II SA/Gl 1434/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.675.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Dnia 25 kwietnia 2022 r. B. B. złożył do Wójta Gminy K. wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad niepełnosprawną córką. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że córka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Wnioskodawca, na mocy orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika ZUS został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do dnia 30 czerwca 2023 r. W ślad za powyższym orzeczeniem pobiera rentę. Strona sprawuje stałą opiekę nad córką która choruje od urodzenia, jest osobą w pełni uzależnioną od pomocy ojca, który zaspokaja jej podstawowe potrzeby codziennego funkcjonowania. Opieka ta sprawowana jest w bardzo szerokim zakresie w sposób prawidłowy i w pełni zapewnia potrzeby córki związane z jej stanem zdrowia. W konsekwencji powyższego, decyzją z dnia 24 maja 2022 r. nr [...] organ administracji odmówił wnioskowanego świadczenia powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty co ma miejsce w tym postępowaniu. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że podstawą odmowy świadczenia pielęgnacyjnego jest zaistnienie przesłanki negatywnej zawartej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Brzmienie powyższego przepisu jest jasne i nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych. Ustalenie prawa do renty wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym takie jednoznaczne rozwiązanie prawne jest przejawem wyboru ustawodawcy w kształtowaniu polityki pomocowej Państwa i wspierania rodzin. Brak jakichkolwiek podstaw prawnych by odmawiać stosowania omawianego przepisu bądź zmieniać jego treść poprzez wprowadzanie do hipotezy normy prawnej w nim zawartej elementów, które zeń nie wynikają. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Częstochowie naruszenie: 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17, 2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący jako osoba co prawda uprawniona do renty nie jest niezdolny do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności, zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałby on możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez skarżącego podejmowane mimo uprawnienia do renty. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącego brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Strona na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem przyjąć należy, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak podniósł skarżący, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17 orzekł niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W punkcie II wyroku trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu we wskazanym wyżej zakresie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził w szczególności, że świadczenie pielęgnacyjne de lege lata jest jednym z instrumentów realizowania przez ustawodawcę obowiązku wyznaczonego w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Obowiązek ten dotyczy osób o słabszych niż przeciętne zdolnościach adaptacyjnych do nowych warunków społecznych. W świetle tych okoliczności, zdaniem Trybunału, ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie pracy tej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwego zinterpretowania przez ustawodawcę nałożonego nań konstytucyjnego obowiązku wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury wskazano, iż pogląd ten (mianowicie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie wskazanym powyżej, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z w/w orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego wyeliminowana została przesłanka negatywna pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuacje prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1, uznać należy, iż osoby mające prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a ustawy i w wysokości wynikającej z art. 17 ust. 3 tego aktu. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. WSA w Gliwicach stwierdził co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. W rozstrzyganej sprawie skarżący domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Bezsporne jest, że jest on uprawniony do tego świadczenia (jako ojciec niepełnosprawnej). Jak wynika również z akt administracyjnych zakres sprawowanej opieki jest szeroki i w pełni zapewnia potrzeby córki związane z jej stanem zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało jednakże w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że z powodu pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, brak jest podstaw do przyznania tego świadczenia. Przywołano tu treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Skarżący uzasadnia swe żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (bez konieczności rezygnacji z pobieranej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Orzeczeniem tym Trybunał uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z literalnego dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy wynikało bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie przysługuje m.in. w przypadku opiekuna pobierającego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał za sprzeczną z zasadą równości uznał sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Uznanie tej części ww. przepisu za niekonstytucyjne, czy dokładniej - literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje jednocześnie i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prawidłowo zatem Kolegium stwierdziło, że na skutek orzeczenia TK z 26 czerwca 2019 r. z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawniania do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem, renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem sądów wyrażonym w powyższych orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Warunkiem niezbędnym, w rozpatrywanej sprawie, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.