I ACz 672/24

<p>Sygn. akt I ACz 672/24</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 20 czerwca 2024 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Warszawie, I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący: Sędzia Marzena Konsek-Bitkowska</strong> </p> <p>po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. w Warszawie</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">M. M.</span> </p> <p>przeciwko Syndykowi masy upadłości <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego</p> <p>na skutek zażalenia powoda</p> <p>na postanowienie Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie</p> <p>z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I C 3028/23</p> <p>p o s t a n a w i a:</p> <p> <strong> <!-- -->uchylić zaskarżone postanowienie.</strong> </p> <p>Marzena Konsek-Bitkowska</p> <p> <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p> <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>Sygn. akt I ACz 672/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z 30 listopada 2023 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie odrzucił jako niedopuszczalny wniosek powoda o zabezpieczenie powództwa poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie kwestionowanego tytułu wykonawczego, względnie poprzez uchylenie wszystkich zajęć komorniczych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Sąd Okręgowy odwołał się do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 146;art. 146 ust. 3)">art. 146 ust. 3 prawa upadłościowego</a> i stanął na stanowisku, że zabezpieczenie byłoby skierowane do majątku upadłego, co nie jest dopuszczalne.</p> <p>Powód zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie, art. 146 ust. 3 ustawy Prawo upadłościowe, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 199;art. 199 § 1)">art. 199 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez udzielenie zabezpieczenia.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zażalenie podlegało uwzględnieniu przez uchylenie zaskarżonego postanowienia.</p> <p>Jak wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 146;art. 146 ust. 3)">art. 146 ust. 3 ustawy - Prawo upadłościowe</a> (dalej: p.u.), po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego.</p> <p>Zasadnie powód twierdzi, że niedopuszczalne jest jedynie wykonywanie takiego zabezpieczenia na majątku upadłego. Samo rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie jest natomiast dopuszczalne, szczególnie gdy wniosek o zabezpieczenie wskazuje na sposób zabezpieczenia, który nie podlega wykonaniu przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o egzekucji, a jednocześnie może się toczyć sprawa przeciwko syndykowi z uwagi na charakter roszczenia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem powód dochodzi pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, a zatem usiłuje uniknąć egzekucji skierowanej do jego majątku, kwestionując tytuł wykonawczy egzekwowany przez pozwanego syndyka. Nie kieruje natomiast roszczeń do masy upadłości, które mogłyby podlegać zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym i uwzględnieniu na liście wierzytelności. Jednocześnie wskazane we wniosku sposoby zabezpieczenia nie należą do takich, które podlegają wykonaniu na majątku upadłego.</p> <p>Sąd Okręgowy odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2009 r., III CSK 244/08. Nie dostrzegł jednak lub nie wyciągnął prawidłowych wniosków z faktu, że powołane orzeczenie dotyczy właśnie przypadku takiego roszczenia (o ukształtowanie), które nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości, w związku z czym Sąd Najwyższy dopuścił możliwość prowadzenia postępowania cywilnego przeciwko syndykowi masy upadłości, wskazując na brak podstaw do zgłoszenia tego rodzaju roszczenia do masy upadłości, a wobec tego także na brak czasowych przeszkód w rozpoznaniu sprawy w postępowaniu procesowym. Przywołane orzeczenie Sądu Najwyższego nie wspiera zatem stanowiska Sądu Okręgowego o niedopuszczalności rozpoznania wniosku o zabezpieczenie w niniejszej sprawie.</p> <p>Skoro może toczyć się postępowanie rozpoznawcze, to uznać należy, że dopuszczalne jest także orzekanie o wniosku o zabezpieczenie, zaś <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 146;art. 146 ust. 3)">art. 146 ust. 3 praw upadłościowego</a> ma zastosowanie dopiero na etapie wykonania zabezpieczenia. Podkreślić przy tym trzeba, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340930834" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 834 (art. 146;art. 146 ust. 3)">art. 146 ust. 3</a> p.u. odnosi się wyłącznie do takich sposobów zabezpieczenia, które w braku ustanowionego zakazu podlegałyby wykonaniu na majątku upadłego z odpowiednim zastosowaniem przepisów o egzekucji. Tymczasem wskazane we wniosku uprawnionego w niniejszej sprawie sposoby zabezpieczenia nie należą do takich, które podlegałyby wykonaniu w powyższy sposób.</p> <p>Uznając za wadliwe zaskarżone postanowienie o odrzuceniu wniosku o zabezpieczenie, Sąd Apelacyjny orzekł o uchyleniu tego postanowienia. Oznacza to, że obowiązkiem Sądu I instancji będzie obecnie merytoryczne rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie.</p> <p>Co do dopuszczalności uchylenia przez sad odwoławczy postanowienia o odrzuceniu wniosku o zabezpieczenie Sąd Apelacyjny wskazuje, co następuje:</p> <p>Aktualnie przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 741;art. 741 § 3)">art. 741 § 3 k.p.c.</a> stanowi, że sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w przedmiocie wniosku o zabezpieczenie jedynie w przypadku, gdy doszło do nieważności postępowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego takie ograniczenie odnosi się jednak wyłącznie do zakazu uchyleniu postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a wobec tego odnosi się do wydanych w pierwszej instancji postanowień merytorycznych (o udzieleniu zabezpieczenia lub oddaleniu wniosku), a ponadto do postanowień formalnych wydanych na wniosek jednej ze stron, kiedy to wadliwość zaskarżonego postanowienia prowadzi do jego zmiany przez oddalenie formalnego wniosku strony (np. wniosku o odrzucenie, o zawieszenie lub umorzenie postępowania zabezpieczającego). Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 741;art. 741 § 3)">art. 741 § 3 k.p.c.</a> zakazuje zatem uchylania postanowień w celu dokonania przez sąd pierwszej instancji ponownej oceny tej kwestii, o której sąd ten wypowiedział się już w zaskarżonym postanowieniu.</p> <p>Na postanowienie sądu I instancji udzielające lub odmawiające zabezpieczenia przysługuje zażalenie, którego rozpoznanie aktualnie należy do sądu drugiej instancji. Gdyby zaskarżenie postanowienia o odrzuceniu wniosku o zabezpieczenie miało oznaczać konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku o zabezpieczenie przez sąd drugiej instancji w ramach postanowienia zażaleniowego, to takie rozwiązanie prowadziłoby do nieuzasadnionego wyjątku od powyższej reguły. Ocenie w obu instancjach podlegałaby bowiem tylko kwestia formalnej dopuszczalności wniosku, natomiast merytorycznie o zabezpieczeniu wypowiadałby się wyłącznie sąd drugiej instancji, na którego postanowienie w takim przypadku nie przysługuje zażalenie.</p> <p>W świetle powyższych rozważań należy dokonać systemowej wykładni <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 741;art. 741 § 3)">art. 741 § 3 k.p.c.</a>, która prowadzi do wniosku, że możliwe jest uchylenie zaskarżonego postanowienia, jeżeli przedmiotem kontroli instancyjnej jest formalne postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji z urzędu, a sąd odwoławczy uzna, że brak było podstaw do wydania tego postanowienia. Gdyby odrzucenie wniosku o zabezpieczenie nastąpiło na wniosek pozwanego, to Sąd Apelacyjny uznając zażalenie za słuszne dokonałby zmiany zaskarżonego postanowienia przez oddalenie wniosku pozwanego o odrzucenie i nie byłby uprawniony merytorycznie orzec o wniosku o zabezpieczenie, z pominięciem sądu I instancji i z ewidentnym przekroczeniem granic kontroli instancyjnej. W tej sprawie doszło jednak do odrzucenia wniosku z urzędu. Uchylenie nietrafnego postanowienia formalnego wydanego z urzędu przez sąd pierwszej instancji jest odpowiednikiem postanowienia o zmianie postanowienia sądu pierwszej instancji, którym orzeczono by o wniosku formalnym złożonym przez stronę.</p> <p>Nie ma podstaw do takiej wykładni, w wyniku której wydanie wadliwego formalnego orzeczenia o odrzuceniu wniosku zwalniać miałoby sąd pierwszej instancji (notabene z naruszeniem zasady dwuinstancyjności) od obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku o zabezpieczenie, jeżeli uprawniony zaskarżył skutecznie wadliwe orzeczenie formalne. Pamiętać trzeba, że kontrola instancyjna odnosi się do tego, co było przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonym orzeczeniu. Skoro nie orzeczono merytorycznie o wniosku o zabezpieczenie, lecz wniosek taki został odrzucony z przyczyn formalnych, to sąd odwoławczy rozpoznając zażalenie od takiego orzeczenia ocenia wyłącznie kwestię istnienia lub braku podstaw do odrzucenia wniosku.</p> <p>Wobec tego uznać należy, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 741;art. 741 § 3)">art. 741 § 3 kpc</a> ustanawia zakaz uchylania postanowień merytorycznych oraz formalnych i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania w zakresie, w jakim była ona już raz rozpoznana zaskarżonym postanowieniem. Wobec tego, z wyjątkiem nieważności postępowania, powyższy przepis nie pozwala uchylić postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia lub oddalono wniosek o zabezpieczenie. Będzie on stał także na przeszkodzie uchyleniu postanowień rozstrzygających kwestie formalne na wniosek jednej ze stron; w tym przypadku sąd odwoławczy zobowiązany będzie samodzielnie ocenić objętą zażaleniem kwestię formalną i uznając zażalenie za słuszne zmieni zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddali wniosek formalny.</p> <p>Ustanowiony zakaz uchylania zaskarżonego postanowienia odnieść zatem należy do postanowień wydawanych na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a> Nie obejmie on natomiast uchylenia mającego podstawę w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a>, które to rozstrzygnięcie jest wyrazem dokonanej przez sąd II instancji oceny o błędności postanowienia wydanego z urzędu w kwestii formalnej.</p> <p>W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia i uznał, że nie było podstaw do odrzucenia wniosku o zabezpieczenie. Wynikiem tej kontroli jest uchylenie zaskarżonego postanowienia, jako błędnego. Oznacza to, że Sąd Okręgowy jest aktualnie związany stanowiskiem sądu odwoławczego co do dopuszczalności wniosku o zabezpieczenie i będzie jego obowiązkiem merytoryczne rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie.</p> <p>Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a> orzekł jak na wstępie.</p> <p>Marzena Konsek-Bitkowska</p> </div>