II SA/Gl 1233/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1414/2023/11303 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1414/2023/11303, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania K.G. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Z. (dalej – organ I instancji) z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr [...] i orzekło o przyznaniu Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią K.S. od 1 marca 2023 r. do bezterminowo w wysokości 2.458 zł miesięcznie. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej z dnia 15 marca 2023 r., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunku, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Zdaniem organu, wprawdzie babcia Wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jednak nie da się ustalić kiedy powstała ta niepełnosprawność. Ponadto w opinii Prezydenta Miasta, rezygnacja Wnioskodawczyni z zatrudnienia nie jest związana z opieką nad babcią. Zauważono bowiem, że Skarżąca nie pracuje od listopada 2021 r. W odwołaniu z dnia 24 kwietnia 2023 r. Skarżąca zanegowała decyzję organu I instancji zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że Wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad babcią oraz na uznaniu, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zdaniem Skarżącej, uchybienia te miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skutkowały odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego też względu wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, celem uzupełnienia materiału dowodowego. Kolegium decyzją z dnia 4 maja 2023 r. uchyliło w całości rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i orzekło o przyznaniu Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią od 1 marca 2023 r. – bezterminowo w wysokości 2.458 zł miesięcznie. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie Kolegium zanegowało stanowisko Prezydenta Miasta o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przyjęło bowiem – opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 – że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W dalszej części Kolegium uznało, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z konieczności sprawowania opieki nad babcią będącą osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zatem uznało, że spełnia ona warunki dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze z dnia 21 czerwca 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni zanegowała decyzję Kolegium w części dotyczącej określenia daty początkowej świadczenia. Stwierdziła bowiem, że winno być ono ustalone od 8 grudnia 2021 r., gdyż wtedy rozpoczęła opiekę nad babcią. Z tych też względów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia od 8 grudnia 2021 r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Skarżąca wyraziła pogląd, że przez wzgląd na zasadę współżycia społecznego Kolegium winno przyznać świadczenie od 8 grudnia 2021 r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż te, które zostały w niej wymienione. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca nie kwestionuje samego prawa, czy też wysokości przyznanego świadczenia, a jedynie określenie miesiąca, od którego należne jest jej owo świadczenie. Twierdzi bowiem, że winno jej być ono wypłacone od miesiąca, w którym podjęła się opieki nad niepełnosprawną babcią. Zajmując się tym zagadnieniem wskazać należy, że w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z przepisu tego wynika, że skoro prawo do świadczenia jest przyznawane na wniosek podmiotu uprawnionego do uzyskania takiego świadczenia, to dopiero jego złożenie determinuje moment początkowy przyznania świadczenia. W tym zakresie nie można oczekiwać od organu właściwego, aby ten swoimi działaniami wyręczał wnioskodawcę w zakresie możliwości uzyskania świadczenia. Dodać należy, że okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2147/19, Lex nr 3025497). Od zasady przyznawania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku wyjątkiem jest regulacja zawarta w przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z powyższym przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią złożyła w dniu 15 marca 2023 r. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez Wnioskodawczynię. Zatem – w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. – prawo do świadczenia winno co do zasady przysługiwać Skarżącej od miesiąca złożenia wniosku, w tym przypadku od marca 2023 r. Jednak organ odwoławczy nie dostrzegł, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności babci pochodzi z dnia [...] grudnia 2022 r. Zatem uwzględniając datę wniesienia podania o przyznanie świadczenia zachodzi przypuszczenie, że Wnioskodawczyni dochowała 3-misięcznego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Jednak dla jednoznacznego potwierdzenia tej okoliczności konieczne jest ustalenie z jaką datą stało się ostateczne wspomniane orzeczenie o niepełnosprawności babci Skarżącej. Wyjaśnić bowiem należy, że w judykaturze przyjmuje się, że 3-miesięczny termin wskazany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. liczy się od daty uzyskania przez orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przymiotu ostateczności, a nie jego wydania (zob. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1508/21, Lex nr 3334939 i z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1088/21, Lex nr 3316706, a także wyrok NSA z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1080/22, Lex nr 3582928). W zależności od wyniku uzupełniającego postępowania dowodowego organ odwoławczy przyzna świadczenie od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli Skarżąca nie dochowała wspomnianego terminu z art. 24 ust. 2a u.ś.r. lub od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w przypadku zachowania wspomnianego terminu. Jednocześnie należy wyjaśnić, że przepisy prawa nie przewidują możliwości przyznania świadczenia wstecznie, poza przywołanym wcześniej przypadkiem opisanym w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zatem niedopuszczalnym byłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 8 grudnia 2021 r., jak żąda tego Wnioskodawczyni. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Skarżącej w tym zakresie i brakiem żądania Kolegium o przeprowadzenie rozprawy.