I OZ 529/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia r.pr. M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 września 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 404/23 o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. UZASADNIENIE Wyrokiem z 14 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy W. z [...] grudnia 2022 r. W pkt 2 wyroku Sąd zawarł postanowienie o przyznaniu i wypłacie z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi r.pr. M.W. kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Na powyższe postanowienie pełnomocnik z urzędu wniósł zażalenie, domagając się zmiany tego rozstrzygnięcia i przyznania kwoty 480 zł powiększonej o stawkę podatku od towarów i usług z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków (§ 1). W uzasadnionych przypadkach sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1 (§ 2). W rozpoznawanej sprawie skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu, w związku z czym Sąd pierwszej instancji miał obowiązek orzec o wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego stronę w tej sprawie. Za podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt 2 sentencji Sąd wskazał art. 250 § 1 ppsa oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68, z późn. zm.). Jednocześnie odnotować należy, że Sąd ten nie zastosował zacytowanego powyżej przepisu art. 250 § 2 ppsa pozwalającego na miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, w związku z czym uznać należy, że zamiarem tego Sądu było przyznanie wynagrodzenia w pełnej wysokości. Zauważyć w tym miejscu jednakże należy, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do przyznania wynagrodzenia analogicznie do stawek przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności radców prawnych z tytułu prowadzenia sprawy przed sądem pierwszej instancji, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22. W wyroku tym Trybunał orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych, dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zd. 2 i art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału brak jest racjonalnych argumentów, które uzasadniałyby dyskryminujące traktowanie obrońców w zależności od tego, czy działają oni z wyboru, czy też zostali ustanowieni z urzędu. Analiza statusu radców prawnych i ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia (tj. obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru), nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Odstępstwo od zasady równości, w tym również równej ochrony praw majątkowych, nie jest więc dopuszczalne. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie wynagrodzenie pełnomocnika działającego z urzędu powinno zostać ustalone tak jak dla pełnomocnika z wyboru z wliczonym w tę kwotę podatkiem od towarów i usług. Brak jest bowiem podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika o powiększenie kwoty przyznanego wynagrodzenia o stawkę podatku od towarów i usług, gdyż takie działanie doprowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania pełnomocników ustanowionych w ramach prawa pomocy w stosunku do pełnomocników z wyboru. Zauważyć należy, że w przypadku tych ostatnich zwrot kosztów zastępstwa procesowego przyznawany jest kwotowo, zgodnie z odrębnymi przepisami, bez powiększenia tej kwoty o wspomniany podatek. Nie można bowiem wyroku Trybunału interpretować w ten sposób, aby znosząc jedne nierówności powodował powstanie kolejnych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2023 r., sygn. akt I GZ 307/23). Z tego też powodu przyjąć należało, że w rozpoznawanej sprawie § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu nie znajduje zastosowania. Jednocześnie należy odnotować, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa przyznawane jest w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa, tj. przez wojewódzki sąd administracyjny. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do przyznania pełnomocnikowi wspomnianego wynagrodzenia. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.