II SA/Po 473/23

SENTENCJA Dnia 24 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2023 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie dodatku dla gospodarstw z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 grudnia 2022 r., znak sprawy [...], nr [...] UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z 28 kwietnia 2023 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. K. (dalej: "strona") od decyzji Wójta Gminy C. z 20 grudnia 2022 r., znak sprawy [...], nr [...], odmawiającej przyznania dodatku dla gospodarstw z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Strona wnioskiem z 26 września 2022 r. wystąpiła o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła podając, że głównym źródłem ciepła jest kominek, w którym wykorzystywane jest drewno kawałkowe. Wójt Gminy C. decyzją z 20 grudnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 24 ust. 1-5 i ust. 16, art. 27 ust. 1 ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm., dalej: "u.s.r.ź.c."), odmówił stronie przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że strona we wniosku podała, iż głównym źródłem ciepła jest kominek ogrzewany drewnem kawałkowym, a w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków jako źródło ciepła został wskazany kocioł gazowy. Zdaniem organu II instancji należało zatem odmówić przyznania wnioskowanego dodatku. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżąca podniosła, że organ nie wziął pod uwagę, iż do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków jako źródło ciepła zgłoszono oprócz kotła gazowego kominek opalany drewnem. W deklaracji nie było wymogu wskazania głównego źródła ciepła. Jednocześnie stwierdziła, że głównym źródłem ciepła jest kominek, a ciepło rozprowadzane jest kanałami nawiewnymi. Kocioł gazowy zainstalowany w mieszkaniu służy ze względu na wysokie ceny gazu wyłącznie do uzyskania ciepłej wody. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie z 1 sierpnia 2023 r. skarżąca powtórzyła, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła zgłoszone zostały dwa źródła ciepła, zaś we wniosku o wypłatę dodatku jako główne wskazano kominek opalany drewnem kawałkowym. Szczegóły z tym związane przedstawiono w odwołaniu, lecz organ nie odniósł się do nich w decyzji. Zdaniem skarżącej spełnia ona wymagania do przyznania dodatku. Zaznaczyła, że razem z decyzją odmowną otrzymała z Gminy C. pismo z 20 grudnia 2022 r. informujące, że Gmina nie ma wystarczających środków, co uniemożliwia realizację wypłat dodatków. Można podejrzewać, że to jest główny powód decyzji odmownej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327), jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania. Zarządzeniem z 20 lipca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu w oparciu o przywołaną regulację skierował niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym poinformowano strony, które nie sprzeciwiły się takiemu trybowi jej rozpoznania. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 kwietnia 2023 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] z 20 grudnia 2022 r., znak sprawy [...], nr [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") stanowi podstawę ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Zgodnie z art. 24 ust. 1 tej ustawy dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: 1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo 2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo 3) kocioł olejowy – zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438 ze zm., dalej: "u.w.t."), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Od razu zauważyć trzeba, że przepis ten wymaga, aby źródło ciepła, ze względu na które dojść ma do przyznania uregulowanego w nim dodatku, zgłoszone było lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków (por. jednak art. 24 ust. 25a i ust. 25b u.s.r.ź.c.). Ewidencja ta, na co słusznie zwraca uwagę skarżąca, w zakresie w jakim zawarte w niej informacje pochodzą ze stosownej deklaracji, nie wskazuje jednak, które ze zgłoszonych w ten sposób źródeł, jeżeli doszło do zgłoszenia większej ich liczby, stanowi główne źródło ciepła gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 u.s.r.ź.c. W ewidencji tej gromadzi się m.in. dane i informacje o budynkach i lokalach w zakresie źródła ciepła, w tym zasilania z sieci ciepłowniczej, wykorzystywanego na potrzeby budynku lub lokalu, co wynika z art. 27a ust. 2 pkt 1 lit. a u.w.t. Jak przewidziano zaś w art. 27g ust. 1 u.w.t. właściciel lub zarządca budynku lub lokalu składa do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw, o których mowa odpowiednio w jej art. 27a ust. 2 pkt 1 lit. a i c, zwanej dalej "deklaracją", w terminie 14 dni od dnia pierwszego uruchomienia tego źródła ciepła lub źródła spalania paliw. Deklaracja zawiera, co wynika już z art. 27g ust. 3 pkt 5 u.w.t., informacje o liczbie i rodzaju eksploatowanych w obrębie nieruchomości źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw, o których mowa odpowiednio w art. 27a ust. 2 pkt 1 lit. a i c, oraz o ich przeznaczeniu i wykorzystywanych w nich paliwach. Już powyższe oznacza, że ustalenie czy źródło ciepła zgłoszone do rzeczonej ewidencji stanowi główne źródło ciepła gospodarstwa domowego, uprawniające do dodatku w świetle art. 24 ust. 1 u.s.r.ź.c., powinno stanowić przedmiot przeprowadzanego przez organ postępowania wyjaśniającego. W art. 24 ust. 20 u.s.r.ź.c. przewidziano, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 u.w.t. Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, o czym mowa w art. 24 ust. 21 u.s.r.ź.c., wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1297 ze zm.); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r., o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1 ze zm.), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2021 ze zm.); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1191). Weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych ma charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w centralnej ewidencji emisyjności budynków. Stan faktyczny istotny z punktu widzenia art. 24 ust. 1 u.s.r.ź.c. może być ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały jedynie przykładowo wymienione w art. 24 ust. 21 u.s.r.ź.c. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku ma w tym zakresie charakter otwarty. Ponadto, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, stosownie do art. 24 ust. 22 zd. 1 u.s.r.ź.c., wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Jak wynika z kolei z art. 24 ust. 25b u.s.r.ź.c. dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowych także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a u.w.t., do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w ust. 1. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków dokonywany jest z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Ostatnio przywołany przepis został dodany do cytowanej ustawy, obok ust. 25a, na mocy art. 36 pkt 2 lit. c ustawy z 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 roku (Dz. U. z 2022 r., poz. 2243 ze zm.), która weszła w życie 4 listopada 2022 r. W art. 42 ust. 1 tej ustawy nowelizującej przewidziano, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia jej w życie prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 36 stosuje się przepisy tej ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Analiza wprowadzonych przez prawodawcę zmian wskazuje, że intencją było objęcie pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organ do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku spełnia warunki przyznania dodatku wynikające z ustawy. Na organie spoczywa więc obowiązek ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, a następnie przyznanie przysługującego dodatku. Przepisy ustawy wyposażają właściwe organy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy jak największej liczbie osób spełniających warunki ustawowe (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 126/23, dostępny w CBOSA na stronie internetowej: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z 26 września 2022 r. oświadczyła, że głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kominek, w którym wykorzystuje paliwo w postaci drewna kawałkowego. Do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgłosiła w złożonej deklaracji jako źródło centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej kocioł gazowy. Jednak do ewidencji tej skarżąca zgłosiła również kominek, chociaż już bez oznaczenia funkcji jaką pełni. Nie zachodzi wobec tego taka sytuacja, w której kominek ów nie byłby przez skarżącą w ogóle zgłoszony do centralnej ewidencji. Wszelkie zaś pojawiające się na tle powyższego wątpliwości, co do tego, czy główne źródło ciepła w gospodarstwie domowym skarżącej stanowi kominek, jak wynika ze złożonego wniosku, czy kocioł gazowy, jak organy wnioskują z deklaracji, powinny być przedmiotem dalszego postępowania wyjaśniającego, którego w kontrolowanej sprawie już nie przeprowadzono, arbitralnie przez to wykluczając skarżącą z możliwości ubiegania się o wnioskowany dodatek. W art. 24 ust. 21 u.s.r.ź.c. określono wyłącznie przykładowe informacje i ich źródła, które stanowić mogą punkt odniesienia dla obligatoryjnej w świetle art. 24 ust. 20 u.s.r.ź.c. weryfikacji wniosku. W razie gdyby poprzestanie na takiej weryfikacji okazało się niewystarczające organ powinien natomiast przeprowadzić chociażby wywiad środowiskowy, zwłaszcza jeśli zauważyć, że z art. 24 ust. 25b u.s.r.ź.c. wprost wynika, iż to właśnie wywiad środowiskowy służyć może ustaleniu głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego i to nawet w sytuacji, w której źródło to nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków w podanej tam dacie. Organ zobowiązany jest przy tym wziąć pod uwagę złożone już przez skarżącą wyjaśnienia, w których wprost odnosi się ona do zachodzących wątpliwości i podaje, w jakim zakresie w jej gospodarstwie domowy wykorzystywany jest kominek, a w jakim kocioł gazowy. W sprawie wobec powyższych zaniechań w postępowaniu wyjaśniającym doszło zatem do istotnego naruszenia art. 24 ust. 20 w zw. z ust. 21 i w zw. z ust. 25b u.s.r.ź.c. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 27 ust. 1 u.s.r.ź.c. Nie umknęło uwadze tut. Sądu, że organ dopuścił się również naruszenia art. 10 § 1 i art. 79a § 1 zd. 1 K.p.a. Zwrócić zwłaszcza trzeba uwagę na ostatni z tych przepisów, który stanowi, iż w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Względem skarżącej żadna z takich informacji nie została przekazana. Wydaną decyzję odmowną uznać trzeba w tych wszystkich okolicznościach co najmniej za przedwczesną. Mają powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak sentencji wyroku.