III SAB/Wr 393/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi V. Sp. z o. o. we W. oraz M. M. na bezczynność i przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie realizacji obowiązków ustawowych postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia 30 sierpnia 2023 r. V. Sp. z o. o. we W. oraz M. M. (dalej: strona skarżąca) złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: organ rentowy) w realizowaniu obowiązków ustawowych i administracyjnych. Skarżący, podnosząc "bezczynność, perfidię oraz przewlekłość organu rentowego", wskazują, że wskutek działań (zaniechania) organu M. M. nie otrzymał świadczenia chorobowego za maj 2022 r., organ rentowy nie wydał żadnej decyzji, która pozbawiałaby skarżącego zasiłku chorobowego za maj i czerwiec 2022 r., a także wydał decyzję o unieważnieniu umowy o pracę skarżącego oraz nie wypłaca świadczenia chorobowego za podane w skardze okresy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że decyzją organu rentowego z dnia 28 marca 2023 r. (nr UBS1/U-394/2023) skarżący M. M. został wyłączony z ubezpieczeń społecznych jako pracownik u płatnika składek – V. Sp. z o. o. we W. Wobec braku skutecznego zaskarżenia tego rozstrzygnięcia, brak jest podstaw do wypłacania świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Organ wyjaśnił także, że w tej sytuacji brak jest podstaw do wydania decyzji w przedmiocie pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego, tym bardziej, iż nie wydano decyzji o przyznaniu tego świadczenia (postępowanie w tej sprawie pozostaje zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Rozpoznając sprawę sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 u.p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 u.p.p.s.a. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12; z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 oraz z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10 dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony, zaś kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawdzenia, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. Wskazać bowiem należy, że skarga na bezczynność organu ma zasadniczo dyscyplinować organ administracji publicznej do wydania indywidualnego aktu administracyjnego kończącego sprawę, otwierając drogę sądowoadministracyjną przez możliwość wniesienia skargi na ten indywidualny akt. W rozpatrywanej sprawie skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu została objęta bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotycząca wydania decyzji w przedmiocie prawa do zasiłku chorobowego, jak również przewlekłość organu rentowego w zakresie wypłaty zasiłku chorobowego. Zasady przyznawania, wypłaty oraz zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego zostały określone w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 1732 z późn. zm.). W art. 2 pkt 1 przywołanej ustawy zasiłek chorobowy został zaliczony do jednego ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Natomiast w art. 477⁸ § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1805) sprawy dotyczące zasiłków chorobowych zostały zaliczone do właściwości sądów rejonowych, a więc sądów powszechnych. W przypadku bezczynności organów w zakresie ubezpieczeń społecznych, w przypadku niewydania decyzji przez ZUS w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia, na mocy art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, stronie przysługuje środek obrony w postaci odwołania do sądu powszechnego, co wynika wprost z unormowania zawartego w art. 477⁹ § 4 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. W konsekwencji, z uwagi na właściwość sądów powszechnych w sprawach bezczynności dotyczących wydania decyzji oraz wypłaty zasiłku chorobowego, sąd administracyjny nie jest uprawniony do podejmowania jakichkolwiek działań, które nie należą do jego kognicji. W tym stanie rzeczy, Sąd zobligowany był odrzucić skargę jako niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.