II SA/Sz 843/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 31 października 2022 r. B. W. (dalej skarżąca) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad byłym mężem B. S.. Decyzją z dnia 11 stycznia 2023 r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad byłym mężem B. S.. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca, B. W., wnosząc o jej zmianę i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium Odwoławcze, organ II instancji) orzekło o utrzymaniu decyzji organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka istnienia obowiązku alimentacyjnego, z wyłączeniem kolejności obowiązku alimentacyjnego, mając na względzie treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2015r,poz 114 tj. z zm. dalej u.ś.r), bowiem nie można zaliczyć skarżącej do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, gdyż nie jest ona małżonką osoby wymagającej opieki. Pismem z dnia 4 września 2023 r. wnioskodawczyni wystąpiła ze skargą na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie prawa do obrony i opieszałość rozpatrzenia sprawy, bowiem organ II instancji zdaniem skarżącej nie odniósł się w sposób prawidłowy do uzasadnienia decyzji organu I instancji i wskazał na inne okoliczności na podstawie, których należało odmówić złożonemu przez nią wnioskowi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zdaniem skarżącej pozbawia ją to prawa do obrony oraz możliwości ustosunkowania się do decyzji organu II instancji. W dalszej kolejności skarżąca zarzuca decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt. a u. ś. r. , z uwagi na fakt, że uznano ją za osobę niezobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Niniejsza sprawa na podstawie wniosku organu administracji, któremu nie sprzeciwiła się skarżąca, została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j. z dnia 2023.08.17), dalej p.p.s.a, w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjny sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt. 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 617 § 1 i 2, art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 t.j. z dnia 2020.08.10). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt. 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji uznały, iż wnioskodawczyni nie spełnia wymogów ustawowych warunkujących przyznania przedmiotowego świadczenia. Jak słusznie zauważył organ II instancji, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28 listopada 2001 r. B. S. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Ww. nie posiada dzieci, jego rodzice nie żyją. B. W. sprawuje faktyczną opiekę nad swoim byłym mężem osobiście. W myśl art.17 ust.5 pkt.2 lit. a u.ś.r. świadczenie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r. sygn. I OSK 2623/12). Skarżąca w uzasadnieniu skargi potwierdza w skardze fakt, cyt. ‘’ że pomimo dłuższego czasu od rozwodu, nie poczyniliśmy kroków aby zawrzeć inny związek ‘’, przytaczając na dowód sygn. akt SO XRC [...] orzeczenia rozwodowego Sądu Okręgowego w S.. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Organ nie może zatem według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej, w zakresie faktycznego stanu zdrowia ojca skarżącej, który przez wiele lat leczy się i jest osobą schorowaną (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 625/23). Analiza art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Obowiązek alimentacyjny małżonka nie wynika z pokrewieństwa czy powinowactwa, jest związany immanentnie z węzłem małżeńskim i związanymi, z tym obowiązkami wzajemnego wsparcia, troski i pieczy małżonków. Wszak z chwilą zawarcia związku małżeńskiego to w pierwszej kolejności na małżonkach (a nie na rodzicach czy rodzeństwie) spoczywa obowiązek wzajemnej pieczy, wsparcia. To małżonek w pierwszej kolejności - a nie krewni - zobowiązani są do świadczenia pomocy i do opieki nad współmałżonkiem. Z istoty małżeństwa wynika taka właśnie hierarchia relacji rodzinnych. To z kolei oznacza, że jeżeli małżonek osoby niepełnosprawnej dla właściwego sprawowania pieczy musi zrezygnować z kontynuowania czy podjęcia pracy zarobkowej, to on w pierwszej kolejności uprawniony jest do skorzystania ze wsparcia, jeżeli Państwo przewiduje jakąkolwiek jego formę osobom sprawującym pieczę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 2167/18). Analiza art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami k.r.i.o. w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 251/14). Zgodnie z treścią art. 128 k.r.i.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast zgodnie z treścią art. 130 wskazanej ustawy obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wskazać należy, że obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni. (art. 60 § 3 k.r.i.o.). Na marginesie należy wskazać, że z dniem 1 stycznia 2024 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), przewidująca świadczenie wspierające, którego celem jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Wspomniane świadczenie przysługiwać ma osobom w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającym decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), zwanej dalej "decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia", w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Mając na uwadze powyższe rozważania przyjąć należy, iż wnioskodawczyni nie można zaliczyć do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Od rozwodu skarżącej i B. S. minęło ponad 5 lat. Co za tym idzie w świetle art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w sprawie występuje negatywna przesłanka uniemożliwiająca udzielenie B. W. wnioskowanego świadczenia. Skarżącej nie można zaliczyć do innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazanych w § 1 pkt. 4 wskazanego przepisu. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.