II SA/Rz 601/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 14 marca 2022 r. nr SKO.4111/194/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 15 lutego 2022 r. nr GOPS-5231-7-O-4387-2021/22. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi S.S. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium") z dnia 14 marca 2022 r. nr SKO.4111/194/2022 wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej: "u.ś.r."), Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku S.S. Wójt Gminy [...] decyzją z 15 lutego 2022 r. nr GOPS-5231-7-O-4387-2021/22 odmówił przyznania wyżej wymienionej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem B.S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawczyni od 4 grudnia 2021 r. sprawuje stałą opiekę nad synem B. W celu zapewnienia stałej opieki zrezygnowała z zatrudnienia - pracowała do 3 grudnia 2021 r. Nie posiada prawa do renty ani emerytury. Organ ustalił także, że syn B. posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2003 r., zgodnie z którym został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Organ wskazał, że spełniony został warunek wynikający z art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r. Natomiast zachodzi negatywna przesłanka o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., bowiem J.S. (ojciec B.S. i mąż wnioskodawczyni) ma ustalone na osobę wymagającą opieki prawo do wcześniejszej emerytury. Wprawdzie, jak zaznaczył organ, ze względu na chorobę męża wnioskodawczyni jest aktualnie zobligowana do opieki nad synem B. oraz mężem. Jednak fakt zaliczenia męża do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie daje możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia. W u.ś.r. brak jest regulacji w tym zakresie, a organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej. W odwołaniu od tej decyzji S.S. wskazała, że sytuacja rodzinna uległa pogorszeniu. Jej mąż, pobierał wcześniejszą emeryturę na niepełnosprawnego syna. Zrezygnował z tej emerytury i przeszedł na "korzystniejszą emeryturę" z racji osiągniętego wieku 65 lat. Wskazała, że jej mąż aktualnie leczy się [...], miesiąc przebywał w szpitalu [...], zdiagnozowano u niego chorobę [...]. W grudniu 2021 r. otrzymał umiarkowany stopień niepełnosprawności. Stan jego zdrowia pogarsza się, dlatego zrezygnowała z pracy. Czas jaki poświęca opiece nad synem i mężem nie pozwala na wykonywanie jakiejkolwiek pracy zawodowej. Sprawuje nad nimi całodobową opiekę. Zachowanie męża prowadzi czasem do zagrożenia życia. Nie może on sprawować opieki nad synem, który ma [...]. Odwołująca zwróciła się o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. SKO w Rzeszowie decyzją z dnia 14 marca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. W okolicznościach sprawy mąż wnioskodawczyni J.S. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na syna. Z pisma ZUS oddział w [...] z dnia 17.01 2022 r. wynika, że "J.S. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na syna B.S. od dnia 1 grudnia 11997 r. i emerytura ta przysługuje na stałe. ZUS poinformował również, że od 3 grudnia 2021 r. w/w pobiera korzystniejszą emeryturę ustaloną na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej" (z tytułu ukończenia 65 roku życia) w wys. 3681,46 zł. brutto. Zdaniem Kolegium te ustalenia dawały podstawę do zastosowania wyżej wskazanego przepisu i odmowy przyznania świadczenia. Skoro mąż odwołującej ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem, to odwołująca jest osobą wyłączoną z grona beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych. Zaistnienie tej przesłanki obligowało organ do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy w tym zakresie nie mogą orzekać w ramach swobodnego uznania, czy z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego czy zasady słuszności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S.S. zawnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ww. ustawy, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że mąż S.S. miał ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, mimo, że w chwili obecnej od 3 grudnia 2021 r. z prawa tego nie korzysta i pobiera korzystniejszą emeryturę ustaloną na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej oraz z uwagi na stan zdrowia nie opiekuje się synem. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: - art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Stronę oraz faktu, że obecnie J.S. mimo, że kiedyś miał ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem w chwili obecnej z tego prawa nie korzysta i pobiera korzystniejszą emeryturę ustaloną na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium to samo w sobie stanowi sobie przeszkodę w nabyciu przez Stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony, - art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w Rzeszowie z dnia 14 marca 2022 r. nr SKO.4111/194/2022 wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem B. Podstawą prawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia był przepis art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. Zdaniem organów J.S. (mąż skarżącej i ojciec B.) ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z powodu opieki nad synem, co wyklucza przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca sprawuje opiekę nad synem, z tego powodu zrezygnowała z pracy. Mąż skarżącej jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, leczy się [...] z powodu choroby [...]. Skarżąca opiekuje się więc synem i mężem. Oceniając stanowisko Kolegium odnośnie zaistnienia przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. Sąd uznał je za niezasadne. Niespornie z akt sprawy (vid: pismo ZUS oddział w [...] Z dnia 17 stycznia 2022 r.) wynika, iż "Pan J.S. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na syna B.S. od dnia 1 grudnia 1997 r. i emerytura ta przysługuje na stałe. ZUS poinformował również, że od dnia 3 grudnia 2021 r. ww pobiera korzystniejszą emeryturę ustaloną na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej" (z tytułu ukończenia 65 roku życia) w wysokości 3 681,46 zł brutto. Powyższe oznacza, że aktualnie J.S. jest uprawniony do emerytury na ogólnych zasadach, z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego. Sąd nie podziela restrykcyjnej wykładni polegającej na przyjęciu, że raz ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na osobę niepełnosprawną wyklucza "na zawsze" przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na inna osobę. Abstrahuje ona od normalnych konsekwencji upływu czasu, tj. nabycia prawa do emerytury na zwykłych zasadach przez dotychczasowego opiekuna i – jak w tej sprawie – jego choroby uniemożliwiającej sprawowanie opieki. Literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. odwołuje się do pojęcia "innej osoby mającej prawo do wcześniejszej emerytury na osobę wymagającą opieki". Mąż skarżącej aktualnie nie jest uprawniony do takiego świadczenia, ma ustalone prawo do emerytury na ogólnych zasadach. W tej sytuacji wobec wadliwego przyjęcia istnienia przeszkody do przyznania świadczenia skarżącej z art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., co przełożyło się na wynik sprawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.