II SA/Bk 691/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Grzegorz Dudar, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 7 lipca 2023 r. nr 406.792/E-14/22/2023 w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii akt sprawy oddala skargę UZASADNIENIE Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. We wniosku z 25 kwietnia 2023 r. D. W. wystąpił do organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Białegostoku o wydanie odpisów wniosków o zasiłki celowe z września, października, listopada 2022 r. oraz ze stycznia i lutego 2023 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dokumenty te potrzebne mu są do analizy zgodności decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego. W dniu 2 maja 2023 r. wezwano stronę do sprecyzowania treści żądania, wskazując, że podanie powinno być uzupełnione o wykaz żądanej dokumentacji, cel wydania informacji i instytucji, w której będzie przedstawiona oraz czytelny podpis wnoszącego podanie. W dniu 9 maja 2023 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło wyjaśnienie, w którym wnioskodawca zwrócił się o wydanie wszystkich odpisów wniosków o zasiłki celowe z września - listopada 2022 r., stycznia - kwietnia 2023 r. Poza tym wniósł o wydanie odpisów wszystkich wywiadów środowiskowych poczynając od października 2022 r. Wskutek rozpoznania wniosku organ pierwszej instancji postanowieniem z 23 maja 2023 r. nr DSS.9.20016.2023, ZPS-IX.503.193-2022.25.2023 odmówił wydania odpisów żądanych dokumentów. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał ważnego interesu określonego w art. 73 § 2 K.p.a. uzasadniającego ich wydanie. Na niniejsze postanowienie zażalenie wniósł D. W., podnosząc następujące zarzuty: uniemożliwienie wglądu do treści wywiadów środowiskowych, które odbywały się co miesiąc, w tym w październiku 2022 r. dwukrotnie oraz treści wniosków o zasiłki celowe, począwszy od września 2022 r. do kwietnia 2023 r. uniemożliwia mu korzystanie z pomocy kancelarii prawnych, RPO i innych organizacji; notoryczna odmowa wydania odpisów uniemożliwia obronę praw i korzystanie z instytucji polskich i unijnych do tego powołanych; brak dostępu do treści wniosków o zasiłki celowe oraz treści przeprowadzanych wywiadów środowiskowych uniemożliwia składanie wniosków o sprostowanie stwierdzeń zawartych w tych opiniach oraz porównanie decyzji o przyznanej pomocy lub odmowie przyznania w porównaniu do składanych wniosków, z których wiele jest pomijanych. Zdaniem strony wskazane powody są bardzo ważne z uwagi na konieczność porównania treści wniosków o zasiłki z treścią opinii wywiadu środowiskowego oraz z wydanymi postanowieniami o przyznanej lub nie pomocy. Strona podniosła także, że uniemożliwia jej to uzyskanie pomocy prawnej w kancelarii adwokackiej, w kancelarii Rzecznika Praw Obywatelskich i innych instytucjach do tego powołanych. Wobec powyższych zarzutów, D. W. wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia i nakazanie wydania stosownych odpisów z poświadczeniem zgodności z oryginałem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku postanowieniem z 7 lipca 2023 r. nr 406.792/E-14/22/2023 utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Przy czym czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (art. 73 § 1a K.p.a.). Stosownie do treści art. 73 § 2 K.p.a., strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W związku z tym, że "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 K.p.a. jest pojęciem prawnie nieostrym, to na organie spoczywa obowiązek oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona ta przesłanka. Obowiązkiem natomiast strony, domagającej się wydania kserokopii i to wszelkich dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych jest wykazanie, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Organ podniósł przy tym, że wydania dokumentu z akt sprawy strona może się domagać, gdy nie jest w stanie osobiście lub przez pełnomocnika zapoznać się z aktami sprawy w siedzibie organu i samodzielnie sporządzić notatek lub kopii. Ważnego interesu nie uzasadnia sama chęć posiadania uwierzytelnionego odpisu z akt sprawy ani chęć zweryfikowania treści uwierzytelnionego odpisu dokumentu z zebranymi przez siebie dowodami. Przenosząc te ogólne uwagi na grunt sprawy niniejszej Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca nie wykazał ważnego interesu uzasadniającego wydanie żądanych odpisów dokumentów. Przedstawiony przez D. W. cel analizy odpisów wnioskowanych dokumentów co do zgodności z decyzjami o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie stanowi ważnego interesu strony. Podkreślono, że strona miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii np. za pomocą telefonu komórkowego lub aparatu cyfrowego w siedzibie Ośrodka i skorzystała z tego uprawnienia: 9 lutego 2023 r., 3 marca 2023 r. i 16 marca 2023 r. w siedzibie MOPR. Po drugie, zainteresowany może samodzielnie sporządzać odpisy dokumentów, wykonywać fotografie czy notatki z udostępnionych mu akt sprawy. Zdaniem Kolegium odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt sprawy nie stanowi przeszkody tak do analizy dokumentów jak też do skorzystania z pomocy kancelarii prawnych, RPO i innych organizacji czy instytucji. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Kolegium, zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązujących przepisów prawa, stąd też nie znaleziono podstaw do jego usunięcia z obrotu prawnego. Skargę od tego postanowienia do sądu administracyjnego wniósł D. W. i zarzucił, że: organ publiczny jakim jest MOPR w Białymstoku uniemożliwia mu dostęp do akt jego teczki osobowej; nie może bronić swoich praw i przeprowadzać dowodów przed WSA jeżeli dokumenty są ukrywane; przeglądając akta w marcu 2023 r. skarżący stwierdził, że w jego teczce osobowej brakuje wywiadów środowiskowych oraz wniosków o zasiłki celowe - gdzie się one znajdują skarżący nie ma pojęcia; od marca 2023 r. MOPR notorycznie odmawia mu udostępnienia akt do wglądu; akta, które były mu udostępniane były niekompletne - stąd wnioski o wydanie odpisów dokumentów. Wobec powyższego, skarżący wniósł o przymuszenie MOPR do wydania odpisów dokumentów, które są mu niezbędne do obrony praw przed WSA i innymi organami Państwa. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo odnosząc się do zarzutu "ukrywania" przez organ pierwszej instancji akt sprawy, w pierwszej kolejności podniesiono, że skarżący nie wskazuje jakich konkretnie dokumentów brakuje w jego teczce. Następnie wskazano, że akta spraw skarżącego były przekazywane do WSA w Białymstoku w związku ze skargami na decyzje Kolegium: z 3 marca 2023 r. znak: 406.148/E-10/27/23; z 26 maja 2023 r. znak: 406.574/E-1/27/23; z 14 kwietnia 2023 r. znak: 406.340/E-8/22/2023; z 19 maja 2023 r. znak: 406.591/E-1/22/2023; z 19 maja 2023 r. znak: 406.416/E-1/22/2023. Złożona została również skarga na decyzję z 3 lipca 2023 r. znak: 406.747/AH/22/2023 (akta organów obydwu instancji zostaną przekazane do WSA w Białymstoku do 11 września 2023 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności sąd wskazuje, że sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym w oparciu o treść art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a), który pozwala sądowi skierować do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargę, której przedmiotem jest postanowienie na które służy zażalenie (art. 74 § 2 K.p.a.). Następnie wskazać należy, że przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest postanowienie o odmowie wydania skarżącemu uwierzytelnionych odpisów lub kopii żądanych dokumentów. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 73 w zw. z art. 74 § 2 K.p.a. W związku z tym podać należy, że w art. 73 K.p.a. ustawodawca skonkretyzował prawo dostępu do akt, zagwarantowane w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym może przybierać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 K.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Uprawnienie innego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 K.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy zatem szczególnej formy zapoznania się z aktami sprawy i w tym przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania "ważnego interesu" w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Należy przy tym podkreślić, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania (art. 73 § 1 K.p.a.), natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Jak słusznie wskazuje organ odwoławczy pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 K.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Trafnie, zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej uznały, że argumentacja wniosku nie uzasadniała zaistnienia po stronie wnioskodawcy ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Skarżący w sprawie niniejszej zwrócił się o wydanie odpisów wniosków o zasiłki celowe z września, października, listopada 2022 r. oraz ze stycznia, lutego, marca i kwietnia 2023 r. oraz wszystkich wywiadów środowiskowych poczynając od października 2022 r. W uzasadnieniu wniosku podał, że dokumenty te są mu potrzebne do: - analizy zgodności decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego; - korzystania z pomocy kancelarii prawnych, RPO i innych organizacji; - obrony swoich praw i korzystania z instytucji polskich i unijnych wobec notorycznego odmawiania przyznania wnioskowanych świadczeń; - składania wniosków o sprostowanie stwierdzeń zawartych w tych opiniach oraz porównania decyzji o przyznanej pomocy lub odmowie przyznania w porównaniu do składanych wniosków, z których wiele jest pomijanych. Dodatkowo w skardze wskazano, że wnioski o wydanie odpisów dokumentów są podyktowane tym, że udostępniane stronie akta były niekompletne. Odnosząc się do tej argumentacji w pierwszej kolejności wskazać należy, że wykładnia art. 73 § 2 K.p.a., powinna być dokonywana w kontekście uprawnień jakie daje stronie postępowania przepis art. 73 § 1 K.p.a. W wyroku NSA z 25 lipca 2007 r., I OSK 1319/06 (pub. CBOSA) przyjęto, że uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie (vide: wyroki NSA: z 10 lutego 2021 r., II OSK 1461/18; z 15 września 2020 r., II OSK 1307/20, pub. CBOSA). Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 K.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (vide: wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10, pub. CBOSA). Ustawodawca wprowadził jednak takie ograniczenie w postaci zaistnienia przesłanki "ważnego interesu", uzasadniającego żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów z akt sprawy. Odnosząc powyższe ogólne uwagi na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że po pierwsze żądając wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów należy wykazać, że nie miało się samemu możliwości sporządzenia pożądanych odpisów z akt sprawy. W tym też zakresie organ drugiej instancji w zaskarżonym postanowieniu niewadliwie podnosił, że skarżący mógł zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpisy, notatki, kopie. Skarżący z tego prawa korzystał kilkakrotnie: 9 lutego 2023 r., 3 marca 2023 r. i 16 marca 2023 r. i miał możliwość sporządzania z akt spraw notatek i kopii np. za pomocą telefonu komórkowego lub aparatu cyfrowego w siedzibie organu. Nadmienić również należy, że wnioskowane do uwierzytelnienia wnioski o przyznanie zasiłku celowego są dokumentami wytworzonymi przez skarżącego a nie przez organ, a więc o treści doskonale mu znanej. W okolicznościach sprawy nie ma podstaw do żądania uwierzytelnionych dokumentów, skoro rzeczywistą intencją strony jest otrzymanie od organu i posiadanie kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt sprawy nie stanowi przeszkody tak do analizy dokumentów jak też do skorzystania z pomocy kancelarii prawnych, RPO i innych organizacji czy instytucji, tym bardziej że skarżący nie konkretyzuje żadnego postępowania w którym miałby wykorzystać te dokumenty. W sytuacji zaś korzystania z takich instytucji jak RPO czy sądy akta każdej sprawy administracyjnej są tym instytucjom udostępniane. Żądanie uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy ze względu na ewentualną perspektywę ich wykorzystania w przyszłości w nieskonkretyzowanym postępowaniu nie stanowi ważnego interesu strony (vide: wyrok NSA z 10 lutego 2021 r.; II OSK 1461/18; wyrok NSA z 29 maja 2018 r.; II OSK 1748/16; wyrok NSA z 16 grudnia 2016 r.; II OSK 804/15; wyrok NSA z 22 stycznia 2016 r.; II OSK 1249/14; wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10, pub. CBOSA). Zrealizowanie wszystkich celów, które miałyby uzasadniać istnienie ważnego interesu celem uzyskania uwierzytelnionych dokumentów, może nastąpić w trybie art. 73 § 1 K.p.a. Wskazać przy tym należy, że skarżący skutecznie inicjuje postępowania przez WSA w Białymstoku (w systemie zarejestrowanych jest 12 spraw, w tym w większości spraw zaskarżone decyzje zostały uchylone prawomocnymi wyrokami). Stąd twierdzenie skarżącego, że uwierzytelnione dokumenty potrzebne mu są do obrony praw przed WSA nie zasługuje na uwzględnienie. Końcowo sąd nadmienia, że żądanie uwierzytelnienia dokumentów mogłoby być możliwe gdyby określone dokumenty nie zostały włączone do akt sprawy i strona nie miała do nich wglądu na zasadzie art. 73 § 1 K.p.a. Skarżący na taką okoliczność wskazuje w skardze, aczkolwiek podobnie jak w przypadku braku skonkretyzowania postępowania w którym uwierzytelnione dokumenty miałyby być wykorzystane tak również i w tym przypadku skarżący nie wskazuje konkretnego dokumentu, którego brakuje w aktach sprawy i z którym nie mógłby się zapoznać. Słusznie przy tym w odpowiedzi na skargę podnosi organ odwoławczy, że znaczna część akt skarżącego została przekazana do WSA w Białymstoku w związku z jego skargami na decyzje organów. Mając powyższe na uwadze, sąd podzielił w całości ocenę sprawy dokonaną przez organ i skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.