II SAB/Gl 118/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o udostępnienie akt sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE Pismem z 21 czerwca 2023 r., skierowanym bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. P. (dalej "skarżąca") wniosła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ" lub "ZUS") w związku z odmową wglądu w akta sprawy. W piśmie procesowym z 11 września 2023 r. wskazała, że organ pozbawił ją prawa do obrony ponieważ odmówił jej prawa do zapoznania się z aktami sprawy. Pełnomocnik skarżącej stawił się w ZUS Oddział w M. celem zapoznania się z całymi kompletnymi aktami sprawy, co mu uniemożliwiono (na tę okoliczność została sporządzona stosowna notatka i oświadczenie pełnomocnika). Zatem skarżąca dysponowała tylko częścią dokumentów, a to jest niedopuszczalne i niezgodne z prawem. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w sprawie doszło do przewlekłości i bezczynności organu oraz, że miały one miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ukaranie organu grzywną oraz o zasądzenie stosownej kwoty pieniężnej od organu na rzecz skarżącej. W odpowiedzi na skargę (skarga została doręczona organowi 1 sierpnia 2023 r.) organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o umorzenie postępowania. ZUS wyjaśnił, że nie doszło do bezczynności ani przewlekłości postępowania. Postępowanie jest prowadzone w postaci elektronicznej i skarżąca ma pełny dostęp do dokumentów zgromadzonych w sprawie, które zostały przez nią złożone. Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze prowadzone jest na wniosek i to wnioskodawca składa niezbędne do otrzymania świadczenia dokumenty. Nie można mówić o bezczynności organu skoro skarżąca przez cały czas trwającego postępowania miała dostęp do akt swojej sprawy prowadzonych w formie elektronicznej. Ponadto dokumenty w dniu 6 lipca 2023 r. zostały udostępnione pełnomocnikowi skarżącej w Biurze Terenowym w M., co potwierdził pełnomocnik. Skarżąca nie jest stroną postępowania w sprawie wniosków o świadczenie wychowawcze złożonych przez drugiego rodzica dziecka i w związku z powyższym jej żądanie udostępnienia akt w sprawie z wniosku drugiego rodzica nie ma podstaw prawnych. W zakresie wniosku skarżącej o udostępnienie kopii wniosków o świadczenie wychowawcze złożonych przez drugiego rodzica dziecka skarżąca została dwukrotnie poinformowana, że nie jest osobą uprawnioną do pozyskania żądanych danych. Organ podniósł także, że ponaglenie na działanie ZUS nie zostało wniesione do organu wyższego stopnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Stosownie do art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia rozumieć należy sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi zaś, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z kolei w myśl art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.") stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) (pkt 1) lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) (pkt 2). Ponaglenie wnosi się: do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie bądź do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 k.p.a.). Z powołanych wyżej przepisów wynika, że złożenie skargi na bezczynność, czy też przewlekłość organu jest możliwe dopiero po wniesieniu (odrębnego) ponaglenia z art. 37 k.p.a. na niezałatwienie sprawy. Wniesienie ponaglenia w trybie art. 37 k.p.a. stanowi warunek formalny skuteczności skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej. Brak ponaglenia do organu wyższego stopnia czyni skargę niedopuszczalną. Ponaglenie jest szczególnym rodzajem podania, zawierającego żądanie rozpatrzenia sprawy bezczynności organu lub sprawy przewlekłego prowadzenia postępowania przez właściwy organ administracji publicznej wyższej instancji. Ponaglenie powinno czynić zadość wymaganiom określonym w art. 63 § 1 k.p.a., a więc zawierać m.in. żądanie stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania – możliwe do zidentyfikowania przez organ pierwszej instancji, gdyż organ prowadzący postępowanie jest obowiązany przekazać żądanie strony, będące ponagleniem organowi wyższego stopnia bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania (art. 37 § 4 k.p.a.). Ponaglenie nie służy kontroli rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym, lecz ma na celu wymuszenie na organie załatwienia sprawy. Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca nie poprzedziła skargi do sądu administracyjnego stosownym ponagleniem skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który jest organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu nie można uznać za ponaglenia pism skarżącej z 23 maja 2023 r., 17 czerwca 2023 r. i 20 czerwca 2023 r. Pisma te nie są bowiem skierowane do organu wyższego stopnia, tj. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie), ani nie zawierają żądania stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności czy przewlekłego prowadzenia postępowania. Pisma te zawierają żądanie przekazania kopii złożonych przez drugiego rodzica wniosków o świadczenie wychowawcze wraz z wszelkimi załącznikami oraz przedstawiają stanowisko skarżącej w sprawie jej prawa dostępu do tych dokumentów. Skarżąca kwestionuje zatem odmowę przez organ udostępnienia jej akt sprawy dotyczących drugiego rodzica (na marginesie wyjaśnić należy, że na odmowę dostępu do akt sprawy służy zażalenie na podstawie art. 74 § 2 k.p.a.). Z pism tych natomiast nie wynika, że skarżąca kwestionuje przekroczenie ustawowych terminów załatwienia sprawy, tj. że organ naruszył terminy wynikające z k.p.a. do załatwienia jej sprawy. Tym samym, strona skarżąca przed zainicjowaniem przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, nie wyczerpała wskazanego trybu ponaglenia. W takiej sytuacji skarga podlega odrzuceniu jako przedwczesna i niespełniająca wymagań formalnych przewidzianych w art. 53 § 2b p.p.s.a. Wyjaśnić należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 oraz art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.