Korelatem powyższej zasady jest procesowa instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. (w stanie prawnym obowiązującym w sprawie, tj. w brzmieniu do 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. dotyczy zatem trzech różnych sytuacji. Po pierwsze, dotyczy okoliczności, gdy obowiązek nie jest wymagalny, co oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Po drugie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek został umorzony lub wygasł z innego powodu, co oznacza, że obowiązek powstał i nie został wykonany, ale z innych powodów przestał istnieć przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na przykład dojdzie do wygaśnięcia obowiązku z innego powodu, jeżeli została uchylona decyzja, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy. Po trzecie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek nie istniał, tj. nie powstał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (wyroki NSA z: 6 lipca 2010 r., II FSK 360/09; 15 września 2010 r., II FSK 701/09; wyrok WSA w Łodzi z 20 lipca 2022 r., I SA/Łd 429/22). Ponadto jak stanowi art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Przy czym Sąd zauważa, że jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego w art. 59 § 2 u.p.e.a. uznania jest stwierdzenie, że w dacie wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, brak jest możliwości uzyskania danych kwot - tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności - w dającej się widzieć przyszłości. Zgodnie z kolei z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Katalog przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego zawarty jest w art. 59 u.p.e.a. i ma charakter obligatoryjny. W sytuacji, gdy zaistnieje jakakolwiek z przestawionych tam przesłanek postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu bez względu na to, czy przesłanki te zostaną stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów. Organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie żadnego wyboru. Postępowanie egzekucyjne nie może być kontynuowane. Dalej wypada dostrzec, analizując przywołane podstawy umorzenia postępowania, że mogą one mieć charakter pierwotny, tzn. istniały jeszcze przed wszczęciem postępowania, tzn. istniały jeszcze przed wszczęciem postepowania, ale je przeoczono lub nie były znane. W tej sytuacji postępowanie w ogóle nie powinno być wszczęte. Natomiast, gdy przyczyny umorzenia powstają dopiero w toku postępowania, mają charakter wtórny (zob. L. Klat-Wertelecka, Umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w: red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 275). Wśród przesłanek wymienionych w art. 59 u.p.e.a. (w brzmieniu sprzed nowelizacji), które przesądzają o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego jest min. brak wymagalności obowiązku. Właśnie tą okoliczność przywołał skarżący jako uzasadnienie swojego żądania umorzenia postępowania. Sformułował on zatem zarzut pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego związany ze wstrzymaniem wykonania obowiązku postanowieniem SKO z 7 czerwca 2018 r. Zarzut taki jest oczywiście nietrafiony. Rację mają orzekające w sprawie organy, że skutek prawny ww. postanowienia SKO należy powiązać dopiero z datą wejścia do obrotu prawnego a nie z datą jego wydania. Jak wynika z akt administracyjnych ww. postanowienie zostało doręczone zobowiązanemu 20 czerwca 2018 r. a wierzycielowi 21 czerwca 2018 r. Tymczasem odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Świdnicy został doręczony zobowiązanemu 15 czerwca 2018 r. Oznacza to, ze w momencie wszczęcia postepowanie egzekucyjne wobec skarżącego nie było bezprzedmiotowe. Z kolei następcze wstrzymanie wykonania decyzji SKO z 5 marca 2018 r. rzutowało na konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego o czym orzekł ostatecznie DIAS postanowieniem z 10 grudnia 2018 r. Także oceniając stan sprawy na datę złożenia skargi Sąd nie dopatrzył się innych podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego (w tym o charakterze następczym). Dlatego w ocenie Sądu, w sprawie nie wystąpiły przesłanki – zarówno pierwotne jak i następcze - uzasadniające umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i poprzedzające je postanowienie NUS wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Postanowienia te zawierają ponadto wszystkie niezbędne elementy wymienione w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., w tym prawidłowo zawarte uzasadnienie faktyczne i prawne. W konsekwencji w niniejszej sprawie zarzuty skargi okazały się niezasadne, a więc brak było podstaw do umorzenia ww. postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego, przy czym argumentacja organu znajduje oparcie w aktach sprawy i nie sposób zarzucić jej dowolności. Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.