I OW 70/22

SENTENCJA Dnia 12 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T.M. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wójt Gminy [...], wnioskiem z dnia 30 maja 2022 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powstałego pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku organ wnioskujący podał, że w dniu 23 maja 2022 r. wpłynęło do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] przekazujące - w trybie art. 65 § 1 k.p.a. - wniosek T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Jak ustalił organ, T. M. zameldowany jest pod adresem [...], gmina [...]. Pod tym adresem zamieszkiwał do marca 2021 r., kiedy to po śmierci rodziców przeprowadził się do siostry A. M. zamieszkałej we [...] przy ul. [...]. Rodzeństwo planowało sprzedać dom w [...], który obecnie jest niezamieszkany. Powyższy fakt potwierdziła m. in najbliższa sąsiadka, oświadczając, że od ponad roku nikt domu tego nie odwiedził. W związku z tym, zdaniem organu wnioskującego, to Miasto [...] stanowiło obecnie centrum życiowym T. M.. W tym mieście koncentrowała się bowiem jego aktywność (w nim m. in. korzystał z pomocy opieki zdrowotnej). Natomiast z Gminą [...] – poza faktem zameldowania pod adresem [...] - nie był już w żaden sposób związany od marca 2021 r. W związku z tym, zdaniem organu wnioskującego, organem administracji miejscowo właściwym do rozpatrzenia podania T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej winien być Prezydent Miasta [...]. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wnosił o uznanie, iż organem właściwym do rozpoznania w/w wniosku T. M. był Wójt Gminy [...]. Organ pozostający w sporze zwracał bowiem uwagę, iż T. M. przebywał jedynie czasowo u swojej siostry we [...] przy ul. [...]. Zamieszkał u niej z uwagi na swój zły stan zdrowia, który powodował, że zainteresowany wymagał pomocy w czynnościach życia codziennego i stałej opieki innych osób. Centrum życiowe T. M. bezspornie jednak nadal mieściło się na terenie gminy [...], albowiem to w miejscowości [...] posiadał on dom, którego wraz z siostrą był współwłaścicielem i w którym miał możliwość zamieszkiwania. Prezydent [...]n akcentował zatem, że wspomniany dom nie został sprzedany, a T. M. był w nim nadal zameldowany. Powyższe mogłoby więc dowodzić, że strona posiadała zamiar powrotu do swojego domu. Ponadto T. M. utrzymywał się z renty rolniczej, wypłacanej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w [...] oraz posiadał orzeczenie zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. W ocenie uczestnika postępowania, nie sposób było więc uznać chwilowego pobytu T. M. we [...] u siostry, za zmianę jego miejsca zamieszkania, zwłaszcza, że siostra zainteresowanego sama poważnie chorowała i w okresie od marca do maja 2022r. z powodu choroby psychicznej była hospitalizowana w [...] Centrum Zdrowia Psychicznego we [...]. Zdaniem Prezydenta [...], nie była zatem w stanie zapewniać bratu dalszej opieki. Wskazywano również, że mieszkanie, w który aktualnie przebywał T. M., stanowiło własność nie tyle siostry zainteresowanego a jego siostrzenicy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku T. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Dla rozpoznania zaistniałego sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, dalej jako "u.p.s."). W myśl art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się bowiem według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje przy tym pojęcia "miejsce zamieszkania". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się zatem, iż wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, ustalając znacznie tego pojęcia, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Z treści art. 25 k.c. wynika zaś, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu, o miejscu zamieszkania decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości (bez względu na adres jej zameldowania). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przypadku T. M., obie przesłanki spełniania miasto [...]. Z ustaleń faktycznych, dokonanych przez organy administracji pozostające w sporze wynika bowiem, że ww. zameldowany jest pod adresem [...], gmina [...], gdzie również zamieszkiwał do marca 2021 r. Po śmierci rodziców, ze względu na zły stan zdrowia, przeprowadził się jednak do [...] i zaczął przebywać (nadal przebywa) w lokalu mieszkalnym znajdującym się w budynku przy ul. [...], stanowiącym własność jego siostrzenicy. Pod tym adresem mieszka również siostra zainteresowanego – A.M., która się nim opiekuje. W tym też mieście zainteresowany korzysta z opieki medycznej. Z ustaleń organu wnioskującego wynikało, że dom rodzinny strony położony w [...] został przeznaczony przez zainteresowanego i jego siostrę na sprzedaż. Obecnie jest niezamieszkany, a ogród i podjazd są zarośnięte trawą i chwastami. W ocenie składu orzekającego, wskazane powyżej okoliczności uprawniają do stwierdzenia, iż aktualnie centrum życiowe T. M. koncentruje się we [...]. To w tym mieście strona przebywa już od ponad roku i tu korzysta z opieki lekarskiej. Ma także częściowo zapewnioną opiekę ze strony siostry. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek informacji, aby T. M. zamierzał opuścić [...] i wrócić do miejsca swojego poprzedniego zamieszkania tj. miejscowości [...]. Wręcz przeciwnie - organ wnioskujący ustalił, że T. M. nawet nie odwiedza domu rodzinnego i wraz z siostrą planuje sprzedać nieruchomość w [...]. Powyższe przeczy zatem twierdzeniom Prezydenta Miasta [...], iż centrum osobistych spraw T. M. nadal mieści się w gminie [...]. Sam fakt posiadania domu w [...], czy też okoliczność zameldowania pod tym adresem nie mogą bowiem być utożsamiane z zamieszkiwaniem w tej miejscowości. W zaistniałej sytuacji brak jest zarówno elementu zewnętrznego (faktu przebywania), jak i wewnętrznego (zamiaru stałego pobytu) składającego się na legalną definicję miejsca zamieszkania. W konsekwencji należy więc przyjąć, iż - na dzień wystąpienia z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość - miejscem zamieszkania zainteresowanego był [...], a więc - stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. - organem właściwym w sprawie skierowania T. M. do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta [...]. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji