III OSK 492/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi kasacyjnej P.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. II SAB/Wa 759/22 w sprawie ze skargi P.M. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku o przeniesienie do rezerwy kadrowej (dyspozycji) postanawia oddalić wniosek. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. II SAB/Wa 759/22 odrzucił skargę P.M. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku o przeniesienie do rezerwy kadrowej (dyspozycji). P.M. wniósł od powyższego postanowienia skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pismem z dnia 11 lipca 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] wniosła o dopuszczenie jej do udziału w przedmiotowym postępowaniu na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1166 ze zm.). Argumentując wniosek wskazała, że jej żądanie jest uzasadnione celami ustawowymi samorządu radcowskiego oraz przemawia za tym interes społeczny oraz indywidualny interes strony postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt III OSK 492/23 oddalił wniosek Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Sąd podkreślił, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "organizacja społeczna". W doktrynie wskazuje się, że przez organizacje społeczne w rozumieniu p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie trwałe zrzeszenia osób fizycznych i prawnych, powołane do wypełniania określonych, ważnych społecznie celów, posiadające więź organizacyjną, niewchodzące w skład aparatu organów administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Wolters Kluwer Warszawa 2016, s. 285). W ocenie NSA, Okręgowa Izba Radców Prawnych nie stanowi organizacji społecznej w rozumieniu art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, samorząd zawodowy jest jedną z podstawowych form decentralizacji rzeczowej władzy publicznej. Tworzenie samorządu zawodowego ma na celu powierzenie jego organom wykonywania zadań publicznych niewykonywanych przez państwo oraz samorząd terytorialny (por. P. Tuleja [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 17). Istotą organizacji społecznych jest bowiem to, że są one tworzone przez dane jednostki w ramach ich autonomii i dobrowolnej woli. Samorząd zawodowy radców prawnych jest korporacją przymusową, tworzoną przez państwo, co a limine pozbawia go cech organizacji społecznej w jakimkolwiek przypadku. W konsekwencji przyjąć zatem należy, że Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] nie jest organizacją społeczną, o jakiej mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., która mogłaby na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pismem z dnia 11 października 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] ponownie zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 41 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu wniosku powieliła argumentację podniesioną w poprzednim wniosku z dnia 11 lipca 2023 r. oraz dodatkowo, w oparciu o art. 187 § 1 p.p.s.a., wniosła o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości: "Czy Okręgowa Izba Radców Prawnych, której zakres ustawowej działalności obejmuje reprezentowanie radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz ochronę ich interesów zawodowych, może zgłosić swój udział w charakterze uczestnika postępowania jako organizacja społeczna w rozumieniu art. 25 § 4 i art. 33 § 2 p.p.s.a.?". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie kwestia dopuszczenia Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] do udziału w postępowaniu była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt III OSK 492/23 oddalił wniosek w tym zakresie. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a. możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie (a takim jest w/w postanowienie) uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Zadanie sądu sprowadza się zatem do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aktualnie nie zaistniała taka zmiana okoliczności niniejszej sprawy, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z dnia 6 września 2023 r. o oddaleniu wniosku Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Argumentacja podniesiona we wniosku z dnia 11 października 2023 r. stanowi bowiem powielenie argumentacji zawartej we wniosku z dnia 11 lipca 2023 r. – jedyną różnicą jest dodatkowy wniosek o przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego budzącego – w ocenie Izby – poważne wątpliwości. Należy jednak wyjaśnić, iż stosownie do treści art. 187 § 1 p.p.s.a., jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. W orzecznictwie przyjmuje się, że "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" odnosi się do kwestii prawnych, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych lub pojawienia się w odniesieniu do danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt FPS 1/07). Analiza przepisu art. 187 § 1 p.p.s.a. prowadzi zatem do wniosku, że warunkiem koniecznym do jego zastosowania jest istnienie wątpliwości składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie istotnej w sprawie kwestii prawnej – i to wątpliwości o charakterze poważnym. W ocenie NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w odniesieniu do wskazanych przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] kwestii prawnych nie istnieją wątpliwości, które uzasadniałyby zastosowanie w sprawie trybu określonego w w/w przepisie. Dodatkowo wskazać należy, iż powołane we wniosku jednostkowe postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1862/07 nie świadczy o rozbieżności w orzecznictwie w omawianym zakresie, zaś powołana uchwała NSA z dnia 12 grudnia 2005 r. sygn. akt II OPS 4/05 dotyczyła kwestii uznania fundacji jako organizacji społecznej w rozumieniu art. 25 § 4 i art. 33 § 2 p.p.s.a., a nie uznania za taką organizację jednostki organizacyjnej samorządu zawodowego radców prawnych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.