III SA/Kr 518/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 stycznia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1369/2022 w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. UZASADNIENIE Burmistrz B. decyzją z dnia 14 października 2022 r. nr [...] uchylił od dnia 3 października 2022 r. decyzję z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr [...] przyznającą skarżącej K. K. świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad córką L. S. Ponadto orzekł, że za okres od 1 października 2022 r. do 2 października 2022 r. świadczenie rodzicielskie wynosi 64,60 zł jednorazowo, natomiast w pozostałym zakresie decyzja pozostaje bez zmian. W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec oświadczenia skarżącej, iż od dnia 3 października 2022 r. zamierza kontynuować naukę w trybie stacjonarnym, przyjąć należy, iż zaprzestanie ona opieki nad dzieckiem. W odwołaniu skarżąca nie zgodziła się z decyzją organu I instancji. Podniosła, że spełnia przesłanki do pobierania świadczenia rodzicielskiego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1369/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że na podstawie decyzji Burmistrza B. z dnia 8 sierpnia 2022 r. zostało przyznane skarżącej świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad córką w wysokościach: za okres od 4 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie 903,30 zł jednorazowo, na okres od 1 września 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. w wysokości 1000,00 zł miesięcznie oraz za okres od 1 maja 2023 r. do 13 maja 2023 r. w wysokości 419,40 zł jednorazowo. Następnie organ wskazał na oświadczenia skarżącej z 22 września 2022 r. oraz z 12 października 2022 r. i podkreślił, że przebywa ona codziennie, we wszystkie dni robocze, poza domem przez 6-7 godzin. Naukę pobiera w trybie stacjonarnym, co wiąże się z regularnym i długotrwałym pobytem poza domem. Wg organu nauka w szkole wiąże się nie tylko z pobytem w szkole ale równie z koniecznością przygotowania się do prowadzonych w niej zajęć (praca domowa), które to przygotowanie - jak wynika z zasad doświadczenia życiowego zajmuje średnio około 2 godziny dziennie. Uniemożliwia to, mając na uwadze wiek dziecka, sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W konsekwencji organ przyjął, że skarżąca jest wyłączona z bezpośredniej opieki nad dzieckiem na ok. 9-10 godzin dziennie. Kolegium stanęło zatem na stanowisku, że aktywność skarżącej wynikająca z podjęcia nauki w szkole średniej jest na tyle absorbująca, iż zaprzestała ona osobistej adekwatnej do wieku dziecka opieki nad nim. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. błędną interpretację i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na założeniu, że kontynuowanie nauki w szkole skutkuje całkowitym zaprzestaniem sprawowania opieki nad dzieckiem, a nie jedynie jej ograniczeniem. Następnie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7a w zw. z art. 81a k.p.a., poprzez brak zastosowania przyjaznej interpretacji przepisów podczas gdy powstałe wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść strony. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. uchylającą od dnia 3 października 2022 r. decyzję przyznającą skarżącej świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad córką. Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.). Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2. Z kolei stosownie do treści art. 17c ust. 9 ustawy, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1. co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2. dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej – w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3. osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4. w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5. osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, że aktywność skarżącej wynikająca z podjęcia nauki w szkole średniej jest na tyle absorbująca, że powoduje, iż nie może ona sprawować osobistej opieki nad dzieckiem adekwatniej do jego wieku. W ocenie Sądu stanowisko organów nie zasługuje na aprobatę. Analiza powołanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca nakazuje postrzegać i wiązać negatywne przesłanki do przyznania świadczenia rodzicielskiego z takimi okolicznościami, które powodują całkowite zaprzestanie opieki nad dzieckiem, jak te określone w art. 17c ust. 9 pkt 2 ustawy, tj. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej lub z sytuacjami prawnymi o cechach uprawnienia do pobierania innych świadczeń, których celem jest stworzenie materialnych warunków do sprawowania osobistej pieczy nad dzieckiem (art. 17c ust. 9 pkt 1, pkt 4 i pkt 5). Przy odczytywaniu normy prawnej określonej w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy należy uwzględniać, że na gruncie wykładni językowej, do okoliczności stanowiących o zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego, ustawodawca zalicza "stan braku lub zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem" oraz nakazuje przyjmować, że o zrealizowaniu takiej przesłanki stanowią "zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki". Z powyższych względów w ramach negatywnej przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego określonej w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy, nie mieszczą się sytuacje, w których strona jedynie okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na dodatkową aktywność o charakterze niezarobkowym, w tym naukę w szkole średniej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 648/17, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 649/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 1238/17). Jak wskazano w ww. wyrokach, czym innym jest kontynuowanie nauki uniemożliwiającej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, a czym innym kontynuowanie nauki, które jedynie ogranicza sprawowanie takiej opieki. Przywołać należy także argumentację wskazaną w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3335; VII kadencja; www.sejm.gov.pl), z której wynika, że świadczenie rodzicielskie ma przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnionymi do pobierania tego świadczenia miały być m.in. osoby bezrobotne, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Odebranie zatem skarżącej będącej uczennicą szkoły średniej prawa do świadczenia rodzicielskiego byłoby zatem sprzeczne z ratio legis art. 17c ust. 1 ustawy oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność, iż osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne uczy się w trybie dziennym w szkole średniej, nie wyklucza, lecz co najwyżej ogranicza, możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Na gruncie art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy brak jest bowiem podstaw do formułowania istotnych różnic pomiędzy sytuacją ucznia szkoły średniej, a sytuacją studenta. W każdej z wymienionych sytuacji aktualne pozostaje jedynie czasowe ograniczenie sprawowania osobistej opieki na dzieckiem z powodów niezarobkowych. Należy też zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wszelkiego rodzaju przesłanki wyłączające możliwość przyznania danego świadczenia ze strony organów administracji publicznej na tle stosowania danego aktu prawnego winny być interpretowanie ściśle (zob. np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 9/17, wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 4/17). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy naruszyły przepis art. 17c ust. 1 ustawy błędnie zakładając, że osoba będąca uczniem szkoły średniej w trybie dziennym spełnia negatywną przesłankę z art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy. Powyższe skutkuje koniecznością uwzględnienia skargi i uchylenia wydanych w sprawie decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny wziąć pod uwagę rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia co do prawidłowej wykładni art. 17c ust. 9 pkt 3 i ustawy. Oceniając ponownie żądanie skarżącej w kontekście przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy organy powinny mieć na względzie, że w ramach tej przesłanki nie mieści się sytuacja, w której strona jedynie okresowo nie sprawuje osobistej opieki nad dzieckiem z uwagi na aktywność o niezarobkowym charakterze jaką jest nauka w szkole średniej.