II OSK 2608/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 1429/24 w przedmiocie odrzucenia skargi M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. o sygn. akt VII SA/Wa 926/15 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Głównego inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 marca 2015 r. znak: DON/ORZ/7100/215/15 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 1429/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. M. (dalej również jako "skarżący") o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. o sygn. akt VII SA/Wa 926/15 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowienie zapadło w następujących okolicznościach prawnych i faktycznych: Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r., VII SA/Wa 926/15, starsza referendarz sądowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznała ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w drugiej instancji kwotę 221,40 zł, w tym tytułem 23% podatku VAT kwotę 41,40 zł. Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. adwokat M. M., na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania z wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r., VII SA/Wa 926/15. oraz o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w przedmiotowym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniesioną skargę jako niedopuszczalną. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowienie w przedmiocie przyznania kosztów nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Powołując się na orzecznictwo NSA Sąd wskazał, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Sąd przyznał, że art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak, w ocenie Sądu, regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł M. M., wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.: a) art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji - poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one podstawy żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, w ramach którego wydano prawomocne orzeczenie niekończące postępowania (tj. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu), którego podstawę prawną stanowiły przepisy uznane następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy z art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji, tj. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa - a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na ich niezastosowaniu w niniejszej sprawie; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.: b) art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji - polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z 15 maja 2018 r. (sygn. VII SA/Wa 926/15), a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach określonych w dziale VII ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Co do zasady, instytucja wznowienia postępowania nie ma zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna tylko w przypadku orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (postanowienia NSA z: 13.5.2009 r., II OZ 393/09; 23.10.2018 r., I OZ 942/18; postanowienie WSA w Warszawie z 10.7.2019 r. II SA/Wa 1333/19). Niewątpliwie, postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest postępowaniem incydentalnym i prawomocne orzeczenie wydane w takiej sprawie przez referendarza sądowego (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) nie ma charakteru kończącego postępowanie w sprawie. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, podstawę prawną żądania wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do jego wzruszenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 272 § 2, art. 275, 276 i 278-285 p.p.s.a. Żądanie to jest dopuszczalne wówczas, gdy istnieje związek przyczynowy między treścią postanowienia niekończącego postępowania a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (postanowienie NSA z 22.6.2006 r. I GZ 2/06, ONSAiWSA 2007/2/36). Prawomocne postanowienie w przedmiocie przyznania wynagrodzenia adwokatowi tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w toku postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie wykazuje związku treściowego z orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (w niniejszej sprawie wyrok NSA z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 912/16), w której przyznano stronie prawo pomocy w formie ustanowienia adwokata. W konsekwencji, Sąd I instancji słusznie ocenił, że brak było podstaw do wznowienia postępowania zgodnie z wnioskiem skarżącego. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. o sygn. akt VII SA/Wa 926/15, jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Powyższe stanowisko jest zgodne z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tożsamej materii (por. postanowienia NSA z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1265/24, I OSK 1266/24, I OSK 1267/24). W odniesieniu do wniosku skarżącego kasacyjnie o rozważenie przedstawienia stosownie do art. 187 § 1 w zw. z art. 264 § 2 i art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia, czy art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, zaznaczyć trzeba, że brak możliwości wznowienia postępowania incydentalnego – wpadkowego wynika z unormowania zawartego w art. 270 p.p.s.a., regulującego kwestię dopuszczalności żądania wznowienia postępowania. Zauważyć przy tym wypada, że kwestia ta jest jednolicie rozstrzygana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a zatem nie stanowi zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w tymże orzecznictwie. W tej sytuacji brak jest podstaw do przedstawienia składowi siedmiu sędziów NSA powyższego zagadnienia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.