I FZ 321/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 809/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 9 czerwca 2021r. nr [....] w przedmiocie opłaty paliwowej za wrzesień 2016 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 26 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 809/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę J. P. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z 9 czerwca 2021 r. w przedmiocie opłaty paliwowej za wrzesień 2016 r. 2. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (dalej Przewodniczący Wydziału) z 28 września 2021 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. 3. Postanowieniem z 3 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 21 lutego 2022r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 4. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 maja 2023 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 28 września 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania skarżącemu 9 czerwca 2023 r. (k. 28 akt sądowych) wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Powyższe skutkowało odrzuceniem skargi przez Sąd pierwszej instancji a podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości lub zmianę zaskarżonego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez przyjęcie sprzeciwu od prawa pomocy i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. 5.1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 1 i 3 w związku z art. 230 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez ich całkowite błędne zastosowanie. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 6.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 6.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które czasowo zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże po uprawomocnieniu się postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych strona musi być wezwana do uiszczenia wymaganego wpisu pod rygorem przewidzianym w art. 220 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Konsekwencji nieuiszczenia wpisu od skargi nie niweczą dalsze czynności skarżącego w postaci kolejnych wniosków o prawo pomocy. 6.4. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmiennie niż art. 107 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 623), nie zawierają regulacji dotyczącej skutków prawnych złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Strona może się domagać ponownie zwolnienia od kosztów sądowych, po oddaleniu jej poprzedniego wniosku, jeżeli powołuje się na nowe lub inne okoliczności niż te, którymi uzasadniała pierwotny wniosek. Zgodnie bowiem z art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Inicjatywa w tej materii należy do strony składającej ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów, która powinna wskazywać nowe lub inne okoliczności, a nie ograniczać się do złożenia samego wniosku. 6.5. Zbadanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do porównania sytuacji wynikającej z obu wniosków oraz złożonych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę uprzednio wydanego prawomocnego orzeczenia w tej sprawie. Przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie w całości lub w części od kosztów sądowych, uprawnia do odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu i to bez kolejnego po nim wzywania strony do dokonania tej czynności (tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 282/12 oraz z 29 października 2018 r., sygn. akt I FZ 259/18 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). 6.6. W rozpoznawanej sprawie, po doręczeniu skarżącemu wezwania z 18 maja 2023 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 28 września 2021 r. do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożył wniosek "o bycie zwolnionym od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości w niniejszym postępowaniu administracyjnym, związanych w szczególności z koniecznością uiszczenia opłaty sądowej (wpisu) od skargi w wysokości 1.500.00 zł" podnosząc, że "nie jest w stanie ponieść kosztów ww. opłaty, bez uszczerbku zarówno dla siebie, jak i dla swojej rodziny". Ponowne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy zostało umorzone postanowieniem referendarza sądowego z 8 sierpnia 2023 r., które – po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez skarżącego – zostało utrzymane postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 15 września 2023 r. 6.7. Z powyższego wynika, że w dacie wezwania o uiszczenie wpisu od skargi postanowienie o odnowie przyznania prawa pomocy było prawomocne i nie zostało zmienione na podstawie art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącego do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżący pomimo skutecznego doręczenia 9 czerwca 2023 r. wezwania nie uiścił prawem wymaganego wpisu od skargi. 6.8. Skarżący, jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową. Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegały ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. 6.9. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji ----------------------- 1