II SA/Go 487/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi P.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...]. UZASADNIENIE 1. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.; dalej jako ustawa o COVID-19) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.) – odmówił P.T. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. P.T. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po jej rozpatrzeniu organ decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. przyjmując, że deklaracja za maj 2020 r. została złożona 9 lipca 2020 r., czyli po ustawowym terminie, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku. 2. Na tę decyzję P.T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Go 912/21 Sąd ten uchylił decyzję z dnia [...] października 2020 r. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że okolicznością bezsporną pozostaje, iż deklaracja za maj 2020 r. nie została przez skarżącego złożona w terminie do 30 czerwca 2020 r. oraz to, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku złożenia takiej deklaracji. W decyzji organ nie odniósł się jednak do podnoszonych przez skarżącego twierdzeń dotyczących wadliwego działania systemu informatycznego jako przyczyny braku złożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych, oceniając to jako naruszenie obowiązków wynikających z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu organ przed wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nie zastosował się również do zasady wynikającej z art. 10 k.p.a. i nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Nadto, jak stwierdzono w tym wyroku, w sytuacji gdy organ posiadał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ tych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. W zaleceniach wskazano, że w toku ponownego rozpoznania sprawy, kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a., organ uwzględni wyrażoną przez sąd ocenę prawną, a ponadto rozważy zastosowanie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19 nakazującego, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu i wyznaczył stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Jak podkreślono przepis ten dotyczy sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem dotyczy także terminów materialnoprawnych. 3. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji za maj 2020 r. Po jego złożeniu przez skarżącego w wyznaczonym terminie organ postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.p.a. i to, że strona nie spełniła "obiektywnego" miernika staranności i nie wykazała podnoszonych przez nią twierdzeń dotyczących przyczyn uchybienia terminu, czyli wadliwego działania systemu ZUS służącego do przyjmowania deklaracji. Następnie organ decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wskazując, że deklaracja została złożona po terminie, który nie został stronie przywrócony. 4. W skardze wniesionej, z zachowaniem terminu, do tutejszego sądu przeciwko całości decyzji, skarżący zarzucił jej naruszenie art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, art. 46 § 1 i § 3 k.p.a. oraz art. 57 k.p.a., a także niezastosowanie się przez organ do "zasady poprawnej legislacji" wyrażonej w art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wynika, że sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 7. Pierwszoplanową kwestią jest w niniejszej sprawie skontrolowanie zgodności z prawem wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji pod kątem wykonania przez organ wskazań zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego sądu z dnia 18 listopada 2021 r. wydanego w tej samej sprawie, gdyż rozstrzygając ponownie sprawę organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. został związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w tym wyroku (związanie to dotyczyło w szczególności kwalifikacji prawnej i zakresu uzupełniającego postępowania). Przypomnieć należy, że istota tego związania polega nie tylko na obowiązku jego realizacji przez organ, ale również na zakazie formułowania przez sąd ponownie rozpatrujący tą samą sprawę ocen sprzecznych z treścią poprzedniego wyroku oraz na stanowczym nakazie reagowania w treści nowego rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania administracyjnego. 8. Z treści i uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r. wynika, że organ błędnie zinterpretował ocenę prawną oraz nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu. Z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Go 912/21 wynika, że "załatwienie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek winno nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19". Jednakże warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o którym mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., tylko tego, że to z winy organu, który przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie naruszył, co stwierdził prawomocnie sąd, przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., a przede wszystkim art. 10 k.p.a. i art. 79a § 1 k.p.a., co odebrało skarżącemu "szansę" złożenia deklaracji w terminie, co prowadzi o pozytywnego dla strony załatwienia merytorycznego sprawy. 9. W perspektywie takiego istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony, w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, obowiązkiem organu było uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji za maj 2020 r. Inna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa. Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 10 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające ją i nie podlegające w tej sprawie odrębnemu zaskarżeniu postanowienie z dnia [...] maja 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu.